Haksız fiil, bir kişinin başkasına zarar vermesi ve bu zararın hukuk düzenince yanlış sayılmasıdır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesine göre kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar gören, uğradığı maddi veya manevi zararın karşılanmasını isteyebilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 49Kaynağı aç
Hukuka aykırı hareket, zarar ve kusur
Haksız fiilden söz edilebilmesi için yapılan hareketin hukuka aykırı olması gerekir. Bu, kanunlara ve toplum tarafından kabul edilmeyen bir eylemin yapılmış olmasıdır. Ayrıca zarar görenin maddi ya da manevi zarara uğraması aranır. Para kaybı ve malın zarar görmesi maddi; üzülme ve itibarın zedelenmesi manevi zarara örnektir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi, giderim yükümlülüğünü kusurlu ve hukuka aykırı fiille verilen zarara bağlar. Kusur, hukuka aykırılık ve zarar bu hükümde birlikte aranır. Kusur, zararın bilerek ya da dikkatsiz davranılarak verilmesini kapsar. Yapılan yanlış hareketin, ortaya çıkan zarara doğrudan sebep olması da sebep-sonuç ilişkisidir.
Ahlaka aykırı fiille kasten verilen zarar
Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren kişi de bu zararı gidermekle yükümlüdür. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi bu sonucu hem ahlaka aykırılığa hem de kastın varlığına bağlar. Kasıt bulunmayan bir davranış için aynı sonuç bu hükümden çıkarılmaz.
Örnek olaylar
Kırmızı ışıkta geçen bir sürücünün yayaya çarpması, bir kişinin başkasının telefonunu kırması, sosyal medyada bir kişi hakkında yalan söylenmesi veya ona hakaret edilmesi, bir kişiye vurulması ya da itilmesi haksız fiil örnekleri arasında gösterilir. Bu örnekler trafik kazasını, eşyaya verilen zararı, hakaret ve iftirayı ve fiziksel saldırıyı kapsar. Hukuka aykırılık, zarar, kusur ve doğrudan sebep-sonuç ilişkisi her olayda ayrıca aranır.
Tazminat, dava ve uzlaşma
Haksız fiili işleyen kişi, zarar görenin maddi veya manevi zararını karşılamak zorunda kalabilir. Zarar gören, dava açarak mahkemede hakkını arayabilir. Karşı tarafla konuşarak anlaşmaya varması da mümkündür.
Yapılan eylem bir suç ise zarar gören, failin cezalandırılması için mahkemeye başvurabilir. Bu imkân, eylemin suç niteliği taşıması şartına bağlıdır.
Tazminat isteminin zamanaşımı
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 72. maddesine göre tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesi de aynı sonucu doğurur.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 72Kaynağı aç
Tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa bu zamanaşımı uygulanır. Hüküm, hangi ceza zamanaşımı süresinin uygulanacağını ayrıca göstermez.
Zamanaşımından sonra ifadan kaçınma
Haksız fiil nedeniyle zarar gören kişi bakımından ayrıca bir borç doğmuşsa, tazminat istemi zamanaşımına uğramış olsa da bu kişinin söz konusu borcu yerine getirmekten kaçınması mümkündür. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 72. maddesindeki bu imkân, zarar gören bakımından doğmuş borcun ifasına ilişkindir. Hangi borçların bu kapsamda olduğu hükümde ayrıca gösterilmez.
Sık sorulan sorular
Haksız fiil nedir?
Haksız fiil, bir kişinin başkasına zarar vermesi ve bu zararın hukuka aykırı sayılmasıdır. Kusurlu ve hukuka aykırı fiille zarar veren kişi, zararı gidermekle yükümlüdür.
Haksız fiilin unsurları nelerdir?
Hukuka aykırı yanlış bir hareket, maddi veya manevi zarar, bilerek ya da dikkatsizlikten doğan kusur ve fiille zarar arasındaki doğrudan sebep-sonuç ilişkisi aranır.
Haksız fiilde tazminat istenebilir mi?
Evet. Zarar gören, maddi veya manevi zararının karşılanmasını isteyebilir ve bunun için dava açabilir.
Hukuk kuralı yoksa sorumluluk doğar mı?
Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı fiille başkasına kasten zarar veren kişi bu zararı gidermekle yükümlüdür.
Tazminat istemi ne zaman zamanaşımına uğrar?
İstem, zarar ve tazminat yükümlüsü öğrenildikten itibaren iki yılın ve her hâlde fiilin işlenmesinden itibaren on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Daha uzun ceza zamanaşımı öngörülen cezayı gerektiren fiilde o zamanaşımı uygulanır.
Zamanaşımı borcu ifa yükümlülüğünü etkiler mi?
Haksız fiil nedeniyle zarar gören bakımından bir borç doğmuşsa zarar gören, tazminat istemi zamanaşımına uğramış olsa bile bu borcu ifadan kaçınabilir.
Eylem suçsa ne yapılabilir?
Zarar gören dava açabilir, karşı tarafla uzlaşabilir ve eylem suç ise failin cezalandırılması için başvuruda bulunabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy