Faydalı Modelin Tanımı ve Temel Amacı
Faydalı model, teknik bir sorunu pratik ve uygulanabilir bir ürün çözümüyle gideren buluşlara sağlanan bir sınai mülkiyet koruması kurumudur. Bu sistem karmaşık araştırma ve geliştirme süreçlerine ihtiyaç duymayan ancak sahada belirgin teknik iyileştirmeler sağlayan, esasen ürünün yapısına ve şekline yönelik yenilikleri koruma altına almayı hedefler.
Faydalı Model Tescil Şartları
Bir buluşun faydalı model tesciline konu olabilmesi için dünya çapında yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik niteliklerini taşıması gerekir. Patent başvurusundan farklı olarak faydalı model tescilinde tekniğin bilinen durumunun aşılmasını ifade eden buluş basamağı şartı aranmaz.
Faydalı Model Koruması Dışında Kalan Konular
Her teknik yenilik faydalı model korumasından yararlanamaz. Yöntemler ve üretim usulleri, bu usuller neticesinde elde edilen ürünler, kimyasal ve biyolojik maddeler ile eczacılıkla ilişkili maddeler faydalı model korumasının kapsamı dışındadır. Salt yazılımlar ve algoritmalar da koruma dışı bırakılmış olmakla birlikte, yazılım tarafından kontrol edilen cihazın yapısal mimarisi ve ürünün somut fiziksel yapısı tescile elverişli olabilmektedir.
Yenilik Değerlendirmesi ve Rüçhan Hakkı
Faydalı model başvurusunun tescil edilebilmesi için aranan yenilik kriterinde dünya çapında yenilik esastır. Başvuru veya rüçhan tarihinden evvel ürünün internet sitesinde yer alması, katalog veya fuarlarda sergilenmesi, sosyal medya ortamında paylaşılması, bilimsel bildiri konusu yapılması veya taraflara numune gönderilmesi kamunun erişimine sunulmuş sayılarak yeniliği ortadan kaldırabilir.
Paris Sözleşmesi çerçevesinde, bir ülkede usulüne uygun şekilde gerçekleştirilen başvuruya dayanılarak 12 ay içerisinde Türkiye'de ya da Türkiye'deki başvuruya dayanılarak diğer üye ülkelerde rüçhan hakkı talep edilebilir.
Başvuru Süreci ve Patent ile Karşılıklı Dönüşüm
Faydalı model tescil sürecinde araştırma raporunun düzenlenmesi zorunludur. Yapılan davete rağmen süresi içinde araştırma talebinde bulunulmaması ve ilgili araştırma ücretinin yatırılmaması halinde başvuru geri çekilmiş kabul edilebilir.
İnceleme aşamasında olan ve henüz tescil edilmemiş faydalı model başvuruları, başvuru tarihi korunmak suretiyle patent başvurusuna dönüştürülebilir. Aynı şekilde kanuni şartların gerçekleşmesi halinde patent başvurularının da faydalı model tescil talebine dönüştürülmesi imkanı tanınmıştır.
Koruma Süresi ve Hak Sahibinin Yetkileri
Faydalı model tescili neticesinde sağlanan koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 10 yıldır. Bu sürenin dolmasının ardından tescil süresinin uzatılması yasal olarak mümkün değildir.
Faydalı model belgesine sahip olan kişi veya kuruluşlar, tescilli buluşun kendi izinleri olmaksızın üretilmesini, kullanılmasını, satışa çıkarılmasını, satılmasını ve ülkeye ithal edilmesini menetme hakkına sahiptir. İhlal durumunda tecavüzün tespiti, tecavüzün önlenmesi, maddi ve manevi zararların tazmini, yoksun kalınan kazancın iadesi ile ihlale konu ürün ve cihazlara el koyularak bunların imhası talep edilebilir.
Tescil Sonrası Hukuki Yollar ve Hükümsüzlük
Faydalı modellerde tescil işlemi tamamlandıktan sonra kurum nezdinde idari bir itiraz süreci işletilmemektedir. Dolayısıyla menfaati zedelenen üçüncü kişilerin başvurabileceği hukuki çare hükümsüzlük davası açmaktır. Hükümsüzlük davasında çoğunlukla dünya çapında yenilik bulunmadığı, buluşun koruma kapsamı dışındaki konulardan olduğu, buluş tarifnamesinin yetersiz açıklandığı, tescil kapsamının aşıldığı veya gerçek hak sahipliğinin bulunmadığı iddiaları ileri sürülmektedir.
Faydalı model tescilinde buluş basamağı şartı aranır mı?
Faydalı model tescilinde patentten farklı olarak buluş basamağı aranmaz; buluşun dünya çapında yeni olması ve sanayiye uygulanabilirlik şartını sağlaması yeterlidir.
Faydalı model koruma süresi ne kadardır ve uzatılabilir mi?
Faydalı modelin koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 10 yıldır ve bu süre kanunen uzatılamaz.
Tescil edilen faydalı modele karşı idari itiraz yapılabilir mi?
Tescil tamamlandıktan sonra kurum nezdinde idari itiraz mekanizması bulunmadığından üçüncü kişiler ancak mahkeme nezdinde hükümsüzlük davası açabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy