Hakaret Suçu, Cezası ve Ön Ödeme Kurumunun Şartları

Hakaret Suçunun Unsurları ve Temel Cezası

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fıkrası uyarınca hakaret suçu, bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat edilmesi ya da sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldırılması ile gerçekleşir. Bu fiili işleyen kişi hakkında üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur. Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde de temel fıkrada belirtilen cezaya hükmolunur.

Gıyapta Hakaret ve İhtilat Koşulu

Hakaret fiilinin mağdurun yokluğunda işlenmesi durumunda cezalandırma yapılabilmesi özel bir şarta bağlanmıştır. Türk Ceza Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fıkrası gereğince, mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi şarttır.

Nitelikli Haller ve Cezayı Artıran Nedenler

Suçun belirli saiklerle veya korunan kişilere karşı yöneltilmesi cezanın alt sınırını yükseltmektedir. Türk Ceza Kanunu'nun 125. maddesinin üçüncü fıkrasına göre; kamu görevlisine karşı görevinden dolayı, dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı yahut kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle hakaret edilmesi hallerinde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz. Hakaretin alenen işlenmesi halinde ceza altıda biri oranında artırılır.

Türk Ceza Kanunu'nun 125. maddesinin beşinci fıkrası gereğince, kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır ve bu durumda zincirleme suça ilişkin madde hükümleri tatbik olunur.

İddia ve Savunma Dokunulmazlığı ile Cezayı Kaldıran veya İndiren Haller

Türk Ceza Kanunu'nun 128. maddesi uyarınca yargı mercileri veya idari makamlar nezdinde yapılan yazılı veya sözlü başvuru, iddia ve savunmalar kapsamında kişilerle ilgili olarak somut isnatlarda ya da olumsuz değerlendirmelerde bulunulması halinde ceza verilmez. Ancak ceza verilmemesi için isnat ve değerlendirmelerin gerçek ve somut vakıalara dayanması ve uyuşmazlıkla bağlantılı olması zorunludur.

Türk Ceza Kanunu'nun 129. maddesi uyarınca hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi halinde verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir. Suçun kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmesi durumunda ise kişiye ceza verilmez. Hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi halinde, olayın mahiyetine göre, taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi ceza vermekten vazgeçilmesi de mümkündür.

Hakaret Suçunda Ön Ödeme Kurumu ve Uygulanma Şartları

Türk Ceza Kanunu'nun 75. maddesinin altıncı fıkrasının (a) bendinin 2 numaralı alt bendi uyarınca hakaret suçu, üçüncü fıkrasının (a) bendi hariç olmak üzere ön ödeme hükümleri kapsamındadır. Bu fıkra kapsamındaki suçların beş yıl içinde tekrar işlenmesi hâlinde fail hakkında aynı suçtan dolayı ön ödeme hükümleri tatbik edilmez.

Ön ödeme usulü, uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnız adli para cezasını gerektiren ya da kanunda hapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçlarda işletilir. Türk Ceza Kanunu'nun 75. maddesi gereğince ön ödeme miktarı; adli para cezası maktu ise bu miktar, değilse alt sınırı; hapis cezasının alt sınırının karşılığı olarak her gün için yüz Türk Lirası üzerinden bulunacak miktar ve her iki cezanın birlikte öngörüldüğü durumlarda bu iki tutarın toplamı üzerinden belirlenir. Kanun maddesinde hapis cezası veya adli para cezasından yalnızca birinin uygulanabileceği seçimlik ceza hallerinde ise ödenecek miktar adli para cezası esas alınarak saptanır. Saptanan meblağın soruşturma giderleriyle birlikte tebliğ üzerine on gün içinde ödenmesi halinde fail hakkında kamu davası açılmaz.

Failin on gün içinde talep etmesi koşuluyla ön ödeme miktarının birer ay ara ile üç eşit taksit hâlinde ödenmesine Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilir; taksitlerin süresinde ödenmemesi durumunda ön ödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir. Taksirli suçlar hariç olmak üzere, ön ödemeye bağlı olarak kovuşturmaya yer olmadığına veya kamu davasının düşmesine karar verildiği tarihten itibaren beş yıl içinde ön ödemeye tabi bir suç işleyen faile teklif edilecek miktar yarı oranında artırılır. Özel kanun hükümleri gereğince işin doğrudan mahkemeye intikal etmesi, ön ödeme işlemi yapılmadan dava açılması veya dava konusu fiilin niteliğinin değişmesi suretiyle madde kapsamına giren bir suça dönüşmesi hallerinde hâkim tarafından yapılacak bildirim üzerine miktar yargılama giderleriyle birlikte ödendiğinde kamu davası düşer. Ön ödeme neticesinde kamu davasının açılmaması veya ortadan kaldırılması kararı verilmesi; kişisel hakkın istenmesine, malın geri alınmasına ve müsadereye ilişkin hükümleri etkilemez. Bu kararlar bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir ve yalnızca soruşturma ya da kovuşturmayla bağlantılı olarak talep edilmesi halinde kullanılabilir.

Hakaret Suçunda Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi

Hakaret suçlarında yargılama yetkisinin belirlenmesinde 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 12. maddesinde düzenlenen kurallar uygulanır. Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan hakaret suçunda eser, mağdurun yerleşim yerinde veya oturduğu yerde dağıtılmışsa o yer mahkemesi de yetkilidir. Mağdur suçun işlendiği yer dışında tutuklu veya hükümlü bulunuyorsa bulunduğu yer mahkemesi de yetkili kılınmıştır. Fiilin görsel veya işitsel yayın vasıtasıyla işlenmesi durumunda yayının mağdurun yerleşim yerinde veya oturduğu yerde işitilmiş ya da görülmüş olması halinde o yer mahkemesi yetkilidir; ayrıca görsel veya işitsel yayınlarda Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 12. maddesinin üçüncü fıkrası hükmü de tatbik edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy