BAE federal özel sektöründe deneme süresini tamamlamış bir çalışan, bir yıl içinde kesintisiz veya aralıklı olarak toplam en fazla 90 gün hastalık izni kullanabilir. Bu iznin ilk 15 günü tam ücretli, sonraki 30 günü yarım ücretli, kalan 45 günü ise ücretsizdir. Federal İş İlişkileri Kanunu m. 31 kapsamında iş ilişkisi kuran özel sektör çalışanları için geçerli olan bu düzen, kamu çalışanları, güvenlik personeli ve ev hizmetleri gibi kategorilerin tabi olduğu ayrı mevzuatla örtüşmemektedir.
Hangi Çalışanlar Bu Düzenden Yararlanır
Federal özel sektör iş mevzuatı; federal veya yerel kamu çalışanlarını, silahlı kuvvetler ile polis ve güvenlik personelini ve ev hizmetlerinde çalışanları doğrudan kapsamamaktadır. Bu kategorilerdeki çalışanlar için ayrı mevzuat uygulanmaktadır. DIFC gibi serbest ticaret bölgelerinde çalışanlar ise tabi oldukları bölge mevzuatına göre değerlendirilir; DIFC'de işverene bildirim yükümlülükleri federal düzenlemeden farklılık gösterebilmektedir.
90 Günlük İznin Ücret Kademeleri ve Birikimli Hesap
90 günlük süre üç kademeye ayrılmaktadır: ilk 15 gün tam ücretli, ardından gelen 30 gün yarım ücretli, son 45 gün ise ücretsizdir. Bu kademeler aynı yıl içinde birikimli olarak işler; her yeni sağlık raporunda 15 günlük tam ücretli dönem sıfırdan başlamaz. Yılın başında 10 gün izin kullanan bir çalışan, aynı yıl içinde yeniden hastalandığında kalan 5 günü tamamlayarak tam ücretli dilimi kapatır ve sonraki hastalık günleri yarım ücretli dilimden hesaplanmaya devam eder.
Ücret hesabında, yalnızca fiilen işe gelinmesi durumunda doğan harcırah, masraf karşılığı veya değişken satış ödemeleri her olayda hastalık izni ücretine dahil edilmeyebilir. İş sözleşmesi veya şirket politikası çalışan lehine daha geniş bir kapsam öngörüyorsa bu avantajlı hükümler uygulanabilir.
Deneme Süresinde Hastalık İzni
90 günlük kademeli hastalık izni sistemi, deneme süresini tamamlamış çalışanlar için geçerlidir. Deneme süresi içinde bulunan çalışanların kanundan doğan ücretli hastalık izni hakkı yoktur; bununla birlikte işveren, sağlık raporuna dayanarak çalışana ücretsiz hastalık izni verebilir.
Sağlık Raporu ve İşverene Bildirim
Çalışan, hastalığını en geç üç iş günü içinde işverene bildirmeli ve yetkili sağlık makamınca düzenlenmiş bir sağlık raporu sunmalıdır. Bu koşulları yerine getiren çalışanın raporlu günleri izinsiz devamsızlık olarak kaydedilemez. Sahte sağlık raporu kullanmak ise disiplin işlemi, işten çıkarma ve cezai sorumluluk sonuçlarına yol açabilir.
Hastalık İzni ile Yıllık İzin Arasındaki Fark
Kanuni hastalık izni, yıllık izinden bağımsız bir haktır. Deneme süresini tamamlayan ve geçerli sağlık raporu sunan çalışanın 90 güne kadar olan hastalık süresi doğrudan yıllık izin bakiyesinden düşülmemelidir. 90 günlük yasal süre dolduğunda çalışan ile işveren, kalan yıllık izinlerin kullanılmasını ayrıca kararlaştırabilir; bu geçiş otomatik değildir ve işveren onayını gerektirir.
Kullanılmayan hastalık izni biriktirilemez veya paraya çevrilemez. Bir yıl içinde hiç hastalık izni kullanılmamış olsa bile kullanılmayan günler sonraki yıla devredilmez ve bunların karşılığında ücret talep edilemez.
İş Kazasında İzin
İş kazası nedeniyle kullanılan izinlerin normal 90 günlük yıllık hastalık izni kotasından düşürülmemesi gerektiği belirtilmektedir.
Uzaktan ve Hibrit Çalışanlarda Hastalık İzni
Uzaktan veya hibrit düzende çalışanlar da hastalık izni hakkından yararlanabilir. Evden çalışıyor olmak, sağlık durumunun evden çalışmayı da engellediği durumlarda sağlık raporu alınamayacağı anlamına gelmez.
Hamilelik Sonrası Ek İzin Hakları
Kadın çalışan 60 günlük doğum izninin ardından, kendisinin veya çocuğunun hamilelik ya da doğumdan kaynaklanan hastalığı nedeniyle işe dönemiyorsa sağlık raporuyla 45 güne kadar ilave ücretsiz izin kullanabilir. Bu süre, normal yıllık hastalık izni hakkından ayrı değerlendirilebilir; ayrıca şartlarını taşıdığı normal hastalık izni hakkı da bulunabilir. İşveren, hamilelik, doğum izni veya buna bağlı kanuni sağlık izni nedeniyle kadın çalışanın iş sözleşmesini sona erdiremez.
İşverenin Fesih Yetkisine Sınır
İşveren, çalışanın sağlık bakımından işe uygun olmaması gerekçesiyle kanuni hastalık izinleri tükenmeden iş sözleşmesini sona erdiremez. Öte yandan raporlu olmak, işverenin hukuken geçerli ayrı bir fesih nedenine dayanması durumunda her türlü feshi engelleyen mutlak bir güvence değildir; bu iki durumun somut koşullara göre dikkatli biçimde ayrıştırılması gerekir.
Uyuşmazlık Halinde Başvuru
İşverenin hastalık izni ücretini ödememesi veya hukuka aykırı fesih gerçekleştirmesi gibi durumlarda federal özel sektör çalışanları İnsan Kaynakları ve Emirleştirme Bakanlığı (MOHRE) nezdinde bireysel iş uyuşmazlığı şikâyetinde bulunabilir. Bakanlık önce uzlaşma yolunu dener; çözüme kavuşturulamayan uyuşmazlıklar mahkemeye sevk edilebilir ya da talebin niteliğine göre çalışma izninin iptali gündeme gelebilir.
Sık Sorulan Sorular
BAE federal özel sektöründe hastalık izni kaç gündür?
Deneme süresini tamamlamış çalışanlar yılda en fazla 90 gün hastalık izni kullanabilir. Bu sürenin ilk 15 günü tam ücretli, sonraki 30 günü yarım ücretli, kalan 45 günü ücretsizdir. Kamu çalışanları, güvenlik personeli ve ev hizmetlerinde çalışanlar bu kapsamın dışında tutulmaktadır.
Hastalık izni için hangi sağlık raporu gereklidir?
Yetkili sağlık makamınca düzenlenmiş bir sağlık raporu gerekmektedir. Çalışan aynı zamanda hastalığını en geç üç iş günü içinde işverene bildirmelidir.
Hastalık izni yıllık izinden düşülür mü?
Hayır. Kanuni hastalık izni yıllık izinden bağımsız bir haktır ve 90 güne kadar olan süre doğrudan yıllık izin bakiyesinden düşülmemelidir. 90 günlük yasal süre dolduktan sonra kalan yıllık izinlerin kullanılması tarafların ayrıca kararlaştırmasına bağlıdır.
Kullanılmayan hastalık izni ertesi yıla devredilir mi?
Hayır, kullanılmayan hastalık izni sonraki yıla devredilemez ve bunların karşılığında ücret talep edilemez.
Raporluyken işten çıkarılabilir miyim?
Kanuni hastalık izinleri tükenmeden, yalnızca sağlık durumu gerekçesiyle iş sözleşmesi sona erdirilemez. Ancak işverenin sağlık dışında hukuken geçerli ayrı bir fesih nedeni bulunması halinde durum farklı değerlendirilebilir; bu ayrım somut koşullara göre incelenmesi gereken bir meseledir.
Deneme süresindeyken hastalanırsam izin hakkım var mı?
Deneme süresi içinde bulunan çalışanların kanundan doğan ücretli hastalık izni hakkı yoktur. Bununla birlikte işveren, sağlık raporuna dayanarak ücretsiz izin verebilir.
Ev hizmetlerinde çalışanlar için hastalık izni kuralları farklı mıdır?
Evet. Federal özel sektör iş mevzuatı ev hizmetlerinde çalışanları doğrudan kapsamamaktadır; bu grup için ayrı bir mevzuat uygulanmaktadır.
İş kazası geçirdim; iznimden mi düşülür?
İş kazası nedeniyle kullanılan izinlerin normal 90 günlük hastalık izni kotasından düşürülmemesi gerektiği belirtilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy