Özel Tüketim Vergisi Muafiyetinin Hukuki Çerçevesi
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu kapsamında engelli bireyler için oran üzerinden bir vergi indirimi öngörülmemiş olup, kanundaki koşulların sağlanması halinde taşıtın ilk iktisabında tam ÖTV muafiyeti uygulanmaktadır. Bu muafiyetten faydalanma şartları, bireyin engellilik oranının yüzde 90 ve üzerinde veya yüzde 90'ın altında olmasına göre ayrı düzenlemelere tabi tutulmuştur.
Yüzde 90 ve Üzeri Engellilik Durumunda Araç Alımı
Engellilik oranı yüzde 90 veya üzerinde olan kişilerin istisnadan yararlanmasında engellilik türünün ve nedeninin bir önemi bulunmamaktadır. Bu kapsamdaki bireyler bakımından sürücü belgesine sahip olma veya aracı bizzat kullanma şartı aranmamaktadır.
Reşit Olmayan Engelliler Bakımından Sağlık Raporu Şartları
18 yaşını doldurmamış küçüklerin taşıt ediniminde istisnadan yararlanabilmesi, rapor tarihlerine göre belirlenmiştir. Sağlık Bakanlığına bağlı tam teşekküllü hastanelerden 20 Şubat 2019 tarihinden sonra alınan Özel Gereksinim Raporlarında Özel Koşul Gereksinimi Vardır ibaresinin yer alması gerekmektedir. 20 Şubat 2019 tarihinden önce Sağlık Bakanlığına bağlı tam teşekküllü hastanelerden temin edilmiş engelli sağlık kurulu raporlarında ise engellilik oranının yüzde 90 veya daha fazla olması şartı aranmaktadır.
Yüzde 90 Altı Engellilikte Özel Tertibat Zorunluluğu
Engellilik oranı yüzde 90'ın altında kalan bireylerin ÖTV muafiyetinden yararlanabilmesi için yetkili sağlık kurulu raporunda açık bir tespitin bulunması zorunludur. İlgili raporda bireyin sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerektiğinin belirtilmiş olması kanuni şarttır.
Tescil İşlemleri ve Kanuni Temsilcilerin Sorumluluğu
Özel tüketim vergisi muafiyeti engelli bireyin şahsına tanınan bir hak niteliğindedir. Bu çerçevede aracın kayıt ve tescili münhasıran engelli birey adına gerçekleştirilir. 18 yaş altındaki engelliler adına araç alımı velayet sahibi ebeveynler veya atanmış vasiler tarafından yürütülebilse dahi tescil ebeveyn veya vasi adına yapılamaz.
Karayolları Trafik Yönetmeliği uyarınca zihinsel engelliler ile reşit olmayan küçüklerin maliki oldukları taşıtların tescil kuruluşlarında adlarına kaydedilebilmesi için, doğabilecek hukuki ve cezai sorumlulukların üstlenildiğine dair kanuni mümessillerce noterde tanzim ve tasdik edilmiş taahhütnamenin verilmesi zorunludur.
Devir Yasakları, İktisap Süreleri ve Yerli Katkı Oranı
İstisna kapsamında edinilen araçlarda ilk iktisap tarihinden itibaren geçerli beş yıllık devir yasağı, 27 Aralık 2024 öncesi iktisaplar ile 1 Ocak 2025 tarihinden önce beş yılı doldurmuş taşıtlar bakımından düzenlenmiştir. Bu süre dolmadıkça ÖTV ödenmeksizin aracın devri, satışı, hibesi, mülkiyeti muhafaza kaydıyla veya vekâletnameyle tasarruf hakkının devri ile özel tertibatın kaldırılması veya değiştirilmesi mümkün değildir.
7537 sayılı Kanun ile 4760 sayılı Kanun kapsamında araç ediniminde muafiyet on yılda bir defaya mahsus olmak üzere ve yerli katkı oranı en az yüzde 40 olan taşıtlar için öngörülmüş; bu on yıllık sürenin ve devir kısıtlamasının başlangıcı bakımından 27 Aralık 2024 ve 1 Ocak 2025 tarihleri esas alınmıştır. Bu çerçevede iktisap edilen araçlarda ilk iktisaptan itibaren on yıllık süre geçmedikçe ÖTV ödenmeden satış, devir, hibe, intifa devri veya vekâletnameyle tasarruf devri işlemleri gerçekleştirilemez.
Motorlu Taşıtlar Vergisi Muafiyeti
Engellilik oranı yüzde 90 veya üzerinde bulunan engelli bireyler, 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu kapsamında Motorlu Taşıtlar Vergisinden de muaftır.
Miras Yoluyla İntikalde Vergi Yükümlülüğü
İlk iktisabında ÖTV istisnası uygulanan kayıt ve tescile tabi aracın hak sahibinin ölümü neticesinde bütün mirasçılara veraset yoluyla intikal etmesi halinde, ilk iktisap tarihinden itibaren beş veya on yıllık kanuni sürelerin geçip geçmediğine bakılmaksızın ÖTV tahsil edilmemektedir.
Terekenin yalnızca ÖTV istisnasıyla edinilen araçtan ibaret bulunması durumunda, ilk iktisap tarihinden itibaren 27 Aralık 2024 öncesi alımlarda beş yıllık, bu tarihten sonraki alımlarda ise on yıllık süre dolmamışsa mirasçılardan biri adına yapılacak kayıt ve tescil işlemi veraset yoluyla intikal sayılmaz.
Terekenin yalnızca araçtan ibaret olmadığı hallerde, terekedeki diğer mal veya hakların değerinin taşıtın değeriyle mütenasip bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Değerlerin mütenasip olmaması halinde aracın mirasçılardan biri adına tescili veraset yoluyla intikal kapsamında görülmez ve aracı devralan mirasçının kendi miras payına isabet eden kısım hariç olmak üzere kalan değer üzerinden ÖTV ödemesi gerekir.
Yüzde 90 ve üzeri engeli olanların araç alımında sürücü belgesi gerekir mi?
Engellilik oranı yüzde 90 veya üzerinde olan bireylerin ÖTV muafiyetinden faydalanmasında sürücü belgesi şartı ya da aracı bizzat kullanma şartı aranmamaktadır.
18 yaşından küçük engelli çocuklar adına ÖTV muafiyeti nasıl uygulanır?
20 Şubat 2019 sonrasında düzenlenen raporlarda Özel Koşul Gereksinimi Vardır ibaresi, bu tarihten önceki raporlarda ise yüzde 90 veya üzeri engel oranı aranır; tescil münhasıran çocuk adına yapılır ve kanuni temsilcilerin noter onaylı taahhütname vermesi gerekir.
ÖTV muafiyetiyle alınan aracın satış yasağı süresi ne kadardır?
27 Aralık 2024 tarihinden önce edinilen araçlarda ilk iktisaptan itibaren beş yıl, bu tarihten sonra edinilen yerli katkı oranı en az yüzde 40 olan araçlarda ise on yıl geçmedikçe ÖTV ödenmeksizin devir veya satış yapılamaz.
Miras kalan istisnalı araç tek mirasçıya devredilirse ÖTV doğar mı?
Terekenin yalnız araçtan ibaret olup beş veya on yıllık kanuni sürenin dolmadığı veya diğer tereke mallarının araç değeriyle mütenasip olmadığı hallerde, tescili devralan mirasçı kendi miras payı dışındaki kısım için ÖTV ödemekle yükümlüdür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy