Gayrimenkul Alarak İkamet İzni Şartları ve Başvuru Usulü

Taşınmaz Edinimi Yoluyla İkamet İzni ve Yasal Çerçeve

İkamet izni, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında yabancıların Türkiye'de kalmak üzere yetkili makamlardan aldıkları izin belgesidir. Türkiye'de taşınmaz malı bulunan yabancılara tanınan ikamet hakkı, söz konusu kanunun 31. maddesinde düzenlenen kısa dönem ikamet izninin kapsamına girmektedir. 6458 sayılı Kanun'un 31. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince Türkiye'de taşınmazı bulunan yabancılara kısa dönem ikamet izni verilebilir. Aynı maddenin altıncı fıkrası uyarınca, bu iznin verilmesine esas teşkil edecek taşınmazın niteliği ve değeri Bakanlıkça belirlenir.

Taşınmazın Niteliği, Değeri ve Konut Olarak Kullanımı

Taşınmaz üzerinden ikamet izni müracaatında bulunabilmesi için edinilen konutun asgari 200.000 Amerikan Doları değerinde olması gerekmektedir. 16 Ekim 2023 tarihi öncesinde büyükşehirlerde 75.000 Amerikan Doları, diğer şehirlerde 50.000 Amerikan Doları alt sınır uygulanmaktayken bu tutar tüm şehirler bakımından 200.000 Amerikan Doları olarak belirlenmiştir.

Taşınmaz üzerinden ikamet izni alınabilmesi için edinilen gayrimenkulün konut amacına tahsis edilmiş olması gerekmektedir. Bu kapsamda gösterilen taşınmazın konut olarak kullanılması gerektiğinden kiralanması veya satılması uygun görülmemekte; bu durumun tespiti halinde ikamet izni sonlandırılabilmektedir.

Taşınmaz edinen yabancının ikamet izni alabilmesi için Türkiye'ye giriş yasağının bulunmaması, genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun bir barınma ortamında olması, talep edilmesi halinde vatandaşı olduğu ülkeden adli sicil kaydı sunması ve konut adresini açık şekilde yetkili kurumlara bildirmesi aranır.

Aile Üyelerinin Mülkiyet Durumu ve Başvuru Kapsamı

Başvuru sahibinin ailesi de taşınmaza dayalı ikamet iznine müracaat edebilir. Bu haktan yararlanabilecek aile üyeleri başvuru sahibinin eşi ile ergin olmayan veya ergin olmakla birlikte bağımlı olan çocuklarıdır. Aile üyelerinin gayrimenkul üzerinden ikamet iznine başvurabilmesi için konut üzerinde elbirliği mülkiyetine veya paylı mülkiyete sahip bulunmaları şarttır.

İkamet İzninin Süresi ve Uzatma Usulü

6458 sayılı Kanun'un 31. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca kısa dönem ikamet izni her defasında en fazla ikişer yıllık sürelerle verilebilir. Bununla birlikte ikamet izninin her defasında en fazla bir yıllık olarak düzenlendiği ve taşınmaz bir başkasına devredilene kadar uzatma talep edilebileceği yönünde uygulamalar da mevcuttur.

İkamet izninin uzatılması için başvurunun, mevcut izin süresinin son 60 günü içinde e-ikamet üzerinden yapılması gerekmektedir. Bu sürenin aşılması durumunda Türkiye'de kalmak isteyen yabancının yeniden ikamet iznine başvurması gerekir. Geçerli bir mazeretin varlığı halinde ise başvuru ikamet izninin sona ermesinden itibaren 15 gün içinde yapılabilir.

Uzatma başvurusunu belirlenen sürelerde tamamlamayan yabancıların, iznin bitimini izleyen on gün içerisinde Türkiye'den ayrılmaları beklenir. Belirtilen bu sürenin geçirilmesi durumunda yabancı ülkede izinsiz ikamet etmiş sayılarak para cezası veya ülkeye giriş yasağı yaptırımı ile karşı karşıya kalabilir.

Başvuru İşlemleri ve Tamamlama Süresi

İkamet izni başvurusu e-ikamet sistemi üzerinden randevu alınarak başlatılır. Yabancı, randevu tarihinde gerekli başvuru evraklarıyla birlikte İl Göç İdaresi Müdürlüğüne giderek başvurusunu tamamlar. Eksikliklerin bulunması halinde idarece bunların giderilmesi için makul bir süre verilebilir.

Çalışma İzni, Uzun Dönem İkamet ve Vatandaşlık Başvurusu

Geçerli ikamet iznini altı ay boyunca sürdüren yabancı çalışma iznine başvurabilir. Ayrıca uzun dönem ikamet izni için gerekli görülen sekiz yıllık ikamet süresi bu kısa dönem izinlerle tamamlanabilir; kesintisiz en az beş yıl ikamet eden yabancılar ise genel yoldan vatandaşlık başvurusunda bulunabilir. En az 400.000 Amerikan Doları değerinde gayrimenkul satın alarak taşınmazı üç yıl boyunca satmayacağını taahhüt eden yabancılara ise istisnai usulle Türk vatandaşlığına başvurma imkânı tanınmaktadır.

İkamet İzninin İptali Sebepleri

6458 sayılı Kanun'un 33. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, 32. maddede öngörülen şartlardan birinin veya birkaçının yerine getirilmemesi ya da ortadan kalkması, iznin veriliş amacı dışında kullanılması veya yabancı hakkında geçerli bir sınır dışı etme yahut Türkiye'ye giriş yasağı kararının bulunması hâllerinde kısa dönem ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir ve süresi bitenler uzatılmaz. İznin iptali durumunda yabancının on gün içerisinde Türkiye'den ayrılması gerektiği, bu sürede çıkış yapılmaması hâlinde sınır dışı etme kararıyla karşılaşılabileceği belirtilmektedir.

6458 sayılı Kanun'un 33. maddesinin ikinci fıkrası gereğince, ikamet izninin yurt dışında kalış süresi bakımından iptaline ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir. Bu hususu düzenleyen kanun bendi mülga hale getirildiğinden, zorunlu kamu hizmeti, görev, eğitim veya sağlık gibi mazeretler hariç son bir yılda 120 günden fazla yurt dışında kalınması ölçütü doğrudan kanuni bir iptal sebebi olmayıp bu konudaki esaslar kanunun yollama yaptığı yönetmelik hükümlerine bırakılmıştır.

Ret ve İptal Kararlarına Karşı İtiraz ve İdari Dava Yolu

İkamet izni başvurusunun reddi veya iptali işlemlerine karşı, idari dava açılmadan önce 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesi kapsamında idari itiraz yoluna başvurulabilir. İlgililer bu çerçevede işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını üst makamdan, üst makam bulunmuyorsa işlemi yapmış olan makamdan dava açma süresi içinde talep edebilir; uygulamada bu itirazların Valilik İl Göç İdaresi Müdürlüğüne veya ilgili idari birimlere yöneltildiği görülmektedir. 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesinin birinci fıkrası uyarınca yapılan başvuru işlemeye başlayan dava açma süresini durdurur; ikinci fıkra gereğince idarece otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Üçüncü fıkra uyarınca isteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması durumunda dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş olan süre hesaba katılır.

İdarece tesis edilen ret veya iptal işlemlerine karşı açılacak iptal davalarında idare mahkemeleri görevli olup, yetkili mahkemenin işlemi tesis eden il göç idaresinin bulunduğu yer mahkemesi olduğu ifade edilmektedir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, özel kanunlarında ayrı bir süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür. Aynı maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca bu süre, idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Öte yandan 6458 sayılı Kanun'un 31. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca, kısa dönem ikamet izni davasında davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamaması hâlinde, 2577 sayılı Kanun'un 26. maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen kanuni süre iki ay olarak uygulanır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy