Engelli Aracının Satışında 5 Yıllık Süre ve ÖTV Yükümlülüğü
Engelli istisnası kapsamında iktisap edilen motorlu araçlar, ilk iktisap veya fatura tarihinden itibaren beş yıllık sürenin dolmasıyla birlikte herhangi bir vergi ödenmeksizin serbestçe satılabilir. İlk beş yıllık yasal süre tamamlanmadan önce istisnadan yararlanma hakkı bulunmayan kişilere devir yapılması durumunda ise araç alımında ödenmeyen Özel Tüketim Vergisi tahsil edilir.
Beş yıllık süre dolmadan önce gerçekleştirilen devirlerde temel istisna, aracın yine ÖTV istisnasından faydalanma hakkına sahip başka bir engelli bireye satılmasıdır. İstisna şartlarını taşıyan bir başka malul veya engelliye yapılan satış ve devir işlemlerinde beş yıllık sürenin geçmesi aranmaz ve vergi borcu doğmaz.
ÖTV Mevzuatındaki Güncel Esaslar ve 10 Yıl Kuralı
27.12.2024 tarihli ve 32765 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7537 sayılı Kanun ile Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 7. maddesinde yapılan değişiklikle istisnadan on yılda bir defaya mahsus yararlanılabileceği düzenlenmiştir. Buna göre araç satışında aranan beş yıllık süre muhafaza edilmekle birlikte, yeniden istisnalı araç iktisap edebilmek için ilk iktisap tarihinden itibaren on yıllık sürenin tamamlanması gerekir.
9321 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı doğrultusunda, ÖTV istisnalı araç alımında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı beyan listesi esas alınarak araçta en az yüzde kırk yerli katkı oranı bulunması şartı öngörülmüştür.
16 Seri No'lu ÖTV (II) Sayılı Liste Tebliği çerçevesinde, istisna kapsamında edinilebilecek araçlar için vergiler dâhil yasal bir bedel üst limiti belirlenmiş olup istisna kapsamındaki alımların bu yasal sınır dâhilinde yapılması gerekmektedir.
Hukuka uygun şekilde 27.12.2024 tarihinden önce aracını satmış bulunan kişiler bakımından 14 Seri No'lu Tebliğ hükmünün geriye dönük uygulanmasına ilişkin işlem, kazanılmış hak ve hukuki güvenlik ilkeleri doğrultusunda yargı kararıyla yürütmesi durdurularak sınırlandırılmıştır.
Engellilik Derecesine Göre İstisnadan Yararlanma Kriterleri
Engellilik oranı yüzde doksan ve üzerinde bulunan yetişkinler ile Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporunda (ÇÖZGER) 'Özel Koşul Gereksinimi Vardır' ibaresi yer alan 18 yaş altı bireyler teknik bir tertibat aranmaksızın istisnadan faydalanabilmektedir. Engellilik oranı yüzde kırk ile doksan arasında bulunan ortopedik engelliler özel tertibat yaptırmak koşuluyla haktan yararlanırken; 7577 sayılı Kanun uyarınca ortopedik engellilik oranı yüzde kırk ve üzerinde olup engeli sebebiyle sürücü belgesi alamayan malul ve engelli yetişkinler tertibat aranmaksızın on yılda bir defaya mahsus olmak üzere muafiyet kapsamına alınmıştır.
Bizzat Satış, Anne-Baba Velayeti ve Vasinin Satış Yetkisi
Engelli araç malikinin yalnızca ortopedik engele sahip olması durumunda satış işlemi malik tarafından bizzat veya noterden vekaletname verilmek suretiyle gerçekleştirilebilir. Malik olan engelli bireyin vesayet altında bulunmayan bir çocuk olması hâlinde ise velayet hakkına sahip anne ve baba birlikte imza vererek devir işlemini yapabilir.
Vesayet altındaki kısıtlı bireylere ait taşınır araçların olağan yönetim sınırlarını aşan satışı, Türk Medeni Kanunu'nun 462. maddesi uyarınca vesayet makamı olan Sulh Hukuk Mahkemesi'nin iznine tabidir.
Vesayet altındaki taşınır malların satışında kural açık artırma olmakla birlikte, motorlu araç gibi taşınırlarda vesayet makamı doğrudan pazarlıkla satış yapılmasına hükmedebilir. Pazarlık usulüyle icra edilecek satışta en az üç istekli davet edilerek araç en yüksek bedeli verene ihale edilir; ancak ihalenin hukuken geçerlilik kazanabilmesi vesayet makamının on gün içinde vereceği onaya bağlıdır.
Miras Yoluyla İntikal ve Motorlu Taşıtlar Vergisi
Özel Tüketim Vergisi istisnasıyla edinilen aracın mirasçılara intikali kural olarak vergiye tabi tutulmaz. Birden fazla mirasçının varlığı hâlinde mirasçılardan birinin kendi payından diğer mirasçı lehine ivazsız feragat etmesi durumunda, işlemin veraset yoluyla intikal sayılabilmesi için terekede araç dışında bu araçla orantılı ve beyannameye dâhil edilmiş başka mal veya hakların bulunması gerekir. Terekede orantılı başka bir malvarlığı unsuru bulunmadığı takdirde, feragat edilen paya isabet eden vergi tahsil edilir.
Engelli araç malikinin vefatı durumunda kişiye bağlı tanınan Motorlu Taşıtlar Vergisi muafiyeti kendiliğinden sona erer. Vefat tarihinin içinde yer aldığı takvim döneminden itibaren mirasçılar adına MTV tahakkuku gerçekleştirilir ve izleyen dönemlerin vergi mükellefiyeti mirasçılara ait olur.
Engelli aracı 5 yıl dolmadan satılırsa ÖTV ödenir mi?
İstisna hakkı bulunmayan kişilere beş yıl dolmadan devir yapılması durumunda alım aşamasında ödenmeyen vergi tahsil edilir; ancak araç istisnadan yararlanma hakkı bulunan başka bir engelliye devredilirse vergi yükümlülüğü doğmaz.
Vasi engelli aracını mahkeme izni olmadan satabilir mi?
Hayır, Türk Medeni Kanunu'nun 462. maddesi gereğince kısıtlıya ait aracın satışı mahkeme iznine tabidir ve pazarlık usulü uygulansa dahi satış ihalesi vesayet makamının on gün içinde vereceği onayla geçerlilik kazanır.
5 yıllık süre dolduktan sonra satılan aracın yerine hemen yeni araç alınabilir mi?
Aracın beş yılın sonunda ÖTV ödenmeksizin satılması mümkün olmakla birlikte, 7537 sayılı Kanun gereğince yeniden istisnalı araç iktisap edebilmek için ilk iktisap tarihinden itibaren on yılın tamamlanması zorunludur.
Engelli bireyin vefatı durumunda MTV muafiyeti sürer mi?
Hayır, Motorlu Taşıtlar Vergisi istisnası ölümle birlikte sona erer ve ölüm tarihinin rastladığı takvim dönemi itibarıyla mirasçılar adına vergi tahakkuku gerçekleştirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy