Geçici İş İlişkisinin Tanımı ve Kurulma Esasları
İş hukukunda geçici iş ilişkisi, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca iki temel yöntemle tesis edilebilir. Bunlardan ilki Türkiye İş Kurumu tarafından izin verilen özel istihdam büroları kanalıyla işçi temin edilmesi, diğeri ise holding bünyesi içinde yahut aynı şirketler topluluğuna dahil başka bir işyerinde geçici görevlendirme yapılmasıdır. Özel istihdam bürosu kanalıyla yürütülen ilişkide hukuki işveren sıfatı özel istihdam bürosuna aittir. Bu üçlü hukuki yapı; büro ile geçici işçi arasında yazılı bir iş sözleşmesi, büro ile geçici işçiyi çalıştıran işveren arasında ise yazılı bir geçici işçi sağlama sözleşmesi tanzim edilmesiyle vücut bulur.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Geçici İş İlişkisi Kurulabilecek Haller ve Sözleşme Süreleri
Özel istihdam bürosu vasıtasıyla geçici iş ilişkisi kurulabilmesi kanunda belirli durumların varlığına bağlanmıştır. 4857 sayılı Kanun'un 13. maddesinin beşinci fıkrası ile 74. maddesinde düzenlenen analık ve kısmi süreli çalışma hallerinde, askerlik hizmeti ifasında veya iş sözleşmesinin askıda kaldığı diğer hallerde söz konusu durumların devamı müddetince geçici iş ilişkisi kurulabilir. Mevsimlik tarım işlerinde ve ev hizmetlerinde herhangi bir kanuni süre sınırı aranmaz. İşletmenin günlük olağan işlerinden sayılmayan aralıklı işlerde, iş sağlığı ve güvenliği yönünden acil nitelik taşıyan işlerde veya üretimi ciddi şekilde etkileyen zorlayıcı nedenlerin ortaya çıkmasında, öngörülemeyen üretim kapasitesi artışlarında ve dönemsellik gösteren iş artışlarında ise sözleşme azami dört ay süreyle tanzim edilebilir.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 13Kaynağı aç
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 74Kaynağı aç
Geçici işçi sağlama sözleşmesi, dönemsellik arz eden iş artışları hariç olmak üzere toplam sekiz ayı geçmemek kaydıyla en fazla iki defa yenilenebilir. Geçici işçi çalıştıran işveren, belirlenen yasal sürenin sonunda aynı iş için altı ay geçmedikçe yeniden geçici işçi çalıştıramaz. Sözleşmede belirtilen sürenin dolmasına rağmen geçici iş ilişkisinin fiilen sürmesi durumunda, geçici işçi çalıştıran işveren ile işçi arasında sürenin sona erdiği tarihten itibaren belirsiz süreli iş sözleşmesi kurulmuş sayılır.
Geçici İş İlişkisine Getirilen Yasal Yasaklar ve Sınırlamalar
4857 sayılı Kanun'un 29. maddesi çerçevesinde toplu işçi çıkarılan işyerlerinde feshin kesinleştiği tarihten itibaren sekiz ay boyunca özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi kurulamaz. Toplu işçi çıkarma; işyerindeki çalışan sayısına göre bir ay içinde belirli asgari sayılarda işçinin işine son verilmesiyle gündeme gelen ve Türkiye İş Kurumuna bildirim şartı içeren kanuni bir süreçtir. Bunun yanı sıra kamu kurum ve kuruluşlarında ve yer altında maden çıkarılan işyerlerinde özel istihdam bürosu kanalıyla geçici işçi çalıştırılması kanunen yasaktır. Geçici işçi çalıştıran işveren, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 65. maddesi hükümleri saklı kalmak kaydıyla grev ve lokavt uygulaması esnasında geçici iş ilişkisiyle işçi çalıştıramaz.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 29Kaynağı aç
Geçici işçi istihdam eden işveren, iş sözleşmesini feshettiği çalışanını fesih tarihinden itibaren altı ay geçmedikçe kendi işyerinde geçici iş ilişkisi kapsamında yeniden çalıştıramaz. Öte yandan öngörülemeyen üretim kapasitesi artışı gerekçesiyle geçici iş ilişkisi kurulduğunda istihdam edilen geçici işçi sayısı, işyerinde çalışan toplam işçi sayısının dörtte birini aşamaz; on ve daha az sayıda işçi çalıştırılan küçük işletmelerde ise beş işçiye kadar geçici iş ilişkisi tesisine imkân tanınmıştır.
Özel İstihdam Bürolarının Yetkilendirilmesi ve Faaliyet Kuralları
4904 sayılı Kanun'un 17. maddesi uyarınca Türkiye İş Kurumu tarafından verilen geçici iş ilişkisi kurma yetkileri üç yıl süreyle geçerlidir. Başvuru tarihinden önceki iki yıl kesintisiz faaliyet yürüten ve aranan şartları taşıyan özel istihdam bürolarına bu yetki tanınabilir. Yetki süresi, sona erme tarihinden en az on beş gün önce talepte bulunulması ve gereken şartların sürmesi halinde üçer yıllık sürelerle yenilenebilir. Belirli koşulları taşıyan bürolara şube açma, sistem veya marka kullandırma hakkı tanınabilir.
4904 sayılı TÜRKİYE İŞ KURUMU İLE İLGİLİ BAZI DÜZENLEMELER HAKKINDA KANUN m. 17Kaynağı aç
Özel istihdam büroları, kamu kurum ve kuruluşlarının kadro ve pozisyonları için aracılık faaliyeti yürütemez ve geçici iş ilişkisi kuramaz. Türkiye İş Kurumundan gerekli izin alınmaksızın bir işyerinde, basında, internet veya sair yayın organları aracılığıyla iş ve işçi bulmaya aracılık yapılması ya da geçici iş ilişkisi kurulması kanunen yasaktır. Yetkisiz şekilde geçici iş ilişkisi kuranlara veya bu bürolardan hizmet alanlara 4904 sayılı Kanun kapsamında idari para cezası yaptırımı tatbik edilir. Özel istihdam bürolarının faaliyetleri ve geçici iş ilişkileri yetkili Bakanlık iş müfettişlerince denetlenir.
4904 sayılı TÜRKİYE İŞ KURUMU İLE İLGİLİ BAZI DÜZENLEMELER HAKKINDA KANUN m. 20Kaynağı aç
Tarafların Hakları, Yükümlülükleri ve Geçersizlik Halleri
4904 sayılı Kanun'un 19. maddesi gereğince özel istihdam bürosu aracılık ve geçici işçi temini faaliyeti sebebiyle işverenden hizmet bedeli talep edebilir. Kural olarak iş arayanlardan ve geçici iş ilişkisiyle çalıştırılan işçilerden her ne ad altında olursa olsun hizmet bedeli alınamaz ve menfaat temin edilemez; ancak aracılık hizmetleri bakımından yönetmelikle istisna tutulan meslek ve unvanlar için iş arayandan bedel tahsili mümkündür. Özel istihdam bürosu işvereni sıfatıyla işçinin sosyal güvenlik primlerini ödemekle yükümlüdür. Geçici işçinin temel çalışma koşulları, çalıştırıldığı işyerinde aynı iş için doğrudan bir çalışan istihdam edilmiş olsaydı sağlanacak şartların gerisinde bırakılamaz. Geçici işçi, geçici işçi çalıştıran işverenden büronun hizmet bedeline mahsup edilmek üzere hiçbir şekilde avans veya borç alamaz.
4904 sayılı TÜRKİYE İŞ KURUMU İLE İLGİLİ BAZI DÜZENLEMELER HAKKINDA KANUN m. 19Kaynağı aç
Geçici işçinin Türkiye İş Kurumundan yahut başka bir istihdam bürosundan hizmet almasını ya da iş görme edimi sona erdikten sonra çalıştığı işverenin veya başka bir işverenin işyerinde işe girmesini engelleyici sözleşme şartları konulamaz. Özel istihdam bürosu ile işçi arasında kurulan sözleşmede, işçinin en fazla üç ayı geçmemek üzere ne kadarlık bir süre işe çağrılmaması durumunda haklı nedenle fesih hakkı kazanacağı açıkça gösterilir. İşçinin kayıt dışı çalıştırılmasına, bir sendikaya üye olmasına veya olmamasına yahut asgari ücretin altında ücret ödenmesine dair yapılan anlaşmalar kanunen geçersizdir. Geçici işçi ise işyerine ve yürütülen işe ilişkin olmak kaydıyla kendi kusuruyla yol açtığı zararlardan ötürü geçici işçi çalıştıran işverene karşı hukuken sorumludur.
Şirketler Topluluğu İçi Devir ve Genel Talimat Yetkisi
4857 sayılı İş Kanunu'nun 7. maddesi kapsamında holding bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde görevlendirme yapılmak suretiyle de geçici iş ilişkisi kurulabilir. Bu uygulama işçinin devir sırasındaki yazılı rızası alınarak en fazla altı ay süreyle yazılı kurulur ve en fazla iki defa yenilenebilir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 399. maddesi gereğince işveren, işin görülmesi ve işçilerin işyerindeki davranışlarıyla ilgili genel düzenlemeler yapabilir ve özel talimatlar verebilir; işçiler dürüstlük kurallarının gerektirdiği ölçüde bu düzenleme ve talimatlara uymakla yükümlüdür.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 399Kaynağı aç
Uzaktan Çalışma Esasları ve Eşit Davranma Borcu
4857 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca uzaktan çalışma; işçinin işverence kurulan iş organizasyonu dahilinde görevini evinde yahut teknolojik vasıtalarla işyeri sınırları haricinde ifa etmesine dayanan yazılı iş ilişkisidir. Uzaktan çalışmaya dayalı iş sözleşmesinde; işin niteliği, yapılma şekli, ifa süresi ve yeri, ücret miktarı ve ödeme usulleri, işverence temin edilen donanım ve bunların korunmasına dair mükellefiyetler ile iletişim ve genel çalışma esasları kararlaştırılır. Uzaktan çalışan işçiler esaslı bir sebep bulunmadığı müddetçe sadece sözleşmenin türünden ötürü emsal çalışana nispetle farklı bir muameleye tabi tutulamaz. İşveren, uzaktan çalışanın yürüttüğü işin özelliklerine uygun iş sağlığı ve güvenliği bilgilendirmesini sağlamak, gerekli eğitimleri vermek, sağlık gözetimini icra etmek ve tahsis ettiği teçhizatın güvenliğini temin etmek zorundadır.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 14Kaynağı aç
Özel istihdam büroları çalışanlardan veya iş arayanlardan hizmet bedeli talep edebilir mi?
Özel istihdam büroları kural olarak iş arayanlardan ve geçici iş ilişkisiyle çalışan işçilerden ücret alamaz veya menfaat sağlayamaz; hizmet bedeli işverenden tahsil edilir. Yalnızca iş ve işçi bulma aracılık hizmetlerinde, ilgili yönetmelikle açıkça istisna tutulmuş belirli meslekler ve pozisyonlar için iş arayandan hizmet bedeli alınabilmesi mümkündür.
Toplu işçi çıkarılan bir işyerinde geçici işçi çalıştırılması mümkün müdür?
Toplu işçi çıkarılan işyerlerinde, feshin kesinleştiği tarihten itibaren sekiz ay boyunca özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi kurulması kanunen yasaklanmıştır.
Geçici iş ilişkisinde öngörülen kanuni sürenin aşılması halinde hangi hukuki sonuç doğar?
Sözleşmede belirlenen sürenin dolmasına rağmen geçici iş ilişkisinin fiilen devam etmesi halinde, sürenin sona erdiği tarihten itibaren geçici işçi çalıştıran işveren ile işçi arasında kanunen belirsiz süreli iş sözleşmesi kurulmuş kabul edilir.
Grev ve lokavt esnasında geçici işçi istihdam edilebilir mi?
Geçici işçi çalıştıran işveren, Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 65. maddesi hükümleri saklı kalmak kaydıyla grev ve lokavt süresince geçici iş ilişkisiyle işçi çalıştıramaz.
Şirketler topluluğu içinde geçici devir en fazla ne kadar sürebilir?
Holding veya aynı şirketler topluluğu bünyesindeki geçici iş ilişkisi, işçinin yazılı rızasıyla en fazla altı ay süreyle kurulabilir ve en fazla iki defa yenilenebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

