Aklama ve terörün finansmanı suçunun işlendiğine dair kuvvetli şüphe bulunan hâllerde malvarlığı değerlerine, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 128 inci maddesindeki usule göre elkonulabilir. İşlemin yedi iş günü askıya alınması veya aynı süreyle gerçekleşmesine izin verilmemesi bu yoldan ayrı bir yetkidir. Yetki, yükümlüler nezdinde ya da onlar aracılığıyla teşebbüs edilen veya hâlen devam eden işlemlerde kullanılabilir. İşleme konu malvarlığı hakkında aklama suçuyla ya da terörün finansmanı suçuyla ilişki yönünden şüphe bulunmalıdır. Bakan, Başkanlığın şüpheyi teyit etmesi, işlemi analiz etmesi ya da gerekli gördüğünde analiz sonucunu yetkili makamlara intikal ettirmesi amacıyla yetkilidir.
5549 sayılı SUÇ GELİRLERİNİN AKLANMASININ ÖNLENMESİ HAKKINDA KANUN m. 17Kaynağı aç
5549 sayılı SUÇ GELİRLERİNİN AKLANMASININ ÖNLENMESİ HAKKINDA KANUN m. 19/AKaynağı aç
Yedi iş günü askıya alma ve yetkinin devri
5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanunun 19/A maddesinin birinci fıkrası iki imkân tanır. Bakan, işlemi yedi iş günü süreyle askıya alabilir. Aynı süreyle işlemin gerçekleşmesine izin vermeyebilir. İşlem, yükümlüler nezdinde veya onlar aracılığıyla teşebbüs edilen ya da devam eden bir işlem olmalıdır. İşleme konu malvarlığı hakkında aklama suçu veya terörün finansmanı suçu ile ilişki yönünden şüphe bulunmalıdır. Amaç, Başkanlığın şüpheyi teyit edebilmesi, işlemi analiz edebilmesi ve gerekli görülen durumda analiz sonucunu yetkili makama bildirebilmesidir. Süre iş günüyle ifade edilmiştir. Amaç ve süre, bu şüphe şartından ayrı düşünülmez. Hüküm bu tedbirlerin uygulanabileceğini düzenler; sayılan amaç bulunan her işlemde tedbir uygulanmasını zorunlu kılmaz.
Birinci fıkradaki askıya alma veya gerçekleşmesine izin vermeme yetkisi, Bakan tarafından bakan yardımcısına devredilebilir. Devir ayrıca öngörülmüş bir imkândır. Hüküm, yetkinin her olayda bakan yardımcısına bırakılmasını gerektirmez.
Yabancı muadil kuruluşun gerekçeli talebi
19/A maddesindeki yetki, yabancı bir muadil kuruluşun gerekçeli talebinde yer alan işlemler hakkında da kullanılabilir. Talebin işlemin askıya alınması veya gerçekleşmesine izin verilmemesi yönünde olması ve ilgili işlemleri kapsaması gerekir. Başkanlığın, bu işlemler bakımından aklama veya terörün finansmanı suçu ile ilişkili olduğuna dair şüphe görmesi şarttır. Yetki kullanılırken mütekabiliyet ilkesi gözetilir. Düzenleme, bu şartlarla yetkinin kullanılabileceğini belirtir; her yabancı talebin kabul edileceği anlamına gelmez.
Birinci fıkra kararına aykırı işlem
Birinci fıkra kapsamında askıya alınan veya gerçekleşmesine izin verilmeyen işlemi, alınan karara aykırı şekilde gerçekleştiren yükümlüye idari para cezası verilir. Cezayı Başkanlık uygular. Ceza, işlem tutarı kadardır. Verilecek idari para cezası elli bin Türk lirasından az olamaz. Yaptırımın muhatabı yükümlüdür. Bu sonuç, birinci fıkra kapsamındaki karara aykırılık için öngörülmüştür.
Kuvvetli şüphe hâlinde malvarlığına el koyma
Malvarlığı değerlerine elkoyma, 5549 sayılı Kanunun 17 nci maddesinde ayrı bir şarta bağlanır. Aklama ve terörün finansmanı suçunun işlendiğine dair kuvvetli şüphe bulunmalıdır. Elkoyma, Ceza Muhakemesi Kanununun 128 inci maddesindeki usule göre yapılabilir. Hüküm bu şart altında elkoyma imkânı tanır. Kuvvetli şüphenin bulunduğu her olayda elkoyma kararı verilmesini zorunlu tutmaz.
Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da elkoyma kararı verebilir. Hâkim kararı olmaksızın yapılan elkoyma, yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, onaylanıp onaylanmamasına en geç yirmi dört saat içinde karar verir. İşlemin hâkime sunulması için öngörülen süre ile hâkimin karar süresi ayrı ayrı düzenlenmiştir.
Hâkim savcının elkoyma kararını onayladığında, 128 inci maddede gösterilen değere ait rapor üç ay içinde elde edilerek yeniden hâkim onayına götürülür. Onay verilmemesi veya bu raporun üç ay içinde elde edilememesi hâlinde Cumhuriyet savcılığının kararı hükümsüz kalır. Raporun hazırlanması bakımından en çok üç aylık süre öngörülmüştür. Süre, özel sebepler zorunlu kıldığında ve talep bulunduğunda iki ay daha uzatılabilir. Üç ay sonunda hükümsüzlük ile özel sebebe bağlı uzatma, biri diğerinin yerine geçen kesin süre ölçüsü haline getirilmeden birlikte dikkate alınır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 128Kaynağı aç
Banka ve malî kurum hesaplarına elkoyma
Banka veya diğer malî kurumlardaki her türlü hesaba elkoyma kararı, teknik iletişim araçlarıyla ilgili banka veya malî kuruma hemen bildirilerek uygulanır. Karar, ilgili kuruma ayrıca tebliğ edilir. Elkoyma kararı alındıktan sonra hesap üzerinde bu kararı etkisiz kılmaya yönelen işlemler geçersizdir. Geçersizlik, karardan sonraki ve kararı etkisiz bırakmaya yönelik hesap işlemlerine ilişkindir.
Geçersizlik ile idari para cezasının ayrımı
Hesaba elkoyma kararını etkisiz kılmaya yönelik işlemin hukuki sonucu geçersizliktir. Birinci fıkra kapsamında askıya alınan veya gerçekleşmesine izin verilmeyen işlemi karara aykırı gerçekleştiren yükümlüye ise Başkanlıkça idari para cezası verilir. Ceza işlem tutarı kadar olup elli bin Türk lirasından az olamaz. Geçersizlik banka veya malî kurum hesabına elkoyma kararına, idari para cezası ise birinci fıkradaki askıya alma ya da gerçekleştirmeme kararına bağlanmıştır.
Sık sorulan sorular
İşlem kaç iş günü askıya alınabilir?
İşlem yedi iş günü süreyle askıya alınabilir; aynı süreyle gerçekleşmesine izin verilmemesi de mümkündür. Yetki, şüphenin teyidi, işlemin analizi veya gerekli görüldüğünde sonucun yetkili makama iletilmesi amacıyla Bakana aittir.
Bakan askıya alma yetkisini devredebilir mi?
Evet. Askıya alma veya işlemin gerçekleşmesine izin vermeme yetkisi, Bakan tarafından bakan yardımcısına devredilebilir.
Yabancı kuruluş talebinde yetki kullanılabilir mi?
Yabancı bir muadil kuruluşun gerekçeli talebinde yer alan işlemler hakkında yetki kullanılabilir. Başkanlıkça aklama veya terörün finansmanı suçu ile ilişki şüphesi görülmesi ve mütekabiliyet ilkesinin gözetilmesi gerekir.
Karara aykırı işlemi yapan yükümlüye ne uygulanır?
Birinci fıkra kapsamında askıya alınan veya gerçekleşmesine izin verilmeyen işlemi karara aykırı gerçekleştiren yükümlüye, Başkanlıkça işlem tutarı kadar idari para cezası verilir. Ceza elli bin Türk lirasından az olamaz.
Malvarlığı değerlerine hangi hâlde elkonulabilir?
Aklama ve terörün finansmanı suçunun işlendiğine dair kuvvetli şüphe varsa malvarlığı değerlerine elkonulabilir. Elkoyma, Ceza Muhakemesi Kanununun 128 inci maddesindeki usule göre yapılır.
Cumhuriyet savcısı elkoyma kararı verebilir mi?
Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da elkoyma kararı verebilir. Hâkim kararı olmadan yapılan işlem yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur ve hâkim en geç yirmi dört saat içinde karar verir.
Savcının elkoyma kararı ne zaman hükümsüz kalır?
Onay verilmemesi veya değere ilişkin raporun üç ay içinde alınamaması hâlinde Cumhuriyet savcılığının kararı hükümsüz kalır. Hâkim onaylarsa rapor üç ay içinde alınarak yeniden hâkim onayına sunulur. Aynı raporun en geç üç ayda hazırlanması yanında, özel sebepler zorunlu kıldığında sürenin talep üzerine iki ay daha uzatılabileceği de düzenlenmiştir; bu iki süre ölçüsü tek kesin süreye indirgenemez.
Banka hesabına elkoyma kararı nasıl uygulanır?
Banka veya diğer malî kurumdaki hesaba elkoyma kararı, teknik iletişim araçlarıyla kuruma hemen bildirilerek uygulanır ve ayrıca tebliğ edilir. Karardan sonra hesabın bu kararı etkisiz kılmaya yönelik işlemi geçersizdir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy