İcra takibinde borçlunun adresine haciz işlemi uygulanabilir; ancak 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesi borçlunun haline münasip evini haczedilemeyecek mallar arasında düzenler. Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler haricinde kalan, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyasının haczi mümkün değildir. Bu koruma, kanunun belirlediği istisnalarla sınırlıdır.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 82Kaynağı aç
Haczedilemeyen kişisel eşyalar ve ev eşyası
İcra ve İflas Kanunu m. 82 uyarınca koruma, yalnızca borçlunun kendi şahsi eşyasıyla sınırlı tutulmamış; borçlu ile aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya da kapsama alınmıştır. Bunun yanında ailenin ortak kullanımına tahsis edilmiş bulunan tüm ev eşyası da haczedilmezlik kapsamındadır.
Kanun koyucu ev eşyasında kıymetli eşya ayrımı öngörmüştür. Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli eşyalar, evde veya kişisel kullanımda bulunsalar dahi haczedilmezlik hükmünden yararlanamaz. Bu nitelikte olmayan kişisel eşya ve ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası ise haczedilemez.
Haline münasip evin haczi ve Yargıtay uygulaması
2004 sayılı Kanun'un 82. maddesinin birinci fıkrasının 12. bendi gereğince borçlunun haline münasip evi haczolunamaz. Bu bent kapsamındaki korumanın uygulanabilmesi için taşınmazın borçlunun haline münasip bir mesken vasfını taşıması şarttır.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 2020/5631 Esas ve 2021/1217 Karar sayılı ilamına göre, bir meskenin borçlunun haline uygun olup olmadığı, borçlunun haciz anındaki sosyal durumuna ve borçlu ile ailesinin ihtiyaçlarına göre saptanır. Kararda aile kavramının geniş anlamda değerlendirilmesi gerektiği, borçlu ile birlikte aynı çatı altında yaşayan ve borçlunun bakmakla yükümlü olduğu kişileri kapsadığı belirtilmiştir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2020/5631, K. 2021/1217Kaynağı aç
Aynı kararda, borçlunun haline münasip bir ev edinebileceği bedelin haczedilen taşınmazın değerinden az olması halinde taşınmazın satılması, borçluya haline münasip ev alması için gereken bedelin bırakılarak artan tutarın hak sahiplerine ödenmesi ve satışın da bu asgari tutardan az olmamak üzere yapılması gerektiği; buna karşılık borçlunun haline münasip ev edinebileceği bedel haczedilen taşınmazın değerinden fazla ise haczin kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği açıklanmıştır. İlk derece ve bölge adliye mahkemelerince bu ayrım uyarınca gerekli inceleme yapılmaksızın karar verilmesi bozma sebebi sayılmıştır.
Kıymet fazlalığı, borcun eşya bedelinden doğması ve yasal istisnalar
İcra ve İflas Kanunu m. 82 hükmüne göre 2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bentlerde düzenlenen haczedilmezlik istisnası, borcun bu eşyaların bedelinden doğmaması haline munhasırdır. Borç söz konusu malların bedelinden kaynaklanıyorsa haczedilmezlik kuralı ileri sürülemez.
Maddenin birinci fıkrasının 2, 4, 7 ve 12 numaralı bentlerinde yer alan malların kıymetinin fazla olması durumunda, bedelinden haline münasip bir kısmı borçlunun ihtiyacını karşılayabilmesi gayesiyle kendisine bırakılmak üzere mal haczedilerek satılır. Haline münasip eve ilişkin 12. bent de bu kurala tabidir.
İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesinde yer alan haczedilmezlik düzenlemesinde Türk Medenî Kanunu'nun 807. maddesi hükmü saklı tutulmuştur. Bu hüküm uyarınca malik, hakkın konusu olan malın hukuka aykırı ya da niteliğine uygun düşmeyen kullanılış biçimine itiraz edebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 807Kaynağı aç
Yiyecek ve yakacakların korunması ile icra memurunun yetkisi
İcra ve İflas Kanunu m. 82/1-6 uyarınca borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları haczolunamaz. Borçlunun çiftçi olması halinde gelecek mahsul için lazım olan tohumluğu da aynı bent kapsamında hacizden korunmuştur.
Haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını icra memuru değerlendirir ve bu değerlendirme neticesinde haciz talebinin kabulüne veya reddine karar verir.
Sık sorulan sorular
Eve haciz gelebilir mi?
Eve haciz gelebilir; ancak İcra ve İflas Kanunu m. 82 uyarınca borçlunun haline münasip evi haczedilemez. Meskenin borçlunun haline uygunluğu, haciz anındaki sosyal durumu ile birlikte aynı çatı altında yaşayıp bakmakla yükümlü olduğu kişilerin ihtiyaçlarına göre belirlenir.
Evdeki tüm eşyalar haczedilebilir mi?
Hayır. Borçlu ve aynı hanede yaşayan aile fertlerinin kişisel eşyaları ile ailenin müşterek kullanımına tahsis edilen ev eşyaları haczedilemez. Bununla birlikte para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi nitelik taşıyan kıymetli varlıklar bu korumanın dışındadır.
Altın, ziynet ve antika eşyalar haczedilir mi?
Evet. Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi nitelik taşıyan kıymetli şeyler kişisel ve ortak ev eşyası korumasının dışında tutulmuştur.
Evin değeri borçlunun haline münasip ev bedelinden fazlaysa ne yapılır?
İcra ve İflas Kanunu m. 82 uyarınca kıymeti fazla olan mal, haline münasip kısmı borçluya bırakılmak üzere haczedilip satılır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 2020/5631 E., 2021/1217 K. sayılı ilamında açıklandığı üzere, haline münasip ev bedeli mahcuzun değerinden azsa taşınmaz satılarak borçluya bu bedel ödenir; mahcuzun değerinden fazlaysa haczin kaldırılması gerekir.
Borç eşyanın veya evin kendi satış bedelinden doğmuşsa haciz konulabilir mi?
Evet. İcra ve İflas Kanunu m. 82'nin 2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bentlerindeki haczedilmezlik koruması, borcun bu eşyaların bedelinden doğmaması haline munhasırdır.
Evdeki yiyecek ve yakacaklar haczedilebilir mi?
Hayır. İcra ve İflas Kanunu m. 82/1-6 gereğince borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları haczolunamaz. Borçlu çiftçi ise gelecek mahsul için lüzumlu tohumluk da bu korumaya dahildir.
Haciz talebini icra memuru kendiliğinden değerlendirebilir mi?
Evet. İcra ve İflas Kanunu m. 82 uyarınca haczi talep edilen mal veya hakkın haczinin caiz olup olmadığını icra memuru değerlendirir ve talebin kabulüne veya reddine karar verir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

