Türk hukukunda tüketiciye yönelik internet satışı yapan her işletme, sözleşme kurulmadan önce belirli bilgileri sağlamak, kişisel verileri korumak ve sipariş sürecini belirli teknik standartlara uygun biçimde yürütmek zorundadır. Bu yükümlülükler başta 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği, 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu olmak üzere birden fazla düzenlemeyle kurulmuştur. Hangi belgenin neden zorunlu olduğunu anlamak, tüketiciyle uyuşmazlık riskini ve idari yaptırım olasılığını önemli ölçüde azaltır.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 48Kaynağı aç
20237 sayılı MESAFELİ SÖZLEŞMELER YÖNETMELİĞİ m. 5Kaynağı aç
6698 sayılı KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI KANUNU m. 10Kaynağı aç
Ön Bilgilendirme Formu
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 48/1 uyarınca mesafeli sözleşme; satıcı ile tüketicinin eş zamanlı fiziksel varlığı olmaksızın, mal veya hizmetlerin uzaktan pazarlanmasına yönelik olarak oluşturulmuş bir sistem çerçevesinde uzaktan iletişim araçlarıyla kurulan sözleşmedir. Bu niteliği taşıyan internet satışlarında, sözleşmenin kurulmasından veya teklife ilişkin herhangi bir kabulden önce tüketicinin Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 5/1'de sayılan hususların tamamını kapsayacak biçimde bilgilendirilmesi zorunludur.
Tüketicinin bilgilendirildiğini ispat yükü 6502 sayılı Kanun m. 48/2 uyarınca satıcıya ya da sağlayıcıya aittir. Aracı hizmet sağlayıcı, ön bilgilendirmenin yapılmasından, teyidinden ve ispatından satıcıyla birlikte müteselsilen sorumludur. Ön bilgilendirme formunun sitede bulunmaması hâlinde sözleşme tüketici lehine yorumlanır.
Ön bilgilendirme formunda yer alan bilgiler mesafeli sözleşmenin ayrılmaz bir parçasını oluşturur; Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 5/2 uyarınca taraflarca aksinin açıkça kararlaştırılmadığı sürece bu bilgiler değiştirilemez. Satıcı, ek masraflara ilişkin bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmezse tüketici bu masrafları ödemekle yükümlü tutulamaz.
Bilgilendirme, Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 6/1 uyarınca kullanılan uzaktan iletişim aracına uygun olarak en az on iki punto büyüklüğünde, anlaşılabilir bir dilde, açık, sade ve okunabilir şekilde yazılı olarak ya da kalıcı veri saklayıcısıyla yapılmak zorundadır.
20237 sayılı MESAFELİ SÖZLEŞMELER YÖNETMELİĞİ m. 6Kaynağı aç
Sipariş Ekranında Açık Gösterim Zorunluluğu
Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 6/2-a uyarınca satıcı, ödeme yükümlülüğü altına girmesinden hemen önce tüketiciye belirli bilgileri bir bütün olarak açıkça göstermek zorundadır. Bu bilgilerin Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 5/1'deki (a), (d), (g) ve (h) bentlerine karşılık geldiği belirtilmekle birlikte, söz konusu bentlerin tam kapsamı aynı yönetmeliğin m. 5/1 metninde düzenlenmiştir.
Bunun yanı sıra herhangi bir gönderim kısıtlamasının uygulanıp uygulanmadığı ile hangi ödeme araçlarının kabul edildiği, en geç tüketici sipariş vermeden önce açık ve anlaşılır biçimde belirtilmek zorundadır. 6502 sayılı Kanun m. 48/2, siparişin onaylanması hâlinde ödeme yükümlülüğü altına girileceğinin de tüketiciye açıkça bildirilmesini ve bu bilgilendirmenin ispatını satıcıya yüklemektedir.
Cayma Hakkı Bildirimi
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 48/4 uyarınca tüketici, herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin on dört gün içinde mesafeli sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. Cayma hakkının kullanıldığına dair bildirimin bu süre içinde satıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir. Tüketici, cayma hakkı süresi içinde malın olağan kullanımından kaynaklanan değişiklik ve bozulmalardan sorumlu tutulamaz.
Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 9/1 de on dört günlük cayma hakkını teyit etmektedir. Mal teslimine ilişkin sözleşmelerde cayma süresi, tüketicinin veya tüketici tarafından belirlenen üçüncü kişinin malı teslim aldığı gün başlar; hizmet sözleşmelerinde ise sözleşmenin kurulduğu gün esas alınır. Mal tesliminin satıcı tarafından taşıyıcıya yapılması, tüketiciye teslim olarak kabul edilmez. Tüketici, mal satışlarında sözleşmenin kurulmasından malın teslimine kadar olan süre içinde de cayma hakkını kullanabilir.
20237 sayılı MESAFELİ SÖZLEŞMELER YÖNETMELİĞİ m. 9Kaynağı aç
Tek sipariş konusu olup ayrı ayrı teslim edilen mallarda cayma süresi son malın teslim alındığı gün başlar; birden fazla parçadan oluşan mallarda son parçanın teslim alındığı gün, belirli bir süre boyunca düzenli teslimatlarda ise ilk malın teslim alındığı gün esas alınır. Mal teslimi ile hizmet ifasının birlikte yapıldığı sözleşmelerde mal teslimine ilişkin cayma hakkı hükümleri uygulanır. Satıcı, cayma hakkı konusunda tüketiciyi gerektiği şekilde bilgilendirmezse tüketici on dört günlük süreyle bağlı kalmaz; bu uzatılmış süre, cayma süresinin bittiği tarihten itibaren en geç bir yıl sonra sona erer.
Cayma Hakkının Kullanılamadığı Haller
Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 15/1, taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça belirli sözleşme türlerinde cayma hakkının kullanılamayacağını düzenlemektedir. Bu istisnalar arasında fiyatı finansal piyasalardaki dalgalanmalara bağlı olarak değişen ve satıcının kontrolünde olmayan mal veya hizmetlere ilişkin sözleşmeler; tüketicinin istekleri veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan özel sipariş mallar; çabuk bozulabilen ya da son kullanma tarihi geçebilecek ürünler yer almaktadır.
20237 sayılı MESAFELİ SÖZLEŞMELER YÖNETMELİĞİ m. 15Kaynağı aç
Tesliminden sonra ambalaj, bant, mühür veya paket gibi koruyucu unsurları açılmış olup iadesi sağlık ve hijyen açısından uygun olmayan mallar; tesliminden sonra başka ürünlerle karışan ve doğası gereği ayrıştırılması mümkün olmayan mallar; ambalajı açılmış kitap, dijital içerik ve bilgisayar sarf malzemeleri ile abonelik kapsamı dışındaki gazete ve dergi gibi süreli yayınlar da cayma hakkının kullanılamadığı ürünler arasındadır.
Belirli bir tarihte veya dönemde yapılması gereken konaklama, eşya taşıma, araba kiralama, yiyecek-içecek tedariki ile eğlence veya dinlenme amacıyla yapılan boş zaman değerlendirme sözleşmeleri; elektronik ortamda anında ifa edilen hizmetler veya tüketiciye anında teslim edilen gayrimaddi mallar; cayma hakkı süresi sona ermeden tüketicinin onayıyla ifasına başlanan hizmetler de bu kapsam dışındadır.
Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'ne 23/8/2022 tarihinde eklenen bentlerle birlikte cayma hakkının kullanılamadığı haller genişletilmiştir. Buna göre Karayolları Trafik Kanunu uyarınca tescili zorunlu olan taşınırlar ile kayıt veya tescil zorunluluğu bulunan insansız hava araçlarına ilişkin sözleşmeler; tüketiciye teslimi yapılmış cep telefonu, akıllı saat, tablet ve bilgisayarlara ilişkin sözleşmeler; canlı müzayede şeklinde açık artırma yoluyla akdedilen sözleşmeler ve tanıtma kılavuzunda satıcı veya yetkili servis tarafından kurulum ya da montajının yapılacağı belirtilen mallardan kurulum veya montajı yapılanlara ilişkin sözleşmeler de bu kapsamdadır.
Aracı Platform İşleticilerinin Müteselsil Sorumluluğu
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 48/5 uyarınca aracı hizmet sağlayıcılar, sistem aracılığıyla kurulan mesafeli sözleşmelerden doğan talep ve bildirimlerin iletilip takip edilebilmesine elverişli bir sistemi kurmak ve kesintisiz açık tutmakla yükümlüdür.
6502 sayılı Kanun m. 48/6-a uyarınca aracı hizmet sağlayıcı, ön bilgilendirmenin yapılmasından, teyidinden ve ispatından satıcıyla birlikte müteselsilen sorumludur. Aynı kanunun m. 48/6-b hükmü gereğince aracı hizmet sağlayıcı, veri girişinin satıcı veya sağlayıcı tarafından yapıldığı durumlar hariç olmak üzere ön bilgilendirmede bulunulması zorunlu hususlardaki eksikliklerden de sorumludur. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 5/7 kapsamında veri girişinin aracı hizmet sağlayıcı tarafından yapıldığı durumlarda, zorunlu hususlardaki eksikliklerden ve verilerin doğruluğundan aracı hizmet sağlayıcı sorumludur. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 6/6 uyarınca ise bilgilendirme yükümlülüklerinin yerine getirilmesinden aracı hizmet sağlayıcı satıcıyla birlikte müteselsilen sorumludur; veri girişinin satıcı veya sağlayıcı tarafından yapıldığı durumlar dışında bilgilendirmede bulunulması zorunlu hususlardaki eksikliklerden aracı hizmet sağlayıcı sorumludur.
ETK Kapsamındaki Bilgilendirme Yükümlülükleri
6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m. 3, hizmet sağlayıcılara sözleşme öncesinde yerine getirmeleri gereken bağımsız bilgilendirme yükümlülükleri getirmektedir. Bu yükümlülükler; sözleşmenin kurulabilmesi için izlenecek teknik adımlara ilişkin bilgiyi, sözleşme metninin kurulmasından sonra saklanıp saklanmayacağını ve varsa alıcının sözleşmeye erişim süresini kapsamaktadır.
6563 sayılı ELEKTRONİK TİCARETİN DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN m. 3Kaynağı aç
ETK m. 3/1-ç uyarınca veri girişindeki hataların açık ve anlaşılır biçimde belirlenmesine ve düzeltilmesine ilişkin teknik araçlara dair bilgi sunulması zorunludur. ETK m. 3/1-d uyarınca ise uygulanan gizlilik kuralları ile varsa alternatif uyuşmazlık çözüm mekanizmalarına dair bilgi de sunulması zorunlu hususlar arasında ayrıca sayılmaktadır. Varsa mensup olunan meslek odası ile meslekle ilgili davranış kurallarının ve bunlara elektronik olarak nasıl ulaşılabileceğinin belirtilmesi de gerekmektedir.
Hizmet sağlayıcı, sözleşme hükümlerinin ve genel işlem şartlarının alıcı tarafından saklanmasına imkân sağlamakla da yükümlüdür. Tarafların tüketici olmadığı hâllerde m. 3/1 ve m. 3/2'deki yükümlülüklerin aksinin kararlaştırılması mümkündür. Bu yükümlülükler münhasıran e-posta veya benzeri bireysel iletişim araçlarıyla yapılan sözleşmelere uygulanmaz.
Kişisel Veri Aydınlatma Metni
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 10/1 uyarınca veri sorumlusu veya yetkilendirdiği kişi, kişisel verilerin elde edilmesi sırasında ilgili kişiye belirli konularda bilgi vermekle yükümlüdür. Bu bilgiler; veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliğini, kişisel verilerin hangi amaçla işleneceğini, işlenen verilerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceğini, kişisel veri toplamanın yöntemini ve hukuki sebebini ile ilgili kişinin kanundaki haklarını kapsamaktadır.
Gizlilik politikası metni, ETK m. 3/1-ç ve m. 3/1-d uyarınca sunulması zorunlu olan veri girişi hata düzeltme araçlarına ve gizlilik kurallarına ilişkin bilgilerle de doğrudan bağlantılıdır.
Aykırılık Hâlinde Uygulanacak Yaptırımlar
6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m. 3'teki bilgilendirme yükümlülüklerine aykırı davranan hizmet sağlayıcılara ve aracı hizmet sağlayıcılara ETK m. 12/1-a uyarınca idari para cezası uygulanmaktadır. Bu ceza tutarları yıllık yeniden değerleme oranlarına göre güncellenebilmekte olup yaptırım yetkisi Bakanlığa aittir; bu yetki merkezde ilgili genel müdürlüğe, taşrada il müdürlüklerine devredilebilir.
6563 sayılı ELEKTRONİK TİCARETİN DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN m. 12Kaynağı aç
ETK m. 12/4 uyarınca, bu maddedeki idari para cezasına rağmen Bakanlıkça verilen süre içinde aykırılık sonlandırılmazsa ya da tebligat tarihinden itibaren bir yıl içinde aynı aykırılık tekrarlanırsa önceki cezanın iki katı uygulanır. ETK m. 12/5 uyarınca ise Bakanlığı yanıltmaya yönelik eylemlerle gerçekleştirilen aykırılıklarda cezalar on katına çıkmaktadır.
6698 sayılı KVKK m. 18/1-a uyarınca aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirmeyenler hakkında idari para cezası öngörülmektedir. KVKK m. 18/1-b uyarınca veri güvenliğine ilişkin yükümlülükleri yerine getirmeyenler hakkında ayrı bir idari para cezası uygulanmaktadır. Her iki ceza bandının sınırları yıllık yeniden değerleme oranlarına göre güncellenebilmektedir.
6698 sayılı KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI KANUNU m. 18Kaynağı aç
Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak kaydedilmesi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 135/1 uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasını gerektiren bir suç olarak tanımlanmaktadır. Kişisel verinin siyasi, felsefi veya dini görüş, ırki köken, ahlaki eğilim, cinsel yaşam, sağlık durumu veya sendikal bağlantıya ilişkin olması hâlinde bu ceza yarı oranında artırılmaktadır. TCK m. 140/1 uyarınca bu nitelikteki suçların işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında da bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 135Kaynağı aç
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 140Kaynağı aç
Sık Sorulan Sorular
E-ticaret sitesinde ön bilgilendirme formu olmazsa ne olur?
Ön bilgilendirme formunun bulunmaması ya da yükümlülüklerin yerine getirildiğinin ispat edilememesi hâlinde sözleşme tüketici lehine yorumlanır. 6502 sayılı Kanun m. 48/2 bu ispat yükünü açıkça satıcıya yüklemektedir.
Cayma hakkı süresi ne zaman başlar?
Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 9/2 uyarınca on dört günlük cayma süresi, mal satışlarında tüketicinin malı teslim aldığı gün başlar; hizmet sözleşmelerinde ise sözleşmenin kurulduğu gün esas alınır. Malın satıcı tarafından taşıyıcıya teslimi, tüketiciye yapılan teslim olarak kabul edilmez. Tüketici, mal sözleşmelerinde sözleşmenin kurulmasından teslimine kadar geçen süre içinde de cayma hakkını kullanabilir. Ayrı ayrı teslim edilen çok parçalı siparişlerde son parçanın, düzenli teslimatlarda ise ilk malın teslim alındığı gün esas alınır.
Satıcı cayma hakkı konusunda bilgilendirme yapmazsa ne olur?
6502 sayılı Kanun m. 48/4 uyarınca satıcı cayma hakkı konusunda tüketiciyi gerektiği şekilde bilgilendirmezse tüketici on dört günlük süreyle bağlı kalmaz. Bu durumda uzatılmış süre, cayma süresinin bittiği tarihten itibaren en geç bir yıl sonra sona erer.
Platformdan satış yapan işletmelerde ön bilgilendirme sorumluluğu kime aittir?
Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 5/7 uyarınca mesafeli sözleşme bir platform üzerinden kuruluyorsa aracı hizmet sağlayıcı, ön bilgilendirmenin yapılmasından satıcıyla birlikte müteselsilen sorumludur. Veri girişini aracı hizmet sağlayıcı yapmışsa, zorunlu hususlardaki eksikliklerden ve verilerin doğruluğundan aracı hizmet sağlayıcı sorumlu tutulmaktadır. 6502 sayılı Kanun m. 48/6-b uyarınca veri girişinin satıcı tarafından yapıldığı durumlar hariç olmak üzere ön bilgilendirmedeki zorunlu eksikliklerden de aracı hizmet sağlayıcı sorumludur.
Kişisel veri aydınlatma metninde hangi bilgiler zorunlu olarak yer almalıdır?
6698 sayılı KVKK m. 10/1 uyarınca aydınlatma metninde şu unsurların bulunması zorunludur: veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliği, kişisel verilerin hangi amaçla işleneceği, verilerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, veri toplamanın yöntemi ile hukuki sebebi ve ilgili kişinin kanundaki hakları.
Hangi ürün ya da hizmetlerde tüketici cayma hakkını kullanamaz?
Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 15/1, taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça çeşitli sözleşme türlerinde cayma hakkının kullanılamayacağını düzenlemektedir. Bunlar arasında özel sipariş mallar, çabuk bozulabilen ürünler, ambalajı açılmış hijyenik ürünler, teslimden sonra ayrıştırılamayan karışık mallar, ambalajı açılmış dijital içerik ve kitaplar, abonelik kapsamı dışındaki süreli yayınlar, belirli tarihte yapılması gereken konaklama ve eğlence sözleşmeleri, anında elektronik teslimatlar, cayma süresi içinde tüketici onayıyla ifasına başlanan hizmetler yer almaktadır. 23/8/2022 tarihli değişiklikle tescil zorunluluğu bulunan araçlar ve insansız hava araçları, tüketiciye teslim edilmiş cep telefonu, akıllı saat, tablet ve bilgisayarlar, canlı müzayede yoluyla akdedilen sözleşmeler ile kurulum veya montajı yapılanlara ilişkin sözleşmeler de bu kapsama eklenmiştir.
ETK kapsamında aynı ihlal tekrarlanırsa ceza nasıl uygulanır?
6563 sayılı ETK m. 12/4 uyarınca, m. 12/1'de öngörülen idari para cezasına rağmen Bakanlıkça verilen süre içinde aykırılık sonlandırılmazsa ya da tebligat tarihinden itibaren bir yıl içinde aynı aykırılık tekrarlanırsa önceki cezanın iki katı uygulanır. ETK m. 12/5 uyarınca Bakanlığı yanıltmaya yönelik eylemlerle aykırılık işlenmesi hâlinde ise cezalar on katına çıkmaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy