Türkiye'de deniz araçlarına ve liman faaliyetlerine ilişkin mali yükümlülükler; 492 sayılı Harçlar Kanunu, 4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu ile 618 sayılı Limanlar Kanunu çerçevesinde düzenlenmektedir. Maktu harç tutarları, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan Harçlar Kanunu Genel Tebliğleri uyarınca Vergi Usul Kanunu kapsamında belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak tahsil edilmektedir.
Türk Uluslararası Gemi Sicili Harç ve Vergi İstisnaları
4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu'nun 12. maddesi gereğince bu sicile kayıtlı gemilerin ve yatların işletilmesinden ve devrinden sağlanan kazançlar, gelir ve kurumlar vergileri ile fonlardan müstesnadır. Ayrıca Türk Uluslararası Gemi Siciline kaydedilecek gemilere ve yatlara dair alım, satım, ipotek, tescil, kredi, gemi kira, zaman çarteri ve tüm navlun sözleşmeleri harç ve damga vergisinden bağışık tutulmuştur; bu muameleler dolayısıyla tahsil edilen paralar ise banka ve sigorta muameleleri vergisi ile fonlara tabi tutulmaz. Bahse konu gemi ve yatlarda istihdam edilen gemi adamları ile çalışan personele ödenen ücretler de gelir vergisi ve fonlardan istisna edilmiştir.
4490 sayılı TÜRK ULUSLARARASI GEMİ SİCİLİ KANUNU İLE 491 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN m. 12Kaynağı aç
Vergi ve harç istisnaları kural olarak deniz araçlarının Türk Uluslararası Gemi Sicilinden terkin edilerek başka bir sicile devri safhasında da uygulanır; ancak Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sicile alınan gemilerin devrinde en az altı ay süreyle TUGS nezdinde işletilmiş olması şartı aranır. Anonim, limited, paylı komandit şirketler ve kooperatiflerin birleşme, bölünme, tür veya unvan tadilleri sebebiyle yapılan tescil değişiklikleri ile miras yoluyla intikallerde kayıt harcı alınmazken, pay devirlerinde harç yalnızca devredilen pay oranında tahsil edilir. Finansal kiralama şirketleri adına kayıtlı araçların sözleşme gereği kiracıya devrinde ise kiracı namına yapılacak tescilden harç tahsil edilmemektedir.
TUGS Yıllık Tonaj Harcı ve Ödeme Usulleri
Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemi ve yatların yıllık tonaj harçları takvim yılı içinde Ocak ve Temmuz aylarında olmak üzere iki eşit taksitte ödenir. Döviz cinsinden belirlenen harçların Türk Lirası karşılığı hesaplanırken tescil işlemlerinde tescil tarihindeki, yıllık tonaj harcı taksitlerinde ise fiili ödeme tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru esas alınır. Muaccel hale gelen yıllık tonaj harcı taksitleri ödenmedikçe geminin sicilden terkini veya yeni malik adına tescili gerçekleştirilemez; henüz vadesi gelmemiş harç taksitleri ise yeni iktisap eden malik tarafından taksit vadelerinde ödenir. Sicile kayıtlı gemi veya yatın re'sen terkinini gerektiren hallerin doğması durumunda ise sicil kaydı sonradan terkin edilse dahi tonaj harcı yükümlülüğü terkin sebebinin gerçekleştiği tarihi takip eden ay itibarıyla sona erer.
Türk Loydu'na doğrudan ya da çift klas olarak tescil edilen gemi ve yatlarda sicil kayıt ve yıllık tonaj harçları yüzde elli indirimli tatbik edilir. Bununla birlikte ana sevk sisteminde sıvılaştırılmış doğal gaz hariç fosil yakıt kullanmayan çevre dostu gemi ve yatlardan TUGS kayıt harcı alınmaz; bu deniz araçlarının yıllık tonaj harçları ise yüzde elli indirim uygulanarak tahsil edilir.
Bağlama Kütüğü Ruhsat ve Vize Yükümlülükleri
7491 sayılı Kanun düzenlemeleri uyarınca bağlama kütüğü harçlarının her yıl yeniden değerleme oranında artırılması esasa bağlanmıştır. Bağlama kütüğü ruhsatname harcı ruhsatnamenin düzenlendiği tarihte peşin ödenirken, vize işlemleri ile yıllık harçlar ilgili yılın Ocak ayında veya ruhsat yenileme döneminde tahsil edilir. Ruhsatnamesi bulunmayan veya vizesi yaptırılmayan gemiler hakkında Bağlama Kütüğü Uygulama Yönetmeliği'nin 28. maddesi uyarınca tekne boyuna göre metre başına idari para cezası uygulanır.
Liman Çıkış Belgesi ve Gemi Tasdiknamesi İşlemleri
492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 105. maddesi uyarınca değiştirme veya kaybedilme sebebiyle verilecek gemi tasdiknamelerinden tarifede yazılı miktarın beşte biri nispetinde harç tahsil edilir. Kanuna bağlı tarife hükümleri kapsamında on tonilatoya kadar olan gemiler Liman Çıkış Belgesi harcından müstesnadır. Kanunun 102. maddesi gereğince ise Türkiye limanları arasında muntazam sefer yapan ticaret gemilerinden hareketlerinde tam, dönüş seyrine kadar uğrayacakları liman ve iskelelerde beşte bir nispetinde; ticari muamelede bulunmayan ticaret gemilerinden ise beşte bir oranında liman çıkış belgesi harcı alınır.
492 sayılı HARÇLAR KANUNU m. 102Kaynağı aç
492 sayılı HARÇLAR KANUNU m. 105Kaynağı aç
TUGS yıllık tonaj harcı ne zaman ödenir?
Türk Uluslararası Gemi Sicili'ne kayıtlı gemi ve yatların yıllık tonaj harcı her takvim yılında Ocak ve Temmuz aylarında olmak üzere iki eşit taksitte ödenir.
Bağlama kütüğü vizesi yaptırılmamasının yaptırımı nedir?
Ruhsatnamesi bulunmayan veya vizesi yaptırılmayan gemiler hakkında Bağlama Kütüğü Uygulama Yönetmeliği'nin 28. maddesi uyarınca tekne boyuna göre metre başına idari para cezası uygulanır.
Hangi gemiler Liman Çıkış Belgesi harcından muaftır?
492 sayılı Harçlar Kanunu'na bağlı tarife uyarınca on tonilatoya kadar olan gemiler Liman Çıkış Belgesi harcından muaftır.
Fosil yakıt kullanmayan gemilere TUGS harçlarında hangi muafiyetler tanınır?
Ana sevk sisteminde sıvılaştırılmış doğal gaz hariç fosil yakıt kullanmayan TUGS tescilli gemi ve yatlardan tescil kayıt harcı alınmaz, yıllık tonaj harcında ise yüzde elli indirim tatbik edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

