Eşler, aralarındaki mal rejimini evlilik sözleşmesi düzenleyerek serbestçe belirleyebilirler; taraflarca bu yönde bir belirleme yapılmadığında kanunen yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi geçerli olur. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 203 uyarınca mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir; eşler istedikleri mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilirler.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 203Kaynağı aç
Sözleşme Ehliyeti ve Temsil Esasları
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 204 gereğince mal rejimi sözleşmesi ancak ayırt etme gücüne sahip olan kişiler tarafından yapılabilir. Ayırt etme gücü bulunan küçükler ile kısıtlılar ise sözleşme yaparken yasal temsilcilerinin rızasını almak zorundadır. Kanunun 205. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca mal rejimi sözleşmesinin taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilcilerince bizzat imzalanması şarttır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 204Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 205Kaynağı aç
Mal rejimi sözleşmesi akdetmek kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğundan, yasal temsilci eş adına doğrudan doğruya sözleşmenin tarafı olamaz. Benzer şekilde iradi temsil yetkisi verilen vekil de eşlerden biri adına doğrudan mal rejimi sözleşmesi akdedemez.
Sözleşmenin Şekil Şartları ve Bildirim Usulü
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 205 f. 1 hükmüne göre mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Buna karşılık evlenecek çiftler, evlendirme dairesine evlenme başvurusu yaparken hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak bildirme hakkına da sahiptir; ancak eşler istedikleri mal rejimini yalnızca kanunda yazılı sınırlar dâhilinde belirleyebilirler.
Edinilmiş Mallara İlişkin Sözleşmesel İstisnalar
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 221 f. 1 hükmü uyarınca eşler, akdedecekleri mal rejimi sözleşmesiyle bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan ve edinilmiş mallara dâhil olması gereken malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayılacağını kararlaştırabilirler.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 221Kaynağı aç
Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin de edinilmiş mallara dâhil olmayacağını hükme bağlayabilirler.
Alacaklıların Haklarının Korunması
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 213 f. 1 gereğince mal rejiminin kurulması, değiştirilmesi veya önceki rejimin tasfiyesi, eşlerden birinin ya da ortaklığın alacaklılarının haklarını temin edebilecekleri malları sorumluluk alanı dışına çıkaramaz.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 213Kaynağı aç
Bu nitelikteki mallar kendisine geçmiş bulunan eş, borçlardan kişisel olarak sorumlu olur; ancak devraldığı malların borcu ödemeye yetmediğini ispatladığı takdirde bu yetersizlik ölçüsünde sorumluluktan kurtulabilir.
Hâkim Müdahalesi ile Mal Ayrılığına Geçiş
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 206 f. 1 uyarınca haklı bir sebep bulunması hâlinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir. Diğer eşe ait malvarlığının borca batık olması veya ortaklıktaki payının haczedilmesi, diğer eşin istemde bulunanın ya da ortaklığın menfaatlerini tehlikeye düşürmesi, ortaklık mallarına ilişkin tasarruflarda gereken rızanın haklı sebep olmaksızın esirgenmesi, istemde bulunan eşe malvarlığı, gelirler, borçlar veya ortaklık malları hakkında bilgi vermekten kaçınılması ve diğer eşin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun bulunması kanunen haklı sebep sayılır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 206Kaynağı aç
Eşlerden birinin ayırt etme gücünden sürekli biçimde yoksun olması hâlinde, Kanunun 206. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince onun yasal temsilcisi de bu gerekçeyle mahkemeden mal ayrılığı kararı verilmesini talep edebilir. Olağanüstü mal rejimine ilişkin kurallar emredici nitelikte olduğundan, olağanüstü mal rejimine geçişi talep etme hakkından önceden feragat edilmesine yönelik sözleşme hükümleri geçersizdir.
Evlilik sözleşmesi evlilik birliği kurulduktan sonra yapılabilir mi?
Evet, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 203 uyarınca mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce yapılabileceği gibi evlilik birliği kurulduktan sonra da yapılabilir, seçilen rejim kanuni sınırlar içinde değiştirilebilir veya kaldırılabilir.
Boşanmanın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar ne zaman geçerlilik kazanır?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 184 b. 5 gereğince boşanma veya ayrılığın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerlilik kazanmaz.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 184Kaynağı aç
Vekil aracılığıyla evlilik sözleşmesi yapılabilir mi?
Hayır, mal rejimi sözleşmesi akdetmek kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak niteliğinde olduğundan iradi temsilci veya yasal temsilci eş adına doğrudan taraf olamaz; ayırt etme gücüne sahip eşin sözleşmeyi bizzat imzalaması ve kısıtlı veya küçük olması hâlinde yasal temsilcisinin rızasını alması gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy