Fikri ve sınai haklar mahkemeleri; marka, patent, tasarım, ticaret unvanı ve telif haklarından doğan hukuki uyuşmazlıkları çözüme kavuşturmak, bu hakların ihlalini ya da kötüye kullanılmasını engellemek ve koruma taleplerini karara bağlamakla görevli uzmanlaşmış mahkemelerdir.
Fikri ve Sınai Haklar Mahkemesinin Görev Alanı
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında düzenlenen davalarda fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi ile fikri ve sınai haklar ceza mahkemesi görev yapar. Patent, marka, tasarım ve ticaret unvanı gibi sınai haklara yönelik ihlaller ile bu hakların sağladığı korumaya dayanan uyuşmazlıklar anılan mahkemelerin görev çemberindedir.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 156Kaynağı aç
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nda düzenlenen hukuki ilişkilerden ve cezai yaptırımlardan kaynaklanan davalarda da 6769 sayılı Kanun'un 156. maddesinin birinci fıkrasında işaret edilen fikri ve sınai haklar mahkemeleri görev üstlenir. Eser sahipliği ve telif haklarının korunmasına ilişkin talepler bu kapsamda değerlendirilir.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 76Kaynağı aç
Mahkemelerin Teşekkülü ve Mahkeme Bulunmayan Yerlerde Görev
Fikri ve sınai haklar mahkemeleri, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşü doğrultusunda Adalet Bakanlığı tarafından gerekli görülen yerlerde tek hâkimli ve asliye mahkemesi statüsünde kurulur. Bu yargı yerlerinin yargı çevresi mülki sınırlara bağlı kalınmaksızın Bakanlığın teklifi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulu kararıyla tayin edilir.
Ayrı bir fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinin bulunmadığı mahallerde bu mahkemenin görevine giren dava ve işlere asliye hukuk mahkemesi bakar. İhtisas ceza mahkemesinin bulunmadığı yerlerde ise ilgili ceza davaları asliye ceza mahkemesince karara bağlanır. Söz konusu görevli mahkemeler ve bunların yargı çevreleri, il ve ilçe sınırları gözetilmeksizin Adalet Bakanlığının önerisiyle Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından kararlaştırılır.
Yetkili Mahkemenin Tespiti
Türk Patent ve Marka Kurumunun 6769 sayılı Kanun çerçevesinde tesis ettiği kararlara karşı açılacak davalar ile bu işlemlerden zarar gören üçüncü kişilerin Kuruma yönelteceği davalarda görevli ve yetkili yargı yeri Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir.
Sınai mülkiyet hakkını elinde bulunduran kişilerin üçüncü kişilere karşı açacağı hukuk davalarında yetki; davacının yerleşim yerine, hukuka aykırı eylemin gerçekleştiği yere veya bu fiilin doğurduğu sonuçların hissedildiği yere aittir. Davacının Türkiye sınırları dahilinde yerleşim yeri yoksa dava tarihindeki sicilde kayıtlı vekilin işyerinin bulunduğu yer mahkemesi, sicildeki vekillik kaydı terkin edilmişse Kurum merkezinin yer aldığı yer mahkemesi yetkili kabul edilir.
Üçüncü kişilerin hak sahibine karşı yönelteceği uyuşmazlıklarda yetkili mahkeme davalının yerleşim yeridir. Başvuru sahibinin veya sınai hak sahibinin Türkiye'de yerleşim yeri bulunmaması durumunda sicilde gösterilen vekilin işyeri adresindeki mahkeme, kaydın silinmesi hâlinde ise Kurum merkezinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
Yargılama Usulü, İhtiyati Tedbir ve İspat Kolaylıkları
Fikri ve sınai hakların tescil aşamasında ileri sürülen itirazlar ve tescil işlemleri sırasında doğan ihtilaflar mahkemenin inceleme konusunu oluşturur. Hakkın çiğnenmesi ihtimalinde ortaya çıkabilecek zararları engellemek amacıyla geçici hukuki koruma niteliğinde ihtiyati tedbir talebinde bulunulabilir ve mahkemece bu koruma tedbirleri kararlaştırılabilir.
Yargılama süreci, ihlale konu edilen hakkın ve ihlali destekleyen delillerin açıkça ortaya konulduğu dava dilekçesinin mahkemeye verilmesiyle başlar. Bu aşamadan sonra davalı tarafın savunma dilekçesini mahkemeye sunması ve duruşma gününün tayin edilmesi adımları yürütülür.
Uyuşmazlıkların çözümünde delil tespiti aşaması; uzman görüşü alınması, bilirkişi incelemesi yaptırılması ve tanık beyanlarına başvurulması yollarıyla sürdürülür. Teknik hususların aydınlatılmasında bu ispat araçları davanın neticesinde belirleyicidir.
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamındaki hukuk davalarında davacı iddiasını destekleyen kuvvetli kanaat oluşturacak ölçüde delil sunduğunda, mahkeme eseri veya korunan unsurları kullananlardan izin belgelerini yahut yararlandıkları eserlerin listesini sunmalarını isteyebilir. Bu belgelerin veya listenin ibraz edilememesi durumunda, eser ve yapımların hukuka aykırı şekilde kullanıldığına ilişkin yasal karine geçerli olur.
Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yolları
Fikri ve sınai haklara dair uyuşmazlıklarda taraflar yargılama yoluna başvurabileceği gibi arabuluculuk benzeri alternatif çözüm mekanizmalarını da işletebilir. Bu yollar ihtilafların hızlı ve daha ekonomik bir yaklaşımla çözüme kavuşturulmasına katkı sağlar.
Türk Patent ve Marka Kurumu işlemlerine karşı nerede dava açılır?
Türk Patent ve Marka Kurumunun kararlarına karşı açılacak davalar ile bu kararlardan zarar gören üçüncü kişilerin Kurum aleyhine açacakları davalarda Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi görevli ve yetkilidir.
İhtisas mahkemesi kurulmamış yerlerde davaya hangi mahkeme bakar?
Fikri ve sınai haklar hukuk veya ceza mahkemesi kurulmamış yerlerde bu mahkemelerin görev alanına giren dava ve işlere, Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenen asliye hukuk veya asliye ceza mahkemelerince bakılır.
Sınai hak ihlalinde hak sahibi nerede dava açabilir?
Sınai mülkiyet hakkı sahibi, kendi yerleşim yerinde, hukuka aykırı eylemin vuku bulduğu yerde ya da bu fiilin etkilerinin ortaya çıktığı yerdeki yetkili mahkemede dava açabilir.
Fikri mülkiyet ihlallerinde ihtiyati tedbir istenebilir mi?
Evet, fikri veya sınai hakkın ihlali durumunda ileride doğabilecek zararları önlemek amacıyla mahkemeden geçici koruma sağlayan ihtiyati tedbir talep edilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy