Esas Sözleşme Değişikliğinin Genel Kurul Şartları

Anonim şirkette esas sözleşme değişikliği genel kurul kararıyla yapılır. Esas sözleşmede aksine hüküm yoksa genel kurul, kanunda öngörülen şartlara uyarak esas sözleşmenin bütün hükümlerini değiştirebilir; müktesep ve vazgeçilmez haklar saklıdır.

Kanunda veya esas sözleşmede aksine hüküm bulunmadıkça, esas sözleşmeyi değiştiren karar sermayenin en az yarısının temsil edildiği genel kurulda, toplantıda mevcut oyların çoğunluğuyla alınır. Pay senetleri menkul kıymet borsalarında işlem gören şirketlerde ve esas sözleşmede aksine hüküm yoksa, sermaye artırımı, kayıtlı sermaye tavanının yükseltilmesi, birleşme, bölünme ve tür değiştirme kararlarının toplantı nisabı 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 418. maddesine göre belirlenir.

Değişiklik yetkisinin sınırı

Türk Ticaret Kanunu’nun 452. maddesi, esas sözleşme değişikliğini genel kurulun yetkisi olarak düzenler. Bu yetki iki kayıtla kullanılır. Birincisi, esas sözleşmenin kendisinde aksine bir hüküm bulunmamasıdır. İkincisi, kanunda öngörülen şartlara uyulmasıdır. Genel kurulun hükümleri değiştirebilmesi, esas sözleşmedeki sınırlayıcı düzenlemenin veya kanundaki toplantı ve karar şartlarının bir yana bırakılması anlamına gelmez.

Türk Ticaret Kanunu’nun 452. maddesi, müktesep ve vazgeçilmez hakları saklı tutar. 421. madde müktesep haklara ilişkin bir tanım veya liste vermez.

452. maddedeki hüküm, eski Türk Ticaret Kanunu’nun 385. maddesindeki temel ilkeyle aynı doğrultudadır. Eski Kanunun 386. maddesi müktesep hakları tanımlamış ve örnekseme yoluyla saymıştır; maddede yer alan tanım, yetersiz bulunması nedeniyle eleştirilmiştir.

Önceki Kanundaki toplantı düzeni

Mülga Türk Ticaret Kanunu’nun 388. maddesinin birinci fıkrasına göre şirketin tabiiyetinin değiştirilmesi veya pay sahiplerinin taahhütlerinin artırılması, tüm pay sahiplerinin olumlu oyunu gerektiriyordu. Konu veya tür değişikliğinde ilk toplantıda sermayenin en az üçte ikisine sahip pay sahiplerinin ya da temsilcilerinin bulunması şarttı. Bu sayı ilk toplantıda sağlanamazsa ikinci toplantı için esas sermayenin yarısı aranıyordu.

Bu özel hallerin dışında kalan esas sözleşme değişikliklerinde ilk toplantıda sermayenin en az yarısına sahip pay sahiplerinin veya temsilcilerinin hazır bulunması gerekiyordu. İlk toplantı yeter sayısı sağlanamazsa, davet usulüne uyularak en geç bir ay içinde yapılan ikinci toplantıda sermayenin en az üçte biri aranıyor ve karar, toplantıda mevcut oyların çoğunluğuyla alınıyordu.

Yeni Kanundaki genel nisap

6102 sayılı Kanun’un 421. maddesinin birinci fıkrasına göre, kanunda veya esas sözleşmede aksine hüküm yoksa esas sözleşmeyi değiştiren kararlar, şirket sermayesinin en az yarısının temsil edildiği genel kurulda ve toplantıda mevcut bulunan oyların çoğunluğuyla alınır. Aksine hüküm ihtimali hem kanunu hem esas sözleşmeyi kapsadığından, daha ağır bir kanun hükmü veya esas sözleşme düzenlemesi bulunan konuda bu genel oran kendiliğinden uygulanmaz.

İlk toplantıda öngörülen toplantı nisabı elde edilemezse en geç bir ay içinde ikinci bir toplantı yapılabilir. İkinci toplantının toplantı nisabı, sermayenin en az üçte birinin temsil edilmesidir. Hüküm ikinci toplantıyı zorunlu bir işlem olarak değil, bu süre içinde yapılabilen bir toplantı olarak düzenler.

Birinci fıkrada öngörülen nisapları düşüren veya nispi çoğunluğu öngören esas sözleşme hükümleri geçersizdir. Geçersizlik sonucu, metinde bu fıkrada öngörülen nisaplarla sınırlıdır.

Oybirliği aranan iki karar

421. maddenin ikinci fıkrası iki esas sözleşme değişikliğini sermayenin tümünü oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin oybirliğine bağlar. Bunlar, bilanço zararlarının kapatılması için yükümlülük ve ikincil yükümlülük koyan kararlar ile şirketin merkezinin yurt dışına taşınmasına ilişkin kararlardır. Oybirliği bu iki karar türüyle sınırlıdır ve toplantıda hazır bulunanların oybirliği şeklinde ifade edilmemiştir.

İkinci fıkradaki nisaba ilk toplantıda ulaşılamazsa izleyen toplantılarda da aynı nisap aranır. Birinci fıkradaki gibi sermayenin üçte birine inen bir ikinci toplantı nisabı burada uygulanmaz.

Yüzde yetmiş beş olumlu oy

421. maddenin üçüncü fıkrası, sermayenin en az yüzde yetmiş beşini oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oylarıyla alınacak kararları sayar. Bu kararlar şirketin işletme konusunun tamamen değiştirilmesi, imtiyazlı pay oluşturulması ve nama yazılı payların devrinin sınırlandırılmasıdır. Aranan çoğunluk, toplantıda mevcut oyların çoğunluğu değil, sermayenin en az yüzde yetmiş beşini temsil eden pay sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oyudur.

Kanun işletme konusu bakımından tamamen değiştirilmesi ifadesini kullanır. Kısmi konu değişikliği üçüncü fıkrada ayrıca düzenlenmemiştir. İmtiyazlı pay oluşturulması ve nama yazılı payların devrinin sınırlandırılması da aynı olumlu oy şartına bağlanmıştır.

Üçüncü fıkradaki nisaba ilk toplantıda ulaşılamaması, sonraki toplantılarda daha düşük bir nisaba geçilmesini sağlamaz. Dördüncü fıkra, ikinci ve üçüncü fıkralar için izleyen toplantılarda da aynı nisabın aranacağını düzenler.

Borsada işlem gören şirketlerde toplantı nisabı

Pay senetleri menkul kıymet borsalarında işlem gören şirketlerde 421. maddenin beşinci fıkrası, esas sözleşmede aksine hüküm yoksa belirli genel kurul kararları için 418. maddedeki toplantı nisabının uygulanacağını belirtir. Bu özel uygulama, sermayenin artırılması ve kayıtlı sermaye tavanının yükseltilmesine ilişkin esas sözleşme değişiklikleri ile birleşme, bölünme ve tür değiştirmeye ilişkin kararları kapsar. Düzenleme, pay senetleri menkul kıymet borsalarında işlem görmeyen şirketlere genişletilmez.

418. maddenin genel toplantı kuralına göre, kanunda veya esas sözleşmede daha ağır nisap öngörülen haller dışında genel kurul, sermayenin en az dörtte birini karşılayan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin varlığıyla toplanır. Bu nisabın toplantı süresince korunması şarttır. İlk toplantıda nisaba ulaşılamazsa ikinci toplantı için nisap aranmaz. Kararlar, toplantıda hazır bulunan oyların çoğunluğuyla verilir.

Beşinci fıkranın atfı toplantı nisabınadır. 421. maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarındaki oybirliği ve yüzde yetmiş beş şartları, beşinci fıkrada sayılan konulara ait bir indirim olarak düzenlenmemiştir. Ayrıca 418. maddedeki dörtte birlik kural, kanunda veya esas sözleşmede daha ağır nisap öngörülen hallerin dışında kalır.

Olumsuz oy ve pay devri kısıtlaması

Nama yazılı pay sahibi, işletme konusunun tamamen değiştirilmesine veya imtiyazlı pay oluşturulmasına ilişkin genel kurul kararına olumsuz oy vermişse, payların devredilebilirliğine dair kısıtlamalarla altı ay bağlı kalmaz. Süre, kararın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanmasından itibaren işler. Bu sonuç yalnızca olumsuz oy veren nama yazılı pay sahiplerini ve anılan iki kararı kapsar.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy