Elektrik Piyasası Ölçüm Sistemleri Taslak Yönetmeliği, elektrik piyasasında ölçüm altyapısının modernizasyonu ile Milli Akıllı Sayaç Sistemi (MASS) kapsamında kullanılacak sayaç ve haberleşme sistemlerinin asgari teknik standartlarını belirlemektedir. Taslak Yönetmelik m. 4/1 uyarınca ölçüm noktalarında yer alacak sayaçların ve iletişim protokollerinin Uluslararası Tip Onay Sertifikalarına (MID) uygun bulunması veya Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Tip ve Sistem Onay belgesine sahip olması, ayrıca akıllı sayaç teknik şartnamesine ve ilgili mevzuata uyumlu üretilmesi öngörülmektedir.
Milli Akıllı Sayaç Sisteminin Bileşenleri ve Temel İlkeleri
Milli Akıllı Sayaç Sistemi, elektrik ölçüm verilerinin güvenli, kesintisiz ve merkezi bir yapı üzerinden yönetilmesini amaçlamaktadır. Taslak Yönetmelik m. 4/2 çerçevesinde bu sistem altı temel bileşenden meydana gelmektedir: akıllı sayaçlar, modemler, merkezi haberleşme yazılımı, iletişim protokolü, veri yoğunlaştırıcı ve kullanıcı mobil uygulaması. Ölçüm sisteminin uçtan uca çalışabilmesi bu bileşenlerin teknik entegrasyonu ile sağlanmaktadır.
Taslak Yönetmelik m. 5 hükmünde sistemin işleyişine yön veren üç temel prensip belirlenmiştir. Bu ilkeler; standardizasyon olarak ifade edilen belirlenmiş standartlara uyum, farklı donanım ve yazılımların uyum içinde çalışmasını sağlayan birlikte çalışabilirlik ile ürünler arasında ek bir revizyona gerek duyulmaksızın birbirinin yerine kullanılabilme şartıdır.
PRO Sayaçların Özellikleri ve Zorunlu Kullanım Alanları
Taslak Yönetmelik m. 6 uyarınca PRO sayaçlar tek fazlı, üç fazlı ve kombi (aktif/reaktif) olmak üzere üç sınıfa ayrılmaktadır. Tek ve üç fazlı sayaçlar temel ölçüm fonksiyonlarının yanında modem entegrasyonuna ve merkezi haberleşme yazılımı ile veri aktarımına elverişli niteliktedir. Kombi sayaçlar bu işlevlere ilave olarak reaktif enerji ölçümü yapabilmektedir. Ayrıca PRO sayaçlar, gereksinim duyulması halinde uzaktan kesme ve açma, nötr ölçümü, çift yönlü ölçüm ve teknik kalite parametrelerini izleme donanımına sahip olabilmektedir.
Gelişmiş ölçüm kabiliyetine sahip PRO sayaçların kullanımı belirli şebeke noktaları ve tüketim grupları için zorunlu tutulmaktadır. Taslak Yönetmelik m. 20/2 uyarınca iletim sistemine verilen veya iletim sisteminden çekilen elektrik enerjisini ölçen sayaçlarda ve üretim lisansına sahip tüzel kişilerin tüketim birimlerinin dağıtım sisteminden çektiği ya da sisteme verdiği enerjiyi ölçen sayaçlarda PRO sayaç kullanılması zorunludur. Bununla birlikte iki dağıtım sistemi arasındaki enerji alışverişine esas noktalarda, dengeleme birimi niteliğindeki tüketim tesislerinin sisteme bağlantılarında ve müstakil ya da üretim tesisine entegre depolama ünitelerinde PRO sayaç tesis edilmelidir. Nihai tüketim tarafında ise yıllık elektrik tüketimi 10 MWh üzerinde bulunan mevcut sayaçlar ile en az 10 bağımsız bölüme sahip mesken ve ticarethanelerde asgari 1 adet olacak şekilde mevcut veya yeni kurulacak sayaçlarda PRO sayaç kullanımı mecburidir.
Lisanssız Üretim Tesislerinde Ölçüm Düzenlemeleri
Lisanssız elektrik üretim tesislerindeki ölçüm altyapısı, tesislerin yerleşim durumuna göre farklılık göstermektedir. Taslak Yönetmelik m. 13 uyarınca üretim ve tüketim tesislerinin aynı yerde bulunması durumunda bağlantı anlaşmasında kararlaştırılan noktaya çift yönlü sayaç yerleştirilmektedir. Üretim ve tüketim tesislerinin ayrı yerlerde bulunması halinde ise üretim tesisi için çift yönlü, tüketim tesisi için ise tek yönlü sayaç kurulması öngörülmektedir. İlgili dağıtım lisansı sahibi şirketler ile TEİAŞ, sistem güvenliği ve kontrol amacıyla çift yönlü sayaç noktalarına ikinci bir kontrol sayacı takma yetkisine sahiptir.
Sayaçların Mülkiyeti ve Şebeke İşletmecilerinin Yükümlülükleri
Elektrik piyasasında ölçüm altyapısının kurulması, işletilmesi ve yenilenmesi şebeke düzeyine göre dağıtım şirketleri ve iletim sistemi işletmecisi arasında paylaştırılmıştır. Taslak Yönetmelik m. 8 uyarınca dağıtım sistemine bağlı sayaçların akıllı sayaç sistemi kapsamına alınması, haberleşme altyapısının ve sayaçların tesisi, işletilmesi, periyodik bakımı ile mevcut sayaçların akıllı sayaçlarla değiştirilmesi dağıtım lisansı sahibi şirketlerin sorumluluğundadır. İletim sistemine bağlı ölçüm noktalarındaki aynı yükümlülükler ise TEİAŞ tarafından yerine getirilmektedir. Düzenleme kapsamında ölçüm amacıyla kullanılan akıllı sayaçların mülkiyeti, tesis edildiği şebeke türüne göre ilgili dağıtım şirketine veya TEİAŞ'a aittir.
PRO sayaç kullanımı hangi tüketim ve tesis koşullarında zorunludur?
Taslak Yönetmelik m. 20/2 uyarınca iletim sistemine verilen veya çekilen enerjiyi ölçen sayaçlarda, lisanslı üreticilerin dağıtım şebekesiyle enerji alışverişi noktalarında, dağıtım sistemleri arası geçişlerde, dengeleme birimi tüketim tesislerinde ve depolama tesislerinde PRO sayaç kullanımı zorunludur. Ayrıca yıllık elektrik tüketimi 10 MWh üzerinde olan sayaçlar ile en az 10 bağımsız bölüm içeren mesken ve ticarethanelerde asgari 1 adet PRO sayaç bulunması gerekmektedir.
Lisanssız elektrik üretiminde çift yönlü sayaç nasıl tesis edilir?
Taslak Yönetmelik m. 13 gereğince lisanssız üretim tesisi ile tüketim tesisi aynı yerde bulunuyorsa bağlantı noktasına çift yönlü sayaç kurulur. Tesislerin farklı yerlerde olması durumunda üretim tesisi için çift yönlü, tüketim tesisi için ise tek yönlü sayaç tesis edilir; dağıtım şirketleri ve TEİAŞ kontrol amacıyla ikinci bir sayaç yerleştirebilir.
Akıllı sayaçların mülkiyeti kime aittir ve bakımını kim yapar?
Taslak Yönetmelik m. 8 kapsamında ölçüm amacıyla kurulan akıllı sayaçların mülkiyeti ilgili şebeke işletmecisine aittir. Dağıtım sistemine bağlı sayaçların altyapısı, bakımı, değişimi ve işletimi ilgili dağıtım lisansı sahibi şirketin, iletim sistemine bağlı olanların sorumluluğu ise TEİAŞ'ın yükümlülüğündedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy