Emniyet teşkilatına polis alımı ve eğitim süreçlerinde aranan sağlık nitelikleri; 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu, 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine dayanılarak yürütülmektedir. Bu yasal altyapı çerçevesinde okullara öğrenci kabulü, öğrencilik dönemi, emniyet kadrolarına ilk atama ve naklen atamalar, görevden veya eğitimden ayrılmış olanların teşkilata dönüşleri ile malullük, vazife malullüğü ve hizmet sınıfı değişiklikleri özel sağlık kurallarına tabi tutulmuştur. Sağlık koşullarını karşılamadığı gerekçesiyle ilişiği kesilen aday ve personelin, idari yargıda iptal davası açma hakkı bulunmaktadır.
Sağlık Şartlarının Yasal Dayanağı ve Öğrenci Statüsü
3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun 4. maddesi uyarınca, her hizmet bölümü için gerekli görev, çalışma ve sağlık şartları ile bir hizmet bölümünden diğerine geçiş esasları İçişleri Bakanlığınca hazırlanan yönetmelikle belirlenir. Aynı Kanun'un Ek 24. maddesi gereğince polis meslek eğitim merkezlerinde eğitime alınacak öğrencilerde aranacak koşullar ve öğrenciliğin sona ermesine ilişkin usuller de yönetmelik düzenlemesine bırakılmıştır.
Danıştay 8. Daire, E. 2018/2974, K. 2021/2685Kaynağı aç
Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin birinci fıkrasına göre; sağlık giriş raporları ilgili Daire Başkanlığınca 'Öğrenci Olur' şeklinde onaylanıp kesin kaydı yapılan kişiler 'öğrenci', okullara girmeye hak kazanılmasından raporun Daire Başkanlığınca onaylanmasına kadar geçen sürede bulunanlar ise 'öğrenci adayı' olarak tanımlanmaktadır. Bu ayrım, giriş muayenelerindeki sağlık denetiminin ve ilişik kesme prosedürlerinin uygulanmasında temel teşkil eder.
Sağlık Dilimleri ve Giriş Muayenesindeki Temel İlkeler
Emniyet teşkilatı mevzuatında personelin ve adayların sağlık durumları A, B, C, D ve E şeklinde derecelendirilmiştir. Bu sınıflandırmada A dilimi, polis adayları ile öğrencilerin taşıması zorunlu olan eksiksiz sağlık durumunu gösterir. B ve C dilimleri, personelin operasyonel saha görevleri haricinde geri hizmet veya büro işlerinde istihdamına imkân veren durumları içerir. D dilimi, Emniyet Hizmetleri Sınıfında çalışmaya mani nitelikteki ağır rahatsızlıkları kapsarken, E dilimi ise hiçbir memuriyet görevini icra edemeyecek derecedeki sağlık sorunlarını ifade eder.
Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği'nin 5. maddesinin birinci fıkrası uyarınca okullara alınacak öğrenci adaylarının A dilimi sağlık şartlarına uygun olması zorunludur. Polis adayları için tek kriter A dilimi olup, raporda adayın B dilimi sağlık şartlarını taşıdığının belirtilmesi dahi okulla ilişiğinin kesilmesine yol açmaktadır.
Yönetmeliğin 10. maddesinin dördüncü fıkrası gereğince, öğrenci adayı hakkındaki kesin karar inceleme tarihindeki mevcut sağlık durumuna göre verilir. Tedavi veya operasyonla düzelebilecek patolojilerin adaylık sürecinden önce giderilmiş olması zorunludur; inceleme veya muayene tarihinden sonra tedavi amacıyla adaylara ek süre verilmez. Ayrıca giriş raporunu tanzim eden sağlık kurulunda görevli uzman hekimlerin birbirlerinin yerine karar vermesi veya imza atması hukuken geçerli kabul edilmez.
Ruh Sağlığı Kriterleri ve Psikiyatrik Geçmişin Denetimi
Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği Ek-3/11-a bendi uyarınca adayların ruhsal yönden sağlam olması; geçmişinde veya halen hiçbir ruhsal hastalık, intihar girişimi, konuşma bozukluğu ya da kişilik bozukluğu bulunmaması esastır. Ruh sağlığı değerlendirmesinde son iki yılın semptomsuz ve tedavisiz geçirilmiş olması psikiyatrik yönden sağlam kabul edilirken, C ve D diliminde geçen tanılar için süre ayrımı yapılmaksızın öğrenciliğe engel sayılmaktadır.
Danıştay 8. Daire, E. 2021/4830, K. 2022/8036Kaynağı aç
Son iki yıl içerisinde psikiyatrik muayene veya psikotrop ilaç kullanım kaydı saptanan adaylardan, söz konusu ilacın reçete edildiği sağlık sunucusundan muayene gerekçelerini, klinik bulguları ve tanı ayrıntılarını açıklayan bir epikriz raporunu bizzat temin ederek sunması istenir. Adayın bu epikriz raporunu sunamaması halinde, psikiyatrik tedavi geçmişi sebebiyle hakkında öğrenci olamaz kararı verilir.
Temin edilen epikriz raporunun incelenmesi sonucunda, psikotrop ilacın psikiyatrik tanı ve tedavi haricinde başka bir branş patolojisine destek amacıyla yazıldığı, klinik tablonun kısa süreli seyrettiği veya tanı kriterlerini doldurmayan geçici bir durum olduğu anlaşılırsa kişi hakkında öğrenci olur kararı verilebilir. Ancak son iki yıl içinde psikiyatrik tanısı bulunduğu anlaşılan adaylar hakkında öğrenci olamaz kararı tesis edilir.
Cilt Lekeleri ve Renk Körlüğü Kriterleri
Fiziksel muayenede cilt üzerindeki ameliyat, yara veya dikiş izleri bakımından mesafe ölçütü uygulanmaktadır. Yönetmelik hükümleri doğrultusunda, 5 metreden bakıldığında eşkal belirleyici nitelikte olmayan izler polis okulu öğrenciliğine engel teşkil etmemektedir.
Görme sistemi değerlendirmesinde ise her türlü renk körlüğü mevzuat uyarınca polisliğe girişte elenme sebebi olarak düzenlenmiştir. Adaylar tarafından hastane ortamında konulan teşhisin hatalı olduğu ileri sürülüyorsa, yanlış tanı iddialarına karşı idari yargıda dava açılması mümkündür.
Sağlık Raporu Süreci ve Sağlık Komisyonu Yetkisi
Yetkili hastane sağlık kurulları aday hakkında 'Öğrenci Olur' ya da 'Öğrenci Olamaz' şeklinde karar tanzim eder. Raporlar üzerindeki nihai onay ve karar yetkisi Emniyet Genel Müdürlüğü Sağlık Komisyonuna aittir. Sağlık Komisyonu raporlar arasında çelişki tespit ettiği takdirde adayı başka bir tam teşekküllü hastaneye veya Danışman Hastaneye sevk etme yetkisine sahiptir.
Polis Meslek Eğitim Merkezleri Giriş Yönetmeliği'nin 17. maddesinin ikinci fıkrası gereğince, Sağlık İşleri Dairesi Başkanlığınca hakkında 'Polis Meslek Eğitim Merkezi Öğrenci Adayı Olamaz' kararı verilen adayların ilişiği Polis Akademisi Başkanlığı onayı ile kesilmekte ve durum ilgili eğitim merkezine bildirilmektedir.
Öğrencilik ve Görev Sürecinde Sağlık Durumu Değişikliği
Kesin kaydı yapılarak öğrenci statüsü kazananlar hakkında süreç farklı işletilir. Yönetmeliğin 11. maddesinin 6 ve 7. fıkraları uyarınca Sağlık Komisyonu incelemesinde A, B ve C dilimi sağlık şartlarını taşıyan öğrencilere 'öğrenciliğe devam eder', D ve E dilimi taşıyanlara 'öğrenciliğe devam edemez' kararı verilir. Ancak psikiyatrik hastalıklar bakımından C dilimi şartlarını taşıyan öğrencilerin öğrenciliğe devam etmesi mümkün değildir.
Yönetmeliğin 11. maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca, psikiyatrik rahatsızlıklar hariç olmak üzere D dilimi sağlık şartlarını taşıyan öğrencilerden talep edenler, Emniyet Teşkilatında Emniyet Hizmetleri Sınıfı dışında uygun bir hizmet sınıfına atanabilirler. Buna karşın E dilimi sağlık şartlarını taşıyanlar ile psikiyatrik rahatsızlık nedeniyle ilişiği kesilenler Emniyet Teşkilatında Devlet memurluğuna atanamaz. Görev esnasında kaza geçiren veya hastalanan emniyet personeli ise dilim belirtir sağlık kurulu raporu temin ederek Genel İdare Hizmetleri sınıfına geçiş yapabilir.
İlişik Kesme Kararlarına Karşı İptal Davası ve Hakem Hastane İncelemesi
Sağlık kurulu raporu gerekçe gösterilerek okulla ilişiği kesilen adaya bu işlemin tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılması zorunludur. Bu 60 günlük dava açma süresi hak düşürücü niteliktedir ve sürenin kaçırılması halinde dava reddedilir. Dava dilekçesinde, öğrencilik haklarının ve eğitim döneminin telafisi güç zarara uğramasını engellemek adına mahkemeden öncelikle yürütmenin durdurulması talep edilebilir.
Dava aşamasında idare mahkemesi, idarenin dayandığı sağlık kurulu raporunun gerçeği yansıtıp yansıtmadığını denetlemek amacıyla adayı idarenin sevki dışındaki bağımsız bir Eğitim ve Araştırma Hastanesine ya da Devlet Üniversitesi Hastanesine sevk eder. Hakem hastane olarak tayin edilen bu sağlık kuruluşunca düzenlenen raporda adayın öğrenciliğe engel bir durumunun bulunmadığının tespit edilmesi halinde, ilişik kesme işleminin iptaline hükmedilmektedir.
Danıştay 8. Daire, E. 2021/4842, K. 2022/8027Kaynağı aç
Nitekim Danıştay 8. Dairesinin 2021/4842 Esas, 2022/8027 Karar ve 2021/4830 Esas, 2022/8036 Karar sayılı ilamlarında; hakem hastane sağlık kurulu raporuyla öğrenciliğe engel bir sağlık durumunun bulunmadığı belirlenen adaylar hakkında tesis edilen ilişik kesme işlemlerinin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle verilen iptal kararları onanmıştır. Danıştay kararlarındaki karşı oy gerekçelerinde ise polisliğin gece ve gündüz ağır şartlarda silah taşınarak icra edilen bir hizmet olduğu ve yönetmelikteki sağlık şartlarının titizlikle aranması gerektiği savunulmuştur. Öte yandan 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi gereğince, bölge idare mahkemelerinin nihai kararları Danıştay tarafından yalnızca kanunda sınırlı olarak sayılan bozma sebeplerinin bulunması halinde bozulabilmektedir.
İlişik kesme davası sürerken diğer askeri ve güvenlik sınavlarına girilebilir mi?
İdari yargıda açılan ilişik kesme davasının devam etmesi, adayın bekçilik veya astsubaylık gibi diğer sınavlara başvurmasına ve bu sınavlara katılmasına yasal bir engel teşkil etmemektedir.
Renk körlüğü teşhisi konulması polisliğe engel midir?
Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği uyarınca her türlü renk körlüğü elenme sebebidir; ancak adayın sağlık kurulunca konulan tanının hatalı olduğunu ileri sürmesi durumunda idari dava açma imkanı bulunmaktadır.
Yüzdeki ve vücuttaki ameliyat izleri öğrenciliğe engel sayılır mı?
Mevzuat gereğince 5 metreden bakıldığında eşkal belirleyici nitelikte olmadığı saptanan ameliyat veya yara izleri polis okulu öğrenciliğine engel teşkil etmez.
Sağlık sebebiyle ilişiği kesilen PAEM öğrencisi kuruma yeniden başvurabilir mi?
Polis Amirleri Eğitimi Merkezi Giriş ve Eğitim-Öğretim Yönetmeliği'nin 23. maddesi uyarınca ilişiği kesilenler, kesilme tarihinden itibaren bir yıl içinde bir defaya mahsus olmak üzere yetkili devlet, eğitim ve araştırma ya da devlet üniversite hastanelerinden sağlık durumunun düzeldiğini belirten rapor alarak Polis Akademisi Başkanlığına başvurabilir veya sonraki sınavlara katılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

