Fransa ve Türkiye Hukukunda Çok Vatandaşlık Esası
Fransız hukuku prensip olarak çoklu vatandaşlığı tanımaktadır. Türk hukuku da kişilerin birden fazla vatandaşlığa sahip olmasını kabul etmekte ve bu durumun nüfus kayıtlarına yansıtılabilmesi için özel bir bildirim mekanizması öngörmektedir. Başka bir vatandaşlık edinmek, Türk hukuku bakımından tek başına ve kendiliğinden vatandaşlığı sona erdiren bir mekanizma teşkil etmez.
Avrupa Konseyi'nin çoklu vatandaşlığı azaltmaya yönelik sözleşmesinin ilgili bölümü Fransa tarafından feshedilmiştir. Bu sebeple, bir taraf devlet vatandaşlığının isteğe bağlı olarak kazanılması kendiliğinden Fransız vatandaşlığının kaybı sonucunu doğurmaz.
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 44. maddesinin birinci fıkrası kapsamında, hangi sebeple olursa olsun yabancı bir devlet vatandaşlığı elde eden kişilerin bu duruma dair belgeleri sunmaları ve yapılacak incelemeyle kayıtlarda aynı kişi olduklarının saptanması halinde, aile kütüklerindeki nüfus kayıtlarına çok vatandaşlık açıklaması işlenir.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 44Kaynağı aç
Fransız Vatandaşlığının Doğum ve Evlilik Yoluyla Kazanılması
Fransız Medeni Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca anne veya babadan en az birinin Fransız vatandaşı olması durumunda çocuk doğumla Fransız sayılır. Fransa sınırları içerisinde yabancı anne ve babadan dünyaya gelen bir çocuk ise 18 yaşına ulaştığında Fransa'da ikamet ediyor bulunması ve 11 yaşından itibaren en az beş yıl boyunca mutad surette Fransa'da yaşamış olması halinde Fransız vatandaşlığı kazanır.
Fransız vatandaşı ile evlenen yabancılar için beyan yoluyla vatandaşlık hakkı düzenlenmiştir. Fransız Medeni Kanunu'nun 21-2. maddesi kapsamında yabancı eş, evlilik tarihinden itibaren dört yıl geçtikten sonra vatandaşlık beyanında bulunabilir. Bu beyanın geçerliliği; evlilik tarihinden itibaren eşler arasındaki maddi ve manevi ortak yaşamın kesintiye uğramamış olmasına ve Fransız eşin vatandaşlığını muhafaza etmesine bağlıdır.
Kararname Yoluyla Fransız Vatandaşlığına Alınma ve Başvuru Şartları
İstisnai durumlar saklı kalmak üzere, kararname yoluyla Fransız vatandaşlığına alınma (naturalisation) başvurusu öncesinde Fransız Medeni Kanunu'nun 21-17. maddesi uyarınca Fransa'da beş yıl süreyle mutad ikamet şartı aranmaktadır. Bu süreçteki naturalisation başvuruları ile kararnameyle yeniden vatandaşlığa alınma (réintégration) talepleri Fransa İçişleri Bakanlığı'nın yabancılara yönelik dijital platformu üzerinden çevrimiçi şekilde yürütülür.
1 Ocak 2026 tarihi itibarıyla yürürlüğe giren kurallar çerçevesinde, Fransız vatandaşlığını kazanmak isteyenler için birçok başvuru türünde en az B2 seviyesinde yazılı ve sözlü Fransızca dil yeterliliği aranır. Bunun yanında, yine 1 Ocak 2026'dan itibaren naturalisation ve kararname ile yeniden vatandaşlığa alınma süreçlerinde Cumhuriyet değerlerini, kamu kurumlarını, Fransa tarihini, kültürünü ve birlikte yaşama ilkelerini ölçen yurttaşlık sınavı (examen civique) zorunluluğu getirilmiştir.
Soybağı Yoluyla Türk Vatandaşlığı ve Yurt Dışı Doğum Bildirimi
Türk hukuku çerçevesinde, Türkiye içinde veya dışında evlilik birliği dahilinde Türk vatandaşı ana veya babadan doğan çocuk doğrudan Türk vatandaşıdır. Ebeveynlerden birinin yabancı olması çocuğun Türk vatandaşlığını kazanmasını engellemez. Yurt dışında sağ doğan çocukların doğum bildiriminin 60 gün içerisinde doğuma ilişkin resmî belge ile yetkili mercilere yapılması gereklidir.
Yurt dışında doğan çocuk için 18 yaş tamamlanıncaya kadar bildirim yapılmamışsa, Türk vatandaşı ana veya babaya bağlı olarak Türk vatandaşlığı doğrudan kazanılamaz. Bu durumda ilgilinin vatandaşlık durumunun tespiti ve tescili amacıyla dosya hazırlanarak Bakanlığa gönderilir. Türk vatandaşlığının ispatı ise herhangi bir şekle tabi tutulmamıştır; nüfus kayıtları, uluslararası aile cüzdanları ile pasaport veya pasaport yerine geçen belgeler aksi sabit oluncaya kadar kişinin Türk vatandaşı olduğuna karine teşkil eder.
Vatandaşlıktan İzinle Çıkma ve Konsolosluk Korumasının Sınırları
Türk vatandaşlığından Bakanlık izni ile çıkabilmek için kişinin ergin ve ayırt etme gücüne sahip bulunması, yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmış olması ya da kazanacağına yönelik inandırıcı belirtilerin bulunması gerekir. Ayrıca başvurucunun suç veya askerlik sebebiyle aranan kişilerden olmaması ve hakkında herhangi bir mali ya da cezai tahdidin yer almaması koşulu aranır.
Türk vatandaşlığından izin almak suretiyle ayrılan ve doğumla Türk vatandaşı olan kişiler bakımından Mavi Kart rejimi uygulanabilir. Mavi Kart, bu kişilere mevzuatta öngörülen belirli haklardan yararlanılabildiğini teyit eden bir belge mahiyetindedir.
Çifte vatandaşlığa sahip kişiler, diğer vatandaşlığını taşıdığı devletin sınırları içindeyken veya o devletin yetki sahasında bulunduklarında çoğu zaman Fransız vatandaşlığını o devlete karşı ileri süremezler. Bu bağlamda, ilgilinin aynı zamanda yetki alanında bulunduğu devletin vatandaşı olması sebebiyle Fransız konsolosluklarının koruma ve müdahale imkanları bazı durumlarda sınırlı kalabilmektedir.
Fransız vatandaşlığına geçildiğinde Türk vatandaşlığı kendiliğinden sona erer mi?
Hayır; Türk hukukunda yabancı bir devlet vatandaşlığının kazanılması tek başına ve otomatik olarak vatandaşlığı sona erdiren bir hal değildir. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 44. maddesi gereğince yabancı vatandaşlık belgeleri ibraz edilerek ve aynı kişi olunduğu tespit ettirilerek nüfus aile kütüklerine çok vatandaşlık açıklaması tescil ettirilir.
Fransız eş üzerinden vatandaşlık beyanı ne zaman yapılabilir?
Fransız Medeni Kanunu'nun 21-2. maddesine göre, evlilikten itibaren dört yıl geçtikten sonra, maddi ve manevi ortak yaşamın kesilmemiş olması ve Fransız eşin vatandaşlığını muhafaza etmesi şartıyla vatandaşlık beyanı yapılabilir.
Fransız vatandaşlığı başvurusunda dil ve yurttaşlık sınavı zorunlu mudur?
1 Ocak 2026 itibarıyla birçok başvuru türünde en az B2 düzeyinde yazılı ve sözlü Fransızca dil yeterliliği aranmaktadır; bunun yanı sıra naturalisation ve kararname ile yeniden vatandaşlığa alınma süreçlerinde Cumhuriyet değerlerini ve kurumları ölçen yurttaşlık sınavı zorunludur.
Yurt dışında doğan çocuk için 18 yaşına kadar bildirim yapılmazsa ne olur?
On sekiz yaş tamamlanıncaya kadar nüfus bildirimi yapılmamışsa Türk vatandaşı ana veya babaya bağlı olarak Türk vatandaşlığı doğrudan kazanılamaz; vatandaşlık durumunun tespiti ve tescili amacıyla dosya düzenlenerek Bakanlığa iletilmesi gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy