Birleşik Arap Emirlikleri 33 sayılı Federal İş Kanunu’nun 22. maddesi uyarınca çalışana ödenecek ücretin niteliği ve tutarı iş sözleşmesiyle tayin edilir. İşveren, taahhüt edilen bu meblağı sözleşme koşullarında gösterilen zaman diliminde ve mutabık kalınan ödeme vasıtasıyla eksiksiz ifa etmekle mükelleftir.
Ücret Koruma Sistemi (WPS) Kuralları ve Maaş Kesintisi Sınırları
Ücret Koruma Sistemi (WPS) kapsamında önceki aya ait ücretlerin ödeme vadesi kural olarak takip eden Gregoryen ayın ilk günü kabul edilir ve bu tarihten sonra yapılan ödemeler gecikmiş ödeme olarak değerlendirilebilir. İş sözleşmesinde çalışan lehine daha kısa veya sık ödeme dönemleri kararlaştırılmışsa sözleşme hükümleri esas alınır. İşyerinin WPS nezdinde idari bakımdan uyumlu sayılabilmesi için toplam ödenmesi gereken ücretlerin en az yüzde 85’inin zamanında aktarılması gerekmektedir. Ancak bu yüzde 85 oranı işverene kalan yüzde 15’lik ücreti ödememe hakkı vermez; işyerinin idari uyum eşiğini belirler ve çalışanın sözleşmesel ücretinin tamamını talep etme hakkı saklı kalır.
İşverenin çalışanın ücretinden kesinti yapabileceği durumlar Federal İş Kanunu’nun 25. maddesinde sınırlı olarak düzenlenmiştir. Yasal kesintiler, çalışanın aldığı avanslar, mahkeme kararları, belirli disiplin cezaları veya çalışanın kusuruyla verdiği zararlar kapsamında ücretten kesinti yapılabilir. İzin verilen bu kesintilerin toplam tutarı kural olarak ücretin yüzde 50’sini aşamaz.
MOHRE Nezdinde Şikâyet Yolları ve Karar Yetkisi
Maaşı geciken veya ödenmeyen özel sektör çalışanları, MOHRE veri tabanında kayıtlı olmak kaydıyla kimlikleri işverene açıklanmaksızın gizli maaş bildiriminde bulunabilir. Resmî hizmet süresi 14 iş günü olarak öngörülen bu inceleme için zorunlu bir belge sunulması şartı aranmaz. Gizli şikâyet işverenin ücret ödeme uyumunu denetlemeye yöneliktir; bireysel alacağın tahsili için tam kapsamlı iş uyuşmazlığı başvurusunun yapılması gerekebilir.
Federal İş Kanunu’nun 54. maddesi gereğince talep tutarı 50.000 AED’yi aşmayan iş uyuşmazlıklarında MOHRE uyuşmazlık hakkında doğrudan karar verebilir ve Bakanlığın bu kararı icra edilebilir belge niteliğindedir. Ayrıca taraflardan birinin Bakanlık tarafından daha önce düzenlenen uzlaşma kararına uymaması hâlinde, uyuşmazlığın değerine bakılmaksızın Bakanlığın doğrudan karar verme yetkisi doğabilir. MOHRE tarafından verilen karara karşı taraflar, kararın kendilerine bildirilmesinden itibaren 15 iş günü içinde yetkili ilk derece mahkemesine başvurabilir; mahkemeye yapılan bu başvuru kararın icrasını durdurur.
Uzlaşma Sağlanamaması ve İş Mahkemesine Sevk
Maaş, izin, ihbar, komisyon ve hizmet sonu tazminatı dâhil toplam talep tutarı 50.000 AED’yi aştığında MOHRE uyuşmazlığı öncelikle uzlaşma yoluyla çözmeye çalışır. Uzlaşma sağlanamazsa dosya, uyuşmazlık özeti ve Bakanlığın değerlendirmesiyle birlikte başvuru tarihinden itibaren 14 gün içinde yetkili iş mahkemesine sevk edilir. Sevk belgesi düzenlendikten sonra çalışanın mahkeme kayıt işlemlerini yasal süresinde bizzat takip etmesi gerekir.
İş uyuşmazlığı mahkemeye sevk edilen ve çalışma ilişkisiyle bağı devam eden çalışan için yargılama sürecinde en fazla iki aylık ücretin ödenmesi talep edilebilir. Şartların oluşması durumunda MOHRE işvereni iki aylık ücreti ödemeye zorlayabilir veya bu hususta mahkemeye talepte bulunabilir; bu ödeme otomatik nitelikte olmayıp çalışanın durumu ve uyuşmazlığın niteliği gözetilerek değerlendirilir.
Haklı Fesih Şartları, Fesih Tazminatı ve Talep Süresi
Federal İş Kanunu’nun 45. maddesi uyarınca işverenin sözleşmesel veya yasal yükümlülüklerini ihlal etmesi hâlinde çalışanın ihbar süresi vermeksizin işten ayrılabilmesi belirli ön şartlara bağlanmıştır. Bunun için çalışanın durumu MOHRE’ye bildirmesi, ayrılma tarihinden en az 14 iş günü önce Bakanlığa başvuruda bulunması ve işverenin bilgilendirilmesine rağmen ihlali gidermemiş olması zorunludur. Belirtilen bildirim ve bekleme usulüne uyulmaksızın işe gidilmemesi, çalışanın haksız devamsızlık yapmış sayılması riskini doğurabilir.
İşverenin, çalışanın ciddi bir MOHRE şikâyetinde bulunması ya da haklılığı ispatlanan bir dava açması sebebiyle iş sözleşmesini feshetmesi hukuka aykırı fesih oluşturabilir. Bu nitelikte bir fesih tespit edildiğinde mahkeme; işin mahiyetini, çalışanın uğradığı zararı ve çalışma süresini gözeterek azami üç aylık son ücret tutarında tazminata hükmedebilir ve çalışanın diğer işçilik hakları saklı kalır.
İş sözleşmesinin sona ermesi hâlinde işveren, çalışanın maaşını ve diğer tüm işçilik haklarını feshin gerçekleştiği tarihten itibaren 14 gün içinde ödemekle yükümlüdür. İş ilişkisinin sona ermesinden itibaren iki yıl geçtikten sonra ileri sürülen işçilik alacağı talepleri ise mahkeme tarafından işleme alınmayabilir.
Ev Hizmetleri ve Serbest Bölgelere İlişkin İstisnalar
Ev hizmetlerinde çalışanların aylık ücretlerinin vade tarihinden itibaren en geç 10 gün içinde ödenmesi zorunludur. Ev hizmetleri alanında standart özel sektör başvuru usulü yerine bu çalışanlara özgü şikâyet prosedürleri tatbik edilir.
DIFC gibi kendi müstakil iş kanunu ve yargılama sistemi bulunan serbest bölgelerde genel MOHRE başvuru süreçleri yerine ilgili bölgenin özel mevzuatı uygulanabilir. Bu nedenle çalışanın işverenin ticaret ruhsatını, çalışma iznini düzenleyen yetkili kurumu, iş sözleşmesinde kararlaştırılan bölgeyi ve vize sponsorunu incelemesi gerekir. Bazı serbest bölge çalışanlarının işçilik şikâyetleri öncelikle ilgili serbest bölge otoritesi tarafından incelenmekte olup, MOHRE bünyesinde serbest bölge kuruluşları ve benzeri yapılar için ayrı bir işçilik şikâyeti hizmeti de bulunmaktadır.
Dubai'de maaşı ödenmeyen çalışan kimliğini gizleyerek şikâyet yapabilir mi?
MOHRE veri tabanında kaydı bulunan özel sektör çalışanları, kimlikleri işverene açıklanmaksızın maaş gecikmesini bildirebilir. İnceleme süresi 14 iş günü olan bu gizli şikâyet işyerinin genel uyumunu denetler; alacağın bireysel tahsili için tam kapsamlı iş uyuşmazlığı başvurusu gerekebilir.
MOHRE tarafından verilen kararlara karşı mahkemeye başvurulabilir mi?
MOHRE kararına karşı taraflar, kararın kendilerine bildirilmesinden itibaren 15 iş günü içinde yetkili ilk derece mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye yapılan bu başvuru, Bakanlık kararının icrasını durdurur.
Maaşı ödenmeyen çalışan ihbarsız olarak işten ayrılabilir mi?
Federal İş Kanunu’nun 45. maddesi uyarınca işçi, ayrılmadan en az 14 iş günü önce MOHRE’ye başvurup işverenin Bakanlık ihtarına rağmen ihlali gidermemesi durumunda ihbarsız ayrılabilir; bu usul işletilmeden işin terk edilmesi haksız devamsızlık riski taşır.
İşten ayrıldıktan sonra ücret alacakları için ne kadar süre içinde dava açılmalıdır?
İş sözleşmesinin sona ermesi hâlinde işverenin bu tarihten itibaren 14 gün içinde maaş ve hakları ödemesi gerekir; iş ilişkisinin sona ermesinden itibaren iki yıl geçtikten sonra açılan işçilik alacağı talepleri mahkemece işleme alınmayabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy