Yürürlük ve Zaman Bakımından Uygulama
Dubai Uluslararası Tahkim Merkezi tarafından hazırlanan tahkim kuralları 25 Şubat 2022 tarihinde değiştirilmiş, 2 Mart 2022 tarihinde yayımlanmış ve 21 Mart 2022 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yapılan bu kapsamlı değişikliklerle birlikte uyuşmazlıkların çözümünde modern usul güvenceleri ve dijital yargılama imkânları güçlendirilmiştir.
Zaman bakımından uygulama kuralı uyarınca, taraflarca aksi kararlaştırılmadığı müddetçe tahkim anlaşmasının akdedildiği tarih dikkate alınmaksızın 21 Mart 2022 tarihinden sonra başlatılan tahkim davalarında 2022 Tahkim Kuralları tatbik edilir.
Tahkim Yeri, Ayrılabilirlik ve Yetki İtirazları
Tarafların tahkim yerini serbestçe kararlaştırma iradesi korunmaktadır. Bununla birlikte DIAC 2022 Tahkim Kuralları madde 20.1 uyarınca, tarafların sözleşmede bir tahkim yeri belirlemediği hallerde varsayılan tahkim yeri Dubai Uluslararası Finans Merkezi olarak tayin edilir.
Uyuşmazlığın esasına ilişkin sözleşme ile tahkim şartı birbirinden bağımsız değerlendirilir. Kuralların 6.1. maddesi uyarınca tahkim anlaşması ana sözleşmeden ayrı kabul edilir. Tahkim anlaşmasının varlığı, geçerliliği, kapsamı ve uygulanabilirliğine yönelik itirazlar ileri sürüldüğünde hakem heyeti kendi yetkisi hakkında karar verme kudretine sahiptir. Hakem heyetinin yargılamaya devam edilmesi yönünde karar tesis etmesi halinde de yetkiye dair nihai karar hakem heyetince verilir.
İletişim Usulleri ve Yargılamanın Yürütülmesi
Tahkim sürecindeki bildirimlerin usulü kuralların 3.1. maddesinde düzenlenmiştir. Düzenlemeye göre bütün iletişim ve bildirimlerin yazılı biçimde e-posta yoluyla ya da merkezin kullanacağı dava yönetim sistemi vasıtasıyla yürütüleceği hükme bağlanmıştır. Bununla birlikte kurallarda işaret edilen dava yönetim sistemi henüz fiilen kullanımda bulunmamaktadır.
Yargılamanın fiziki mekanla sınırlı kalmaması hedeflenmiştir. 2022 Tahkim Kuralları madde 20.2, 23.2, 26 ve 27.6 hükümleri doğrultusunda taraflara yargılama işlemlerini ve duruşmaları sanal ortamda ya da fiziksel olarak yürütme serbestisi tanınmıştır.
Hakemlerin Seçimi ve Alternatif Atama Usulü
Tek hakemin veya hakem heyeti başkanının seçiminde taraflara alternatif bir yöntem sunulmuştur. Kuralların 13.2 ve 13.3. maddelerine göre merkez, üç potansiyel tek hakemi içeren bir listeyi taraflarla paylaşır. Tarafların her biri bu listeye üçer hakem ekleme yetkisine sahip olup yedi günlük süre içerisinde bu adaylar arasından bir sıralama yapar. Merkez daha sonra tarafların listelerinde ortak olarak tercih ettiği adayları tek hakem olarak görev üstlenmek üzere davet eder.
Alternatif usulde tarafların belirlenen yedi günlük süre zarfında kendi sıralamalarını sunmaması halinde, kuralların 13.4. maddesi gereğince listedeki her adayın bir diğeriyle eşit oranda tercih edildiği varsayılır. Madde 13.5 uyarınca tarafların ortak karara varamaması veya adayların görevi kabul etmemesi durumunda ise DIAC Tahkim Divanı hakemleri doğrudan atayabilir ya da alternatif yöntemin tekrarlanmasını kararlaştırabilir.
Davaya Katılma, Davaların Birleştirilmesi ve Temsilci Değişikliği
Yargılamaya üçüncü kişilerin katılımı kuralların 9. maddesinde düzenlenmiştir. Davaya katılmanın sağlanabilmesi için bütün tarafların katılmayı kabul etmesi veya merkezin yahut Tahkim Divanı'nın ilgili kişinin tahkim anlaşmasına taraf olduğuna kanaat getirmesi gerekir. Hakem heyeti teşekkül edene kadar katılma talepleri hakkında merkez karar verirken, heyetin kurulmasının ardından bu yetki hakem heyetine geçer.
Davaların birleştirilmesi hususu kuralların 8. maddesinde yer alır. Tarafların kabulü halinde ya da iddiaların dayandığı tahkim anlaşmasının aynı olması, davaların taraflarının aynı bulunması veya tahkim anlaşmalarının birbiriyle uyumlu olması şartlarından birinin mevcudiyetinde iki veya daha fazla tahkim davası birleştirilebilir. Hakem heyeti atanmadan önce birleştirme yetkisi merkeze ait olup heyet kurulduktan sonra yetki hakem heyetindedir.
Yargılama sürecinde vekil değişikliği denetime tabi kılınmıştır. DIAC 2022 Tahkim Kuralları madde 7.5 çerçevesinde taraflardan biri hukuki temsilcisini değiştirmek istediğinde hakem heyetinin onayını almak zorundadır. Hakem heyeti kararını verirken çıkar çatışmalarını, değişikliğin davanın süresine etkisini ve yargılama giderleri üzerindeki muhtemel masrafları inceler.
Geçici Hukuki Koruma ve Acil Durum Hakemi
Uyuşmazlık sürecinde taraflar geçici koruma tedbirlerine başvurabilir. Kuralların Ek II madde 2.2 düzenlemesi uyarınca geçici koruma tedbiri tahkim talebiyle birlikte veya sonrasında talep edilebilir. Tedbir talebinin diğer tarafa bildirilmesinin hak kaybına yol açabileceği durumlarda ya da tahkim yeri usul hukuku bildirim yükümlülüğü getirmiyorsa talep bildirim yapılmadan ex parte usulüyle incelenebilir. Acil durum hakemi yoluna giden taraf ise başvurusunda bu usulün neden zorunlu olduğunu, somut taleplerini ve istemlerinin neden kabul edilmesi gerektiğini gerekçelendirmelidir.
Acil hallerde hakem heyeti oluşana kadar geçecek sürecin yönetimi için acil durum hakemi mekanizması işletilir. Tahkim Divanı'nın tahkimin yürütüleceğine dair ilk bakışta kanaat bildirmesi üzerine merkez bir gün içinde acil durum hakemi atar. Atanan acil durum hakemi iki iş günü zarfında zaman çizelgesini merkezle paylaşır ve incelemesini tamamlayarak kararını mümkün olan en kısa sürede tesis eder.
Seri Yargılama Usulü ve Üçüncü Kişi Finansmanı
Hızlı çözüm gerektiren uyuşmazlıklar için seri yargılama usulü kabul edilmiştir. Kuralların 32.1(a) maddesi gereğince bu usul, 21 Mart 2022 tarihinden sonra akdedilen tahkim sözleşmelerinde uygulama alanı bulur. Seri yargılamaya gidilebilmesi için 1.000.000 AED tutarındaki parasal sınırın altında kalınması, tarafların bu usul üzerinde anlaşması veya merkezin davanın istisnai nitelikte ivedi olduğuna karar vermesi alternatif şartlarından birinin bulunması aranır. Usulün ayrıntılarını hakem heyeti takdir eder ve yargılama için 3 aylık bir zaman sınırı öngörülmüştür.
Yargılamada şeffaflığı temin etmek amacıyla üçüncü kişi finansmanı açık bildirim kuralına bağlanmıştır. DIAC 2022 Tahkim Kuralları madde 22.1 uyarınca üçüncü kişi finansmanına başvuran taraf, durumu diğer taraflara ve merkeze bildirmekle yükümlüdür. Yapılacak bildirimde finansörün yargılama öncesindeki masraflardan sorumlu tutulup tutulmadığı bilgisinin yer alması zorunludur.
Tahkim Masraflarının Kapsamı ve Hüküm Yetkisi
Tahkim yargılamasında giderlerin belirlenmesi kuralların 36. ve 36.2. maddelerinde düzenlenmiştir. Kayıt ücreti, merkez idari ücreti, hakem heyeti ücret ve masrafları, uzman masrafları, hukuki temsilci ücretleri ve diğer tarafın giderleri tahkim masraflarına dahildir. Tahkim masraflarına ilişkin kararı hakem heyeti verir ve hakem heyeti yasal ücretler hakkında karar verme yetkisine sahiptir.
Tahkim sözleşmesinde tahkim yeri açıkça belirtilmemişse hangi yer uygulanır?
Taraflar tahkim yerini belirlememişse 2022 Tahkim Kuralları madde 20.1 uyarınca varsayılan yasal tahkim yeri Dubai Uluslararası Finans Merkezi olarak kabul edilir.
Tahkim yargılaması devam ederken hukuki temsilci değişikliği izne tabi midir?
Evet, 2022 Tahkim Kuralları madde 7.5 gereğince tarafın hukuki temsilcisini değiştirmesi için hakem heyetinin onayı gerekir ve heyet çıkar çatışması, masraf ile süre etkilerini değerlendirerek karar verir.
Seri yargılama usulünün uygulanabilmesi hangi şartlara bağlıdır?
Seri yargılama usulü 21 Mart 2022 sonrası tahkim anlaşmalarında geçerli olup 1.000.000 AED parasal sınır, tarafların anlaşması veya merkezin davanın istisnai biçimde acil olduğuna karar vermesi şartlarından birinin mevcudiyetinde tatbik edilir.
Üçüncü kişi finansmanı kullanan tarafın bildirim yapma yükümlülüğü var mıdır?
Evet, kuralların 22.1. maddesi uyarınca finansmandan yararlanan tarafın durumu merkeze ve taraflara bildirmesi, ayrıca finansörün yargılama öncesi masraflardan sorumlu olup olmadığını açıklaması zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy