Dosya üzerindeki ön incelemede bölge adliye mahkemesinin yetkili olmadığı anlaşılırsa dosyanın yetkili bölge adliye mahkemesine gönderilmesine karar verilir. Başvurunun süresi içinde yapılmadığı, kararın bölge adliye mahkemesinde incelenebilecek kararlardan olmadığı veya başvuranın buna hakkının bulunmadığı anlaşılırsa istinaf başvurusu reddedilir. Bu sonuçlar 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 279. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenir. Aynı fıkradaki ek cümle, bu kararların itiraza tabi olduğunu belirtir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 279Kaynağı aç
a) Bölge adliye mahkemesinin yetkili olmadığının anlaşılması hâlinde
dosyanın yetkili bölge adliye mahkemesine gönderilmesine,
b) Bölge adliye mahkemesine başvurunun süresi içinde yapılmadığının,
incelenmesi istenen kararın bölge adliye mahkemesinde incelenebilecek
kararlardan olmadığının, başvuranın buna hakkı bulunmadığının anlaşılması
hâlinde istinaf başvurusunun reddine,
Karar verilir. (Ek cümle: 18/6/2014-6545/76 md.) Bu kararlar
itiraza tabidir.
Bölge adliye mahkemesinde inceleme ve kovuşturma
Yetkisizlik hâlinde dosyanın gönderilmesi
5271 sayılı CMK m. 279/1-a, yetkisizlik hâlinde dosyanın yetkili bölge adliye mahkemesine gönderilmesine karar verilmesini düzenler. Gönderim kararı, bölge adliye mahkemesinin yetkili olmadığının anlaşılmasına bağlanır.
İstinaf başvurusunun reddini gerektiren hâller
5271 sayılı CMK m. 279/1-b, üç tespiti aynı ret sonucuyla düzenler. Başvurunun süresi içinde yapılmadığı, incelenmesi istenen kararın bölge adliye mahkemesinde incelenebilecek kararlardan olmadığı veya başvuranın buna hakkı bulunmadığı anlaşılırsa istinaf başvurusunun reddine karar verilir. Bu sebeplerin somut içeriği ilgili kanun yolu hükümlerine göre belirlenir.
Ön inceleme kararlarına karşı itiraz
5271 sayılı CMK m. 279/1, anılan kararlar verildikten sonra bu kararların itiraza tabi olduğunu ek cümleyle düzenler.
İstinaf yoluna açık ve kapalı hükümler
İncelenebilirlik değerlendirmesinde 5271 sayılı CMK m. 272’deki başvuru çerçevesi dikkate alınır. İlk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir. On beş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler ise bölge adliye mahkemesince re’sen incelenir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 272Kaynağı aç
istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak, onbeş yıl ve daha fazla hapis cezalarına
ilişkin hükümler, bölge adliye mahkemesince re'sen incelenir.
(2) Hükümden önce verilip hükme esas
teşkil eden veya başkaca kanun yolu öngörülmemiş olan mahkeme kararlarına karşı
da hükümle birlikte istinaf yoluna başvurulabilir.
(3) Ancak;
a) (Değişik: 31/3/2011-6217/23 md.) Hapis cezasından çevrilen adlî
para cezaları hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen onbeşbin Türk Lirası
dâhil adlî para cezasına mahkûmiyet hükümlerine,[115]
b) Üst sınırı beşyüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren
suçlardan beraat hükümlerine,
c) Kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümlere,
Karşı istinaf yoluna başvurulamaz. (Ek cümle:14/4/2020-7242/17 md.)
Bu suretle verilen hükümler tekerrüre esas olmaz.
İstinaf
istemi ve süresi
5271 sayılı CMK m. 272/2, hükümden önce verilip hükme esas teşkil eden veya başka kanun yolu öngörülmemiş mahkeme kararlarına karşı da hükümle birlikte istinaf yoluna başvurulabileceğini düzenler. Bu hüküm, 279. maddedeki ön inceleme sebeplerini ayrıca tanımlamaz; hangi kararlara hükümle birlikte başvurulabileceğini gösterir.
Genel başvuru kuralı 5271 sayılı CMK m. 272/3 ile sınırlanır. Hapis cezasından çevrilen adlî para cezaları hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen on beş bin Türk lirası dâhil adlî para cezasına mahkûmiyet hükümlerine karşı istinaf yoluna başvurulamaz. Üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat hükümleri ile kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümler de aynı yasağın kapsamındadır.
Başvuru süresi ve başvuru biçimi
Süresinde başvuru incelemesinin dayanağı 5271 sayılı CMK m. 273/1’dir. İstinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır. Beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır. Tutuklu sanık hakkında 263. madde hükmü saklıdır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 273Kaynağı aç
tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye bir
dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine bir beyanda bulunulması suretiyle
yapılır; beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır. Tutuklu
sanık hakkında 263 üncü madde hükmü saklıdır. [116]
(2) (Mülga:2/3/2024-7499/18 md.)
(3) (Değişik: 18/6/2014-6545/75
md.) Ağır ceza mahkemelerinde bulunan Cumhuriyet savcıları, mahkemelerinin
yargı çevresi içerisindeki asliye mahkemelerinin hükümlerine karşı, kararın o
yer Cumhuriyet başsavcılığına geliş tarihinden itibaren iki hafta içinde
istinaf yoluna başvurabilirler.116
(4) Sanık ve bu Kanuna göre katılan sıfatını almış olanlar ile katılma
isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan sıfatını alabilecek surette
suçtan zarar görmüş bulunanların dilekçe veya beyanında, başvuruya ilişkin
nedenlerin gösterilmemesi inceleme yapılmasına engel olmaz.
(5) Cumhuriyet savcısı, istinaf yoluna başvurma nedenlerini
gerekçeleriyle birlikte yazılı isteminde açıkça gösterir. Bu istem ilgililere
tebliğ edilir. İlgililer, tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde bu
husustaki cevaplarını bildirebilirler.116
Eski hâle getirme süresi içinde istinaf süresinin işlemesi
Ağır ceza mahkemelerinde bulunan Cumhuriyet savcıları için süre, kararın o yer Cumhuriyet başsavcılığına geliş tarihinden başlar. Bu savcılar, mahkemelerinin yargı çevresindeki asliye mahkemesi hükümlerine karşı iki hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir.
5271 sayılı CMK m. 273/4, belirli kişilerin başvurusunda neden göstermemesini incelemeye engel saymaz. Sanık, katılan sıfatını almış olanlar, katılma isteği henüz karara bağlanmamış veya reddedilmiş bulunanlar ile katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş olanlar bu kapsamdadır. Hüküm, neden gösterilmemesinin sonucunu düzenler; 279. maddedeki ön incelemenin sonucunu ayrıca belirlemez.
Cumhuriyet savcısı, istinaf nedenlerini gerekçeleriyle birlikte yazılı isteminde açıkça gösterir. İstem ilgililere tebliğ edilir. İlgililer tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde cevaplarını bildirebilir. Bu cevap süresi, fıkrada belirtilen ilgililer bakımından düzenlenmiştir.
5271 sayılı CMK m. 273’ün ikinci fıkrası metinde mülga olarak gösterilmiştir.
Yetkisiz bölge adliye mahkemesi dosyayı ne yapar?
Dosyanın yetkili bölge adliye mahkemesine gönderilmesine karar verilir. 5271 sayılı CMK m. 279/1-a bu sonucu yetkisizliğin anlaşılmasına bağlar ve gönderimin süresi veya biçimi için ayrıca kural koymaz.
İstinaf başvurusu hangi hâllerde reddedilir?
Başvuru süresi içinde yapılmamışsa, karar bölge adliye mahkemesinde incelenebilecek kararlardan değilse veya başvuranın buna hakkı yoksa istinaf başvurusu reddedilir. Bu üç hâl 5271 sayılı CMK m. 279/1-b’de birlikte düzenlenmiştir.
Dosya üzerindeki ön inceleme kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. 5271 sayılı CMK m. 279/1’deki ek cümleye göre bu kararlar itiraza tabidir.
Hangi hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulamaz?
Hapis cezasından çevrilenler hariç sonuç olarak on beş bin Türk lirası dâhil adlî para cezası mahkûmiyetlerine, üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan beraate ve kanunlarda kesin olduğu yazılı hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulamaz. Bu sınır 5271 sayılı CMK m. 272/3’te yer alır.
İstinaf istemi hangi sürede ve nasıl yapılır?
İstinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde yapılır. Hükmü veren mahkemeye dilekçe verilebilir veya zabıt kâtibine beyanda bulunulabilir; beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır. Tutuklu sanık hakkında 263. madde hükmü saklıdır.
Başvuruda neden gösterilmemesi incelemeyi engeller mi?
Sanık, katılan, katılma isteği karara bağlanmamış veya reddedilmiş bulunanlar ve katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görenler bakımından neden gösterilmemesi incelemeyi engellemez. Cumhuriyet savcısı ise nedenlerini gerekçeleriyle yazılı isteminde açıkça gösterir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy