Ev Haczinde Uygulanan Temel Kurallar ve Memurun Değerlendirme Yetkisi
Eve haciz gelmesi halinde icra memuru, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesinin son fıkrası uyarınca değerlendirir ve talebin kabulüne ya da reddine karar verir. İcra memuru haciz işlemini kendisi yapabileceği gibi yardımcı veya kâtiplerinden birine de yaptırabilir. Konutta kural olarak haciz borçlusuna ait olan eşyalar hacze konu edilir. Haciz mahallinde borçlu hazır bulunmaz ve hemen hazır edilmesi de mümkün olmazsa işlem 2004 sayılı Kanun'un 80. maddesinin 2. fıkrası gereğince borçlunun gıyabında yürütülür.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 82Kaynağı aç
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 80Kaynağı aç
Evde Haczedilemeyen ve Haczedilebilen Eşyalar
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesinin 1. fıkrasının 3. bendi uyarınca borçlu ile aynı çatı altında yaşayan aile fertlerinin kişisel eşyaları ve ailenin ortak kullanımındaki ev eşyaları haciz dışı bırakılmıştır. Ancak para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler bu muafiyetin haricindedir. Ailenin yaşamını sürdürmesi için zorunlu sayılan tek buzdolabı, televizyon, bilgisayar veya koltuk takımı gibi lüzumlu eşyalar haczedilemez. Zorunlu bir eşyanın haczi gündeme geldiğinde mahalde bulunan herkes bu hacze karşı itirazda bulunabilir.
Buna karşılık konutta bulunan nakit para haczedilebilir. Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika ya da süs eşyaları ile lüks niteliğindeki aksesuar eşyalar hacze konu edilebilir; borçlunun üzerinde bulunan altın bilezik gibi ziynetler de icra memuru tarafından istenebilir.
Ekonomik faaliyeti sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü eşya ile borçlunun haline münasip evi haczedilemez. Mesleki eşyaya ve haline münasip eve ilişkin bu koruma, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesi gereğince borcun bu eşya bedelinden doğmaması haline bağlıdır. Haline münasip evin kıymetinin fazla olması durumunda ise bedelinden borçlunun haline münasip bir kısmı kendisine bırakılmak üzere ev haczedilerek satılır.
İcra Memurunun Zor Kullanma Yetkisi ve Kilitli Yerlerin Açılması
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 80. maddesinin 3. fıkrasına göre borçlu, talep vukuunda kilitli yerleri ve dolapları açmak ve sair eşyayı göstermekle yükümlüdür; bu yerler icap ettiği takdirde zorla açtırılır. Aynı maddenin 4. fıkrası uyarınca haczi yapan memur, borçlunun üzerinde para, kıymetli evrak, altın, gümüş veya diğer kıymetli şeyleri sakladığını anlar ve borçlu bunları vermekten kaçınırsa şahsına karşı kuvvet kullanılabilir.
Üçüncü Kişilere Ait Eşyalar ve İstihkak İddiası Prosedürü
Konutta üçüncü kişilere veya aile fertlerine ait malların bulunması halinde istihkak prosedürü işletilir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 96. maddesi gereğince borçlu, elinde bulunan bir malı başkasının mülkü veya rehni olarak gösterirse ya da üçüncü bir şahıs o mal üzerinde mülkiyet veya rehin hakkı iddia ederse icra dairesi durumu haciz tutanağına geçirir ve keyfiyeti iki tarafa bildirir. Ayrıca üçüncü kişiye ait bir eşya haczedilirken haciz mahallinde bulunan kişi de bu duruma itiraz edebilir ve icra memuru bu itirazı tutanağa bağlar.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 96Kaynağı aç
İcra dairesi, istihkak iddiasına karşı itirazları olup olmadığını bildirmek üzere alacaklı ve borçluya üç günlük mühlet verir; ilgililerin bu süre içinde sessiz kalması halinde istihkak iddiası kabul edilmiş sayılır. Malın haczine muttali olan borçlu veya üçüncü şahıs, öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmazsa aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkını kaybeder. İstihkak iddiasının yapıldığı veya davanın açıldığı tarihte hak iddia edenle birlikte oturan kimseler ile bu şahısların iş ortakları, anılan tarihlerde malın haczini kanunen öğrenmiş sayılır.
Haciz Aşamasında Borcun Taksitlendirilmesi ve Sürelerin Durması
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 111. maddesi uyarınca borçlu, alacaklının satış talebinden önce borcunu muntazam taksitlerle ödemeyi taahhüt eder ve birinci taksiti derhal verirse icra muamelesi durur. Bu ertelemenin geçerli olabilmesi için borçlunun kâfi miktar malının haczedilmiş bulunması, her bir taksitin borcun en az dörtte biri miktarından aşağı olmaması, taksitlerin aydan aya ödenmesi ve toplam vadenin üç ayı aşmaması kanuni şarttır. Taksitlerden biri zamanında ödenmezse icra muamelesi ve süreler kaldığı yerden devam eder.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 111Kaynağı aç
Borçlunun taksit taahhüdü veya tarafların hacizden önce ya da sonra icra dairesinde yapacakları taksitlendirme sözleşmelerine ilişkin tutanak ve kâğıtlar damga vergisinden istisnadır. Borçlu ile alacaklının borcun taksitlendirilmesi için icra dairesinde yapacakları sözleşmelerin devamı süresince 2004 sayılı Kanun'un 106 ve 150/e maddelerindeki süreler işlemez; ancak sözleşmelerin toplam süresinin on yılı aşması halinde, bu sürenin aşıldığı tarihten itibaren süreler kaldığı yerden işlemeye başlar.
Evdeki temel mobilya ve beyaz eşyalar haczedilebilir mi?
Hayır; para, kıymetli evrak, altın ve antika gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere borçlu ile birlikte yaşayan aile bireylerine ait lüzumlu ve ortak kullanıma hizmet eden ev eşyaları haczedilemez.
Haczedilen eşyanın başkasına ait olduğu ne kadar sürede bildirilmelidir?
Malın haczini öğrenen borçlu veya üçüncü kişi, öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmalıdır; aksi takdirde aynı takipte bu hakkını kaybeder.
Kanuna göre borç taksitle ödenerek haciz işlemleri nasıl durdurulur?
Alacaklının satış talebinden önce borçlunun kâfi miktar malının haczedilmiş olması şartıyla; her taksiti borcun en az dörtte biri miktarında olmak, aydan aya ödenmek ve azami üç ayı geçmemek üzere borcun düzenli ödenmesinin taahhüt edilmesi ve birinci taksitin derhal verilmesi hâlinde icra işlemi durur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy