Forum shopping, tarafların davanın sonucunu etkileyebilme ihtimali sebebiyle yargılamanın kendi lehlerine sonuç doğuracak en uygun mahkeme önünde görülmesini sağlama çabasıdır. İsviçre Federal Mahkemesi, 14 Mart 2018 tarihli ve 4A_417/2017 sayılı kararında uluslararası uyuşmazlıklardaki yaklaşımını değiştirerek davanın kendi lehine olan mahkemede görülmesi amacıyla menfi tespit davası açılmasında davacının hukuki menfaatinin bulunduğunu kabul etmiştir.
Forum Shopping Kavramı ve Tarafların Mahkeme Tercihi
Yetkili mahkemenin dava sonucuna etki etme ihtimali bulunması, tarafların kendileri açısından en elverişli yargı yerini aramasına yol açabilmektedir. Taraflar bu yolla davanın diğer mahkemeler önünde görülmesini engellemeyi ve uyuşmazlığın belirli bir hukuk çevresinde çözülmesini sağlamayı hedefleyebilir. Bu çerçevede forum shopping kavramı, tarafın davayı kendi menfaatine uygun düşecek mahkeme nezdinde ikame etme gayretini anlatır.
İsviçre Federal Mahkemesi’nin Önceki Yaklaşımı
İsviçre Federal Mahkemesi önceki içtihadında davacının yalnızca kendi lehine olan mahkeme önünde dava açmasını hukuki yarar kapsamında kabul etmemekteydi. Bern Ticaret Mahkemesi, 26 Temmuz 2017 tarihli kararında bu yerleşik yaklaşımı esas alarak davacının İsviçre mahkemelerinde menfi tespit davası açmasında hukuki yararın bulunmadığı gerekçesiyle menfi tespit talebini reddetmiştir.
İçtihat Değişikliği ve Hukuki Menfaatin Kabulü
Federal Mahkeme, 14 Mart 2018 tarihli ve 4A_417/2017 sayılı kararıyla önceki uygulamasını değiştirmiştir. Karara göre uluslararası uyuşmazlıklarda davanın kendi lehine olan mahkemede görülmesi amacıyla menfi tespit davası açılması halinde hukuki menfaatin varlığı kabul edilmiştir. Menfi tespit davasında hukuki menfaatin bulunduğuna hükmeden Federal Mahkeme, yetki hususunda karar verilmek üzere dosyayı yeniden ilk derece mahkemesine göndermiştir.
Menfi Tespit Davası ve Derdestlik Etkisi
Uyuşmazlık taraflarından biri, kendisine uygun olmayan bir mahkemede dava tehdidiyle karşılaşması ihtimali karşısında, kendisi için daha uygun bir mahkemede menfi tespit davası açarak derdestlik koşulunu sağlayabilir. Menfi tespit davasının açılmasının ardından aleyhe olacağı düşünülen diğer mahkemede dava ikame edilmesi halinde, ilgili mahkeme önceden açılmış olan menfi tespit davasının derdestlik şartını oluşturduğunu kabul edebilmektedir.
Federal Mahkeme'nin benimsediği bu içtihat değişikliğiyle birlikte, uluslararası nitelik taşıyan uyuşmazlıklarda menfaatine uygun olmayan bir yabancı mahkeme önünde yargılanma riskiyle karşılaşan tarafların İsviçre mahkemelerinde menfi tespit davası açabilme şartları kolaylaşmış ve uyuşmazlığın İsviçre mahkemeleri önünde görülmesini sağlama imkânı doğmuştur.
Türk Hukukunda Mahkeme Seçimi ve Dürüstlük Kuralı
Türk hukuk doktrininde, tarafların kendileri için en uygun mahkemede dava açması, dürüstlük kuralını açıkça ihlal etmediği müddetçe meşru bir hak olarak nitelendirilmektedir. Birden çok yetkili mahkemenin bulunduğu hallerde, kişinin kendi menfaatlerinin en uygun biçimde karşılanabileceği mahkemeyi tercih etmesi hukuka aykırı ve haksız bir eylem olarak görülmemektedir.
Forum shopping ne anlama gelir?
Forum shopping, uyuşmazlık taraflarının davanın sonucunu etkileme ihtimali sebebiyle yargılamanın kendi lehlerine en uygun sonucu doğuracak mahkeme önünde yapılmasını sağlama çabasıdır.
İsviçre Federal Mahkemesi menfi tespit davasında hukuki menfaati nasıl değerlendirmiştir?
Federal Mahkeme, uluslararası uyuşmazlıklarda davanın taraf lehine olan mahkemede görülmesini temin etmek amacıyla menfi tespit davası açılmasında davacının hukuki menfaatinin bulunduğunu kabul etmiştir.
Dava tehdidi altındaki taraf neden menfi tespit davası açar?
Kendisine uygun olmayan bir mahkemede dava tehdidiyle karşılaşan taraf, daha elverişli gördüğü mahkemede menfi tespit davası açarak derdestlik koşulunu sağlamayı ve yargılamanın bu mahkemede yürütülmesini amaçlar.
Türk hukukunda lehe mahkemenin seçilmesi hukuka aykırı mıdır?
Yetkili birden fazla mahkeme arasından menfaate en uygun mahkemenin seçilmesi haksız eylem sayılmaz; bu seçim dürüstlük kuralını açıkça ihlal etmediği sürece tarafların meşru hakkı kabul edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy