Eski Borçlar İçin Yeniden İcra Takibi Yapılabilir mi?

Eski bir alacak için icra takibi başlatılması veya işlemden kaldırılan bir dosyanın sürdürülmesi, zamanaşımı kuralları ve usul işlemlerine bağlıdır. Türk Borçlar Kanunu uyarınca zamanaşımı borcu kendiliğinden ortadan kaldırmaz ve borçlu tarafından ileri sürülmedikçe hâkim tarafından resen dikkate alınamaz. Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir; kira bedelleri, anapara faizleri ve diğer dönemsel edimler ise beş yıllık zamanaşımına uğrar. Zamanaşımına uğramış bir borç borçlu tarafından rızayla ödenirse, yapılan bu ödeme sonradan geri istenemez.

İlamsız Takipte İtiraz ve İtirazın Hukuki Sonuçları

İlamsız icra takibinde süresi içinde yapılan itiraz takibi durdurur. Borçlu borcun yalnızca bir kısmına itirazda bulunmuşsa takibe borçlunun kabul ettiği miktar için devam olunur; süresinde itiraz yapılmamışsa alacaklının talebiyle takibe alacağın tamamı için devam edilir. Borçlunun itirazında imzayı reddetmesi durumunda alacaklı, derhal icra dairesinden karşılaştırmaya elverişli imzaların celbini talep edebilir.

İtirazın İptali ve İtirazın Kaldırılması Yolları

Borçlunun takibe itiraz etmesi üzerine alacaklı, itiraz bildiriminden başlayarak bir yıllık süre zarfında yetkili mahkemede genel hükümlere dayanarak alacağını kanıtlamak ve itirazın iptalini sağlamak amacıyla dava açabilir. Yargılama neticesinde borçlunun haksız yere itiraz ettiği anlaşılırsa borçlu aleyhine; takibin haksız ve kötü niyetle başlatıldığı belirlenirse alacaklı aleyhine, karşı tarafın istemiyle reddedilen ya da hüküm altına alınan tutarın en az yüzde yirmisi oranında tazminata hükmedilir. Ancak itirazda bulunan taraf veli, vasi yahut mirasçı sıfatını taşıyorsa tazminat verilebilmesi için kötü niyetin kanıtlanmış olması aranır. Bir yıllık dava açma süresinin kullanılamaması halinde ise alacaklının alacağını genel hükümlere göre dava etme imkanı korunur.

Takibin resmi makamlarca usulünce tanzim edilen bir belgeye ya da borç ikrarını barındıran onaylı veya imzası kabul edilmiş bir senede dayanması vaziyetinde alacaklı, itirazın kendisine bildirilmesinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesine başvurarak itirazın kaldırılması yoluna gidebilir. Bahse konu altı aylık hak düşürücü mühlet içinde bu talepte bulunulmazsa borçluya yönelik aynı borç sebebiyle bir daha ilamsız icra takibi yürütülemez. Mahkemece yapılan incelemede istemin esasa müteallik sebeplerle kabul edilmesi durumunda borçlu, aynı gerekçelerle reddedilmesi halinde ise alacaklı, talep doğrultusunda asgari yüzde yirmi oranında tazminat ödemekle yükümlü tutulur. Borçlunun olumsuz tespit yahut istirdat davası açması veya alacaklının genel mahkemelere başvurması karşısında, takdir edilen tazminatın tahsilatı yargılama nihayete erene dek ertelenir ve lehine hüküm kurulan taraf bakımından önceki tazminat hükümsüz kalır. Gerek icra inkar ve kötü niyet tazminatları gerekse kanunda düzenlenen benzer tazminat miktarları belirlenirken takip talebindeki ya da davadaki istem dikkate alınır.

Haciz İsteme Süresi ve Takibin Yenilenmesi

Haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren bir sene geçmekle düşer. Takibe itiraz edilmesi veya dava açılması halinde bunların vukuundan hükmün kesinleşmesine kadar ya da icra dairesinde taksit sözleşmesi yapılması durumunda sözleşmenin ihlaline kadar geçen süre bir yıllık sürenin hesabına katılmaz.

Haciz talebi kanuni müddet içinde yapılmaz veya geri alındıktan sonra bu müddet içinde yenilenmezse dosya muameleden kaldırılır. Dosyanın işlemden kaldırılması sonrasında yeniden haciz istenebilmesi, alacaklının yapacağı yenileme talebinin borçluya tebliğ edilmesine bağlıdır.

Takibin Kesinleşmesinden Sonra İtfa, Mühlet ve Zamanaşımı İtirazı

İcra takibinin kesinleştiği aşamadan sonra borcun aslı ve ferileriyle birlikte ödendiğini ya da alacaklı tarafından ödeme için ek mehil tanındığını borçlu taraf noter onaylı veya imzası kabul edilmiş bir vesika ile ortaya koyarsa, icra mahkemesine her vakit müracaat ederek takibin ertelenmesini yahut tamamen iptal edilmesini talep edebilir.

Borçlunun takibin kesinleşmesinden sonraki devrede borcun zamanaşımına uğradığını ileri sürmesi halinde, İcra ve İflas Kanunu'nun 33/a maddesi hükmü kıyasen tatbik edilir. Bu çerçevede zamanaşımına uğrama, zamanaşımının kesilmesi veya tatile uğraması iddiaları icra mahkemesi tarafından resmî belgelere dayanılarak incelenir ve icranın geri bırakılmasına veya devamına karar verilir. İcranın geri bırakılması kararının kesinleştiğinin kendisine tebliğinden itibaren alacaklı yedi gün içinde genel mahkemelerde zamanaşımının gerçekleşmediğini ispat için dava açabilir; bu süre içinde dava açılmazsa takibe konu hakkın zamanaşımına uğradığı hususu kesin hüküm teşkil eder.

İlama Dayalı Takipler ve Zamanaşımının Kesilmesi

İlama dayalı icra takipleri, son muamele üzerinden on sene geçmekle zamanaşımına uğrar. Noter senedine dayalı takiplerde ise senedin hukuki niteliğine göre borçlar veya ticaret kanunlarında belirlenen zamanaşımı süreleri uygulanır.

Borçlunun borcu ikrar etmesi, özellikle faiz ödemesi, kısmen ifada bulunması, rehin vermesi veya kefil göstermesi zamanaşımını keser. Alacaklının dava veya def'i yoluyla mahkemeye ya da hakeme başvurması, icra takibinde bulunması yahut iflas masasına başvurması da zamanaşımını kesen kanuni nedenlerdir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy