Dolandırıcılık Şikayeti, Ceza ve İtiraz Yolları

Dolandırıldığı düşünülen kişi, suça ilişkin ihbar veya şikayetini Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapabilir. Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına kendisine veya başkasına yarar sağlayan kişi hakkında temel ceza bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır.

Temel dolandırıcılık

Temel suç; hileli davranış, bu davranışla bir kimsenin aldatılması ve aldatılanın ya da bir başkasının zararına olarak failin kendisine veya başkasına yarar sağlanması birlikte bulunduğunda oluşur. Yarar yalnızca failde toplanmak zorunda değildir; zarar da yalnızca aldatılan kişiden doğmak zorunda değildir. Bu çerçevede bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası verilir.

Nitelikli hâllerde ceza

Nitelikli dolandırıcılıkta kural olarak üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Ancak (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı da suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Bu nedenle bütün bentler için tek ceza alt sınırı kurulamaz.

Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi, kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanılması ve algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanılması nitelikli hâllerdendir. Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması da bu kapsamdadır.

Suçun kamu kurum ve kuruluşlarının zararına işlenmesi; bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması ve basın ile yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanılması da nitelikli hâldir. Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında ve kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında işlenen fiiller aynı hükümde yer alır.

Serbest meslek sahibi kişilerin, mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güveni kötüye kullanması nitelikli hâldir. Banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlamak ve sigorta bedelini almak da bu kapsamdadır. Kişinin kendini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması ya da bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi aynı bentler arasında düzenlenir.

Kamu görevlileriyle ilişkisinin olduğundan ve onlar nezdinde hatırının sayıldığından bahsederek belli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatıp başkasından menfaat temin eden kişi, nitelikli dolandırıcılığın ilk fıkrası hükmüne göre cezalandırılır.

Birlikte işlenme ve örgüt faaliyeti

Temel veya nitelikli dolandırıcılık üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenirse verilecek ceza yarı oranında artırılır. Suçun, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır.

İhbar ve şikayetin yapılacağı yerler

Suça ilişkin ihbar veya şikayet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir. Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan ihbar ya da şikayet ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir.

Yurt dışında işlenip Türkiye’de takibi gereken suçlar hakkında Türkiye’nin elçilik ve konsolosluklarına da ihbar veya şikayette bulunulabilir. Bir kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı olarak işlendiği iddia edilen suç nedeniyle ilgili kurum veya kuruluş idaresine yapılan ihbar ya da şikayet gecikmeksizin ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir.

İhbar veya şikayet yazılı yapılabileceği gibi tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak da yapılabilir.

Soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararı

İhbar veya şikayet konusu fiilin suç oluşturmadığının herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça anlaşılması ya da ihbar veya şikayetin soyut ve genel nitelikte olması hâlinde soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir. Bu durumda şikayet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilemez.

Karar, varsa ihbar edene veya şikayetçiye bildirilir ve bu karara kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz usulüne göre itiraz edilebilir. İtirazın kabulü hâlinde Cumhuriyet başsavcılığı soruşturma işlemlerini başlatır. Bu işlemler ve kararlar bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir; kayıtlara ancak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme bakabilir.

Soruşturma sonucunda kovuşturma evresine geçildikten sonra suçun şikayete bağlı olduğunun anlaşılması hâlinde, mağdur açıkça şikayetten vazgeçmemişse yargılamaya devam olunur. Bu hüküm, dolandırıcılığın şikayete bağlı olup olmadığını ayrıca belirlemez.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararı

Soruşturma evresi kapanırken kamu davasını açmaya yetecek şüpheyi doğuran delile ulaşılamamışsa ya da kovuşturma yürütme olanağı yoksa Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığı yönünde karar verir. Bildirim, suçtan zarar görene ve daha önce ifadesi alınmış veya sorgusu yapılmış şüpheliye yapılır. Karar metninde itiraz hakkının yanında süresi ve başvurulacak merci de yer alır.

Bu kararın ardından aynı fiil hakkında kamu davası, ancak davayı açmaya yetecek yeni bir delil ortaya çıkarsa ve sulh ceza hâkimliği bu konuda ayrıca karar verirse açılabilir. İki şart birlikte gerçekleşmeden dava açılamaz.

Kararın etkin soruşturma yapılmadan verildiği Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilirse yeniden soruşturma, bu tespite bağlı özel yoldan istenebilir. Aynı yol, karar aleyhine yapılan başvuruda dostane çözüm veya tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi hâlinde de öngörülmüştür. Her iki durumda talep, ilgili kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde yapılmalıdır.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz

Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığı kararının kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir. İtiraz, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır.

İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir. Sulh ceza hâkimliği kararını vermek için soruşturmanın genişletilmesine gerek görürse bunu açıkça belirterek o yer Cumhuriyet başsavcılığından talepte bulunabilir.

Kamu davasının açılması için yeterli neden bulunmazsa istem gerekçeli olarak reddedilir, itiraz eden giderlere mahkûm edilir ve dosya Cumhuriyet savcısına gönderilir. Cumhuriyet savcısı, sulh ceza hâkimliğinin kararını itiraz edene ve şüpheliye bildirir. İstem yerinde görülürse Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir.

Cumhuriyet savcısının kamu davasının açılmaması konusunda takdir yetkisini kullandığı hâllerde bu itiraz yolu uygulanmaz. İtiraz reddedilirse aynı fiilden dolayı kamu davası açılabilmesi, yeni ve yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilmesi ile sulh ceza hâkimliğinin bu konuda karar vermesi şartlarına bağlıdır.

Paranın geri alınması

Mağdurun parayı geri almak için değerlendirebileceği yollar arasında icra takibi, alacak davası, hukuk mahkemesinde tazminat davası ve suç duyurusu sayılır. Hangi yolun açılabileceği somut olayın özelliklerine bağlıdır; bu yolların şartları ayrıca ortaya konulmadan her olay için aynı sonuç çıkarılamaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy