Eve Haciz Gelir Mi? Hangi Eşyalar Haczedilemez?

by Avukat Erdal Ersoy
Eve Haciz Gelir Mi? Hangi Eşyalar Haczedilemez?

İcra takibinde borçlunun adresine haciz işlemi uygulanabilir; ancak 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesi borçlunun haline münasip evini haczedilemeyecek mallar arasında düzenler. Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler haricinde kalan, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyasının haczi mümkün değildir. Bu koruma, kanunun belirlediği istisnalarla sınırlıdır.

2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 82Kaynağı aç
Madde 82 – (Değişik: 18/2/1965-538/46 md.) Aşağıdaki şeyler haczolunamaz: 1. Devlet malları ile mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar, 2. (Değişik: 2/7/2012-6352/16 md.) Ekonomik faaliyeti, sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü eşya, 3. (Değişik: 2/7/2012-6352/16 md.) Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası,[36] 4. Borçlu çiftçi ise kendisinin ve ailesinin geçimi için zaruri olan arazi ve çift hayvanları ve nakil vasıtaları ve diğer eklenti ve ziraat aletleri; değilse, sanat ve mesleki için lüzumlu olan alat ve edevat ve kitapları ve arabacı, kayıkçı, hamal gibi küçük nakliye erbabının geçimlerini temin eden nakil vasıtaları, 5. Borçlu ve ailesinin idareleri için lüzumlu ise borçlunun tercih edeceği bir süt veren mandası veya ineği veyahut üç keçi veya koyunu ve bunların üç aylık yem ve yataklıkları, 6. Borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları ve borçlu çiftçi ise gelecek mahsül için lazım olan tohumluğu, 7. Borçlu bağ, bahçe veya meyva veya sebze yetiştiricisi ise kendisinin ve ailesinin geçimi için zaruri olan bağ bahçe ve bu sanat için lüzumlu bulunan alat ve edevat, Geçimi hayvan yetiştirmeye münhasır olan borçlunun kendisi ve ailesinin maişetleri için zaruri olan miktarı ve bu hayvanların üç aylık yem ve yataklıkları, 8. Borçlar Kanununun 510 uncu maddesi mucibince haczolunmamak üzere tesis edilmiş olan kaydı hayatla iratlar, 9. Memleketin ordu ve zabıta hizmetlerinde malül olanlara bağlanan emeklilik maaşları ile bu hizmetlerden birinin ifası sebebiyle ailelerine bağlanan maaşlar ve ordunun hava ve denizaltı mensuplarına verilen uçuş ve dalış tazminat ve ikramiyeleri, Askeri malüllerle, şehit yetimlerine verilen terfi zammı ve 1485 numaralı kanun hükmüne göre verilen inhisar beyiye hisseleri, 10. Bir muavenet sandığı veya cemiyeti tarafından hastalık, zaruret ve ölüm gibi hallerde bağlanan maaşlar, 11. Vücut veya sıhhat üzerine ika edilen zararlar için tazminat olarak mutazarrırın kendisine veya ailesine toptan veya irat şeklinde verilen veya verilmesi lazım gelen paralar, 12. (Değişik: 2/7/2012-6352/16 md.) Borçlunun haline münasip evi, 13. (Ek: 2/7/2012-6352/16 md.) Öğrenci bursları. Medeni Kanunun 807 nci maddesi hükmü saklıdır. 2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bendlerdeki istisna, borcun bu eşya bedelinden doğmaması haline munhasırdır.[37] (Ek fıkra: 2/7/2012-6352/16 md.) Birinci fıkranın (2), (4), (7) ve (12) numaralı bentlerinde sayılan malların kıymetinin fazla olması durumunda, bedelinden haline münasip bir kısmı, ihtiyacını karşılayabilmesi amacıyla borçluya bırakılmak üzere haczedilerek satılır. (Ek fıkra: 2/7/2012-6352/16 md.) İcra memuru, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve talebin kabulüne veya reddine karar verir. Kısmen haczi caiz olan şeyler:

Haczedilemeyen kişisel eşyalar ve ev eşyası

İcra ve İflas Kanunu m. 82 uyarınca koruma, yalnızca borçlunun kendi şahsi eşyasıyla sınırlı tutulmamış; borçlu ile aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya da kapsama alınmıştır. Bunun yanında ailenin ortak kullanımına tahsis edilmiş bulunan tüm ev eşyası da haczedilmezlik kapsamındadır.

Kanun koyucu ev eşyasında kıymetli eşya ayrımı öngörmüştür. Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli eşyalar, evde veya kişisel kullanımda bulunsalar dahi haczedilmezlik hükmünden yararlanamaz. Bu nitelikte olmayan kişisel eşya ve ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası ise haczedilemez.

Haline münasip evin haczi ve Yargıtay uygulaması

2004 sayılı Kanun'un 82. maddesinin birinci fıkrasının 12. bendi gereğince borçlunun haline münasip evi haczolunamaz. Bu bent kapsamındaki korumanın uygulanabilmesi için taşınmazın borçlunun haline münasip bir mesken vasfını taşıması şarttır.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 2020/5631 Esas ve 2021/1217 Karar sayılı ilamına göre, bir meskenin borçlunun haline uygun olup olmadığı, borçlunun haciz anındaki sosyal durumuna ve borçlu ile ailesinin ihtiyaçlarına göre saptanır. Kararda aile kavramının geniş anlamda değerlendirilmesi gerektiği, borçlu ile birlikte aynı çatı altında yaşayan ve borçlunun bakmakla yükümlü olduğu kişileri kapsadığı belirtilmiştir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2020/5631, K. 2021/1217Kaynağı aç
12. Hukuk Dairesi         2020/5631 E.  ,  2021/1217 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : … Bölge Adliye Mahkemesi Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın müddeti içinde temyizen tetkiki alacaklı tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi … tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü : Genel haciz yolu ile ilamsız takipte, borçlunun icra mahkemesine başvurarak meskeniyet şikayetinde bulunduğu, mahkemece davanın kabulü ile dava konusu taşınmaz üzerindeki hacizlerin kaldırılmasına karar verildiği, ilk derece mahkemesi kararına karşı alacaklı tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, bölge adliye mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verildiği görülmüştür. İİK'nun 82. maddesinin 1. fıkrasının 12. bendi gereğince; borçlunun "haline münasip" evi haczedilemez. Bir meskenin borçlunun haline uygun olup olmadığı adı geçenin haciz anındaki sosyal durumuna ve borçlu ile ailesinin ihtiyaçlarına göre belirlenir. Buradaki "aile" terimi, geniş anlamda olup, borçlu ile birlikte aynı çatı altında yaşayan, bakmakla yükümlü olduğu kişileri kapsar. İcra mahkemesince, borçlunun sözü edilenlerle birlikte barınabileceği haline münasip meskeni temin etmesi için gerekli bedel bilirkişilere tespit ettirildikten sonra, haczedilen yerin kıymeti bundan fazla ise, İİK'nun 82/3. maddesine göre satılmasına karar verilmeli ve satış bedelinden yukarıda nitelikleri belirlenen mesken için gerekli olan miktar borçluya bırakılmalı, kalanı hak sahiplerine ödenmelidir. Bu kıstasları aşan nitelik ve evsaftaki yerlerle, makul ölçüleri geçen oda ve salonu kapsayan ve ikamet için zorunlu unsurları içeren bir meskenin dışındaki yerler, maddede öngörülen amaca aykırıdır. Borçlunun görev ve sıfatı, kendisinin yukarıda belirlenenden daha görkemli bir meskende ikamet etmesini gerektirmez. Somut olayda, talimatla mahallinde yapılan keşif sonrası düzenlenen bilirkişi raporunda, konutun değerinin 220.000 TL olarak tespit edildiği, 04/04/2019 tarihli ek raporda ise davaya konu taşınmazın lüks niteliğinin bulunmadığı, haline münasip bir ev olduğunun tespit edildiği ancak değer tespiti yapılırken taşınmazın bulunduğu bölgedeki diğer taşınmazlarla emsal mukayesesi yapılmadığı, aynı vasıftaki taşınmazların alım-satım değerlerinin araştırılmadığı, yine aslolan borcun ödenmesi olup, borçlunun meskeniyet şikayetine konu ettiği taşınmazının bulunduğu semtte veya o yere yakın semtlerde meskeninin bulunması zorunlu olmayıp … İlçesinin daha mütevazi semtlerinde haline münasip edinebileceği meskenin değerinin de belirlenmediği anlaşılmaktadır. O halde hükme esas alınan rapor bu haliyle hüküm kurmaya elverişli olmayıp, mahkemece bilirkişilerden ek rapor alınarak, borçlunun, şikayete konu taşınmazının dava tarihi itibari ile değeri ile … ilçesinin daha mütevazi semtlerinde alabileceği haline münasip evin yine dava tarihi itibari ile değerinin, taşınmazın bulunduğu bölgedeki diğer taşınmazlarla emsal mukayesesi yapılmak ve aynı vasıftaki taşınmazların alım-satım değerleri tespit edilmek suretiyle, İİK'nun 82/12. maddesi gereğince belirlendikten sonra borçlunun haline münasip evi alabileceği miktar, mahcuzun değerinden az ise mahcuzun satılarak, borçlunun haline münasip ev alması için gerekli bedelin kendisine, artanın hak sahiplerine ödenmesine, satışın borçlunun haline münasip ev alabileceği miktardan az olmamak üzere yapılmasına; şayet borçlunun haline münasip evi alabileceği miktar mahcuzun değerinden fazla ise haczin kaldırılmasına karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ve yetersiz rapora dayalı olarak yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsizdir. SONUÇ :Alacaklının temyiz isteminin kabulü ile yukarıda yazılı nedenlerle 5311 sayılı Kanun ile değişik İİK'nun 364/2. maddesinin göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı HMK'nun 373/1. maddesi uyarınca, … Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi'nin 13.03.2020 tarih ve 2019/2042 E. – 2020/547 K. sayılı kararının KALDIRILMASINA, … Anadolu 10. İcra Hukuk Mahkemesi'nin 23/05/2019 tarih ve 2016/73 E. – 2019/411 K. sayılı kararının BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde iadesine, dosyanın İlk Derece Mahkemesi'ne, kararın bir örneğinin de Bölge Adliye Mahkemesi'ne gönderilmesine, 08/02/2021 gününde oy birliğiyle karar verildi.

Aynı kararda, borçlunun haline münasip bir ev edinebileceği bedelin haczedilen taşınmazın değerinden az olması halinde taşınmazın satılması, borçluya haline münasip ev alması için gereken bedelin bırakılarak artan tutarın hak sahiplerine ödenmesi ve satışın da bu asgari tutardan az olmamak üzere yapılması gerektiği; buna karşılık borçlunun haline münasip ev edinebileceği bedel haczedilen taşınmazın değerinden fazla ise haczin kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği açıklanmıştır. İlk derece ve bölge adliye mahkemelerince bu ayrım uyarınca gerekli inceleme yapılmaksızın karar verilmesi bozma sebebi sayılmıştır.

Kıymet fazlalığı, borcun eşya bedelinden doğması ve yasal istisnalar

İcra ve İflas Kanunu m. 82 hükmüne göre 2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bentlerde düzenlenen haczedilmezlik istisnası, borcun bu eşyaların bedelinden doğmaması haline munhasırdır. Borç söz konusu malların bedelinden kaynaklanıyorsa haczedilmezlik kuralı ileri sürülemez.

Maddenin birinci fıkrasının 2, 4, 7 ve 12 numaralı bentlerinde yer alan malların kıymetinin fazla olması durumunda, bedelinden haline münasip bir kısmı borçlunun ihtiyacını karşılayabilmesi gayesiyle kendisine bırakılmak üzere mal haczedilerek satılır. Haline münasip eve ilişkin 12. bent de bu kurala tabidir.

İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesinde yer alan haczedilmezlik düzenlemesinde Türk Medenî Kanunu'nun 807. maddesi hükmü saklı tutulmuştur. Bu hüküm uyarınca malik, hakkın konusu olan malın hukuka aykırı ya da niteliğine uygun düşmeyen kullanılış biçimine itiraz edebilir.

4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 807Kaynağı aç
Madde 807- Malik, hakkın konusu olan malın hukuka aykırı ya da niteliğine uygun düşmeyen kullanılış biçimine itiraz edebilir. b. Güvence isteme

Yiyecek ve yakacakların korunması ile icra memurunun yetkisi

İcra ve İflas Kanunu m. 82/1-6 uyarınca borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları haczolunamaz. Borçlunun çiftçi olması halinde gelecek mahsul için lazım olan tohumluğu da aynı bent kapsamında hacizden korunmuştur.

Haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını icra memuru değerlendirir ve bu değerlendirme neticesinde haciz talebinin kabulüne veya reddine karar verir.

Sık sorulan sorular

Eve haciz gelebilir mi?

Eve haciz gelebilir; ancak İcra ve İflas Kanunu m. 82 uyarınca borçlunun haline münasip evi haczedilemez. Meskenin borçlunun haline uygunluğu, haciz anındaki sosyal durumu ile birlikte aynı çatı altında yaşayıp bakmakla yükümlü olduğu kişilerin ihtiyaçlarına göre belirlenir.

Evdeki tüm eşyalar haczedilebilir mi?

Hayır. Borçlu ve aynı hanede yaşayan aile fertlerinin kişisel eşyaları ile ailenin müşterek kullanımına tahsis edilen ev eşyaları haczedilemez. Bununla birlikte para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi nitelik taşıyan kıymetli varlıklar bu korumanın dışındadır.

Altın, ziynet ve antika eşyalar haczedilir mi?

Evet. Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi nitelik taşıyan kıymetli şeyler kişisel ve ortak ev eşyası korumasının dışında tutulmuştur.

Evin değeri borçlunun haline münasip ev bedelinden fazlaysa ne yapılır?

İcra ve İflas Kanunu m. 82 uyarınca kıymeti fazla olan mal, haline münasip kısmı borçluya bırakılmak üzere haczedilip satılır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 2020/5631 E., 2021/1217 K. sayılı ilamında açıklandığı üzere, haline münasip ev bedeli mahcuzun değerinden azsa taşınmaz satılarak borçluya bu bedel ödenir; mahcuzun değerinden fazlaysa haczin kaldırılması gerekir.

Borç eşyanın veya evin kendi satış bedelinden doğmuşsa haciz konulabilir mi?

Evet. İcra ve İflas Kanunu m. 82'nin 2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bentlerindeki haczedilmezlik koruması, borcun bu eşyaların bedelinden doğmaması haline munhasırdır.

Evdeki yiyecek ve yakacaklar haczedilebilir mi?

Hayır. İcra ve İflas Kanunu m. 82/1-6 gereğince borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları haczolunamaz. Borçlu çiftçi ise gelecek mahsul için lüzumlu tohumluk da bu korumaya dahildir.

Haciz talebini icra memuru kendiliğinden değerlendirebilir mi?

Evet. İcra ve İflas Kanunu m. 82 uyarınca haczi talep edilen mal veya hakkın haczinin caiz olup olmadığını icra memuru değerlendirir ve talebin kabulüne veya reddine karar verir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu