Patent ve Faydalı Model Hukukunda Başvuru ve Koruma

Patent koruması, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 82/1 uyarınca teknolojinin her alanındaki buluşlara yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması şartıyla tanınır. Kanun kapsamında başvuru tarihinden başlamak üzere koruma süresi patent için yirmi yıl, faydalı model için on yıl olarak düzenlenmiş olup bu yasal sürelerin uzatılması mümkün değildir.

Patent Verilebilirlik Şartları ve Koruma Dışı Alanlar

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 82/2 uyarınca keşifler, bilimsel teoriler ve matematiksel yöntemler; zihni faaliyetler, iş faaliyetleri veya oyunlara ilişkin plan, kural ve yöntemler; bilgisayar programları; estetik niteliği bulunan mahsuller, edebiyat ve sanat eserleri ile bilim eserleri ve bilginin sunumu buluş sayılmaz. Patent başvurusu veya patentin bu konu veya faaliyetlerle ilgili olması hâlinde, sadece söz konusu konu veya faaliyetlerin kendisi patentlenebilirlik kapsamı dışında kalır.

6769 sayılı Kanun m. 82/3 çerçevesinde kamu düzeni ya da genel ahlaka aykırılık taşıyan buluşlar ile mikrobiyolojik işlemler ve bunların ürünleri haricindeki bitki çeşitleri, hayvan ırkları ve biyolojik üretim usulleri tescil edilemez. İnsan veya hayvan bedenine tatbik edilen cerrahi müdahaleler ve tanı dâhil her türlü tedavi usulü de patent korumasından yararlanamaz. Bununla birlikte m. 82/4 uyarınca buluşun ticari kullanımının yalnızca mevzuatla yasaklanmış bulunması, bu kullanımın kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı olduğu anlamına gelmez. Ayrıca m. 82/6 gereği tedavi ve teşhis süreçlerinde yararlanılan ürünler, özellikle kimyasal maddeler ile terkipler patentlenebilirlik yasağının dışındadır.

Patent Başvuru, Araştırma ve İnceleme Süreci

Patent başvurusunda şekli inceleme sırasında eksiklik tespit edilmesi hâlinde başvuru sahibine bu eksiklikleri gidermesi için bildirim tarihinden itibaren iki ay süre tanınır. Eksikliklerin bu sürede giderilmemesi veya yapılan işlemlerin Kurum tarafından kabul edilmemesi hâlinde başvuru reddedilir. Ayrıca sınai mülkiyet hakkına ilişkin olarak Kurum nezdinde yapılacak itirazlar dâhil tüm işlemlerde kanunda veya ilgili yönetmelikte özel bir süre öngörülmemişse uyulması gereken genel süre bildirim tarihinden itibaren iki aydır; bu sürelere uyulmaması durumunda talep yapılmamış sayılır.

6769 sayılı Kanun m. 96/1 uyarınca başvuru sahibi, başvuruyla birlikte veya bildirime gerek olmaksızın başvuru tarihinden itibaren on iki ay içinde ücretini ödeyerek araştırma talebinde bulunmak zorundadır; aksi takdirde başvuru geri çekilmiş sayılır. Kanunun 96 ncı maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca Cumhurbaşkanı, birinci fıkrada belirtilen on iki aylık araştırma talebi süresini yarısına kadar indirmeye yetkilidir.

6769 sayılı Kanun m. 96/3 doğrultusunda, başvurunun patent verilemeyecek konulara ilişkin olması ya da tarifname ve istemlerin rapor hazırlanmasını engelleyecek derecede belirsiz bulunması durumunda araştırma raporu tanzim edilmez. Böyle bir hâlde Kurum, başvuru sahibine itirazlarını iletmesi veya başvuru evrakında gerekli düzeltmeleri yapması amacıyla tebliğden itibaren üç aylık süre tanır. Öngörülen bu süre zarfında itiraz yöneltilmezse yahut sunulan gerekçeler ile değişiklikler Kurumca uygun bulunmazsa patent başvurusu reddedilir.

Araştırma raporunun tebliğ edilmesini izleyen üç ay içerisinde başvuru sahibi, yasal harcını yatırarak inceleme sürecinin başlatılmasını Kurumdan istemelidir. İlgili taraf aynı süre dâhilinde rapora dair görüşlerini sunabileceği gibi tarifname, istem ya da resimlerde düzeltmeler yapabilir. İnceleme isteminden sonradan vazgeçilmesi mümkün değildir; bahsi geçen vadede ücret ödenerek talep iletilmediği takdirde başvuru geri çekilmiş kabul edilir.

Patent veya faydalı model başvurusu, başvuru veya varsa rüçhan tarihinden itibaren on sekiz aylık sürenin dolmasıyla ya da süreden önce başvuru sahibinin erken yayım talebi üzerine Bültende yayımlanır. On sekiz aylık süre dolmadan önce patent verilmesi kararı alınmışsa patent başvurusu ve patent birlikte yayımlanır. Patente sağlanan yasal koruma, patent başvurusunun Bültende yayımlandığı tarihten itibaren başvuru sahibine geçici olarak tanınır.

Buluşu Kullanma Zorunluluğu ve Yıllık Ücretler

Patent sahibi, patentle korunan buluşu kullanmak zorundadır. Bu çerçevede patent sahibinin, patentin verilmesi kararının Bültende yayımlanmasından itibaren üç yıl veya patent başvurusu tarihinden itibaren dört yıl içinde (hangi süre daha geç sona eriyorsa) patentli buluşu kullanması zorunludur.

Yıllık ücretler vadesinde ödenmediği takdirde, ek ücretle birlikte vadeyi takip eden altı ay içinde ödenebilir. Yıllık ücretlerin bu ek sürede de ödenmemesi hâlinde patent hakkı, ücretin vade tarihi itibarıyla sona erer ve bu durum bildirilerek Bültende yayımlanır. Patent hakkının sona erdiğine ilişkin bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde telafi ücreti ödenirse patent hakkı, ücretin ödendiği tarih itibarıyla yeniden geçerlilik kazanır ve Bültende yayımlanır.

Hakkın İhlali, İspat Yükü ve Görevli Mahkemeler

Patent veya faydalı model sahibinin izni olmaksızın buluş konusu ürünün kısmen veya tamamen üretilerek taklit edilmesi tecavüz sayılır. Taklit suretiyle üretildiğini bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde ürünlerin satılması, dağıtılması, ticaret alanına çıkarılması, ithal edilmesi, ticari amaçla elde bulundurulması ya da sözleşme önerisinde bulunulması da ihlal kapsamındadır. 6769 sayılı Kanun m. 141/3 gereğince başvuru sahibi, başvurunun Bültende yayımlandığı tarihten itibaren tecavüz davası açmaya yetkilidir; tecavüz eden taraf başvurudan veya kapsamından haberdar edilmişse yayıma bakılmaz ve tecavüz edenin kötüniyetli olduğuna mahkemece karar verilirse yayım öncesi dönem için de tecavüzün varlığı kabul edilir. Sınai mülkiyet hakkından doğan özel hukuka ilişkin taleplerde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun zamanaşımı hükümleri uygulanır.

6769 sayılı Kanun m. 141/2 uyarınca patent konusunun bir ürün veya maddenin elde edilmesine ilişkin bir usul olması hâlinde mahkeme, aynı ürünün elde edilme usulünün patentli usulden farklı olduğunu ispat etmesini davalıdan isteyebilir. Usul konusu ürünün yeni olması durumunda izinsiz üretilen aynı her ürünün patent konusu usulle üretildiği kabul edilir; aksini savunan taraf bunu ispat etmekle yükümlüdür. Bu karinenin işletilmesinde davalının üretim ve işletme sırlarının korunmasındaki haklı menfaati gözetilir.

6769 sayılı Kanun m. 156/1 uyarınca mevzuatta belirtilen uyuşmazlıklarda fikri ve sınai haklar hukuk ile ceza mahkemeleri görev üstlenir; bu mahkemelerin teşekkül etmediği mahallerde ise yargılama asliye hukuk ve asliye ceza mahkemelerince yürütülür. Türk Patent ve Marka Kurumunun kanun çerçevesinde tesis ettiği kararlar ile Kurum eylemlerinden menfaati zedelenenlerin açacağı davalarda m. 156/2 gereği Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi yetkilidir. Hak sahiplerinin üçüncü şahıslara yönelteceği davalarda ise m. 156/3 uyarınca davacının yerleşim yerindeki, hukuka aykırı fiilin işlendiği yahut zararlı sonuçlarının ortaya çıktığı yerdeki mahkeme görevli ve yetkili kabul edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy