Deport (Sınır Dışı Etme) Kararı ve Kararın Alınması
Deport yani sınır dışı etme kararı, Türkiye'de bulunan yabancıların sınır dışı edilmesi ve haklarında Türkiye'ye giriş yasağı konulması sonucunu doğurur. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 53. maddesinin birinci fıkrası uyarınca sınır dışı etme kararı, Göç İdaresi Genel Müdürlüğünün talimatı üzerine veya resen valiliklerce alınır. Yabancı hakkındaki değerlendirme ve karar aşaması en fazla 48 saat sürer.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 53Kaynağı aç
Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancılar; menşe ülkesine, transit gideceği ülkeye ya da üçüncü bir ülkeye sınır dışı edilebilir.
Sınır Dışı Etme Kararının Kanuni Sebepleri
6458 sayılı Kanun'un 54. maddesinin birinci fıkrası uyarınca; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 59. maddesi kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenler ile terör örgütü yöneticisi, üyesi, destekleyicisi veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olanlar hakkında sınır dışı etme kararı tesis edilir. Uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından tanımlanan terör örgütleriyle ilişkili olduğu değerlendirilen yabancılar da bu kapsamdadır.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 54Kaynağı aç
Türkiye'ye giriş, vize ve ikamet izinleri için yapılan işlemlerde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar, Türkiye'de bulunduğu süre zarfında geçimini meşru olmayan yollardan sağlayanlar ile kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar hakkında valiliklerce sınır dışı etme kararı verilir.
Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar, vizesi iptal edilenler, ikamet izinleri iptal edilenler ile ikamet izni süresinin bitiminden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmaksızın süreyi on günden fazla ihlal edenler sınır dışı edilir. Çalışma izni bulunmaksızın çalıştığı tespit edilenler, Türkiye'ye yasal giriş veya Türkiye'den yasal çıkış hükümlerini ihlal edenler ya da bu kuralları ihlale teşebbüs edenler hakkında da sınır dışı etme kararı uygulanır.
Uluslararası koruma başvurusu reddedilen, uluslararası korumadan hariçte tutulan, başvurusu kabul edilemez bulunan, başvurusunu geri çeken veya geri çekilmiş sayılan, statüleri sona eren veya iptal edilenlerden verilen nihai karardan sonra 6458 sayılı Kanun hükümlerine göre ülkede kalma hakkı bulunmayanlar hakkında sınır dışı etme kararı alınır. Ayrıca terör veya suç örgütü bağlantısı bulunanlar, kamu düzeni veya güvenliği tehdidi oluşturanlar ile uluslararası tanımlı terör örgütleriyle ilişkili görülen uluslararası koruma başvuru veya statü sahipleri hakkında, uluslararası koruma işlemlerinin her aşamasında sınır dışı etme kararı tesis edilebilir.
Sınır Dışı Etme Kararı Alınamayacak Haller ve İstisnalar
6458 sayılı Kanun'un 54. maddesinde belirtilen haller kapsamına girseler dahi belirli yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı uygulanamaz. Kanunun 55. maddesi doğrultusunda, gönderileceği memlekette ölüm cezasına, işkenceye veya insanlık onuruyla bağdaşmayan ceza ya da muameleye uğrama riski taşıdığına dair ciddi emare bulunanlar hakkında sınır dışı kararı tesis edilmez.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 55Kaynağı aç
Ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler ile hayati tehlike arz eden hastalıkları için tedavisi devam etmekte iken sınır dışı edileceği ülkede tedavi imkanı bulunmayan yabancılar hakkında sınır dışı kararı alınmaz. Mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları ile tedavileri tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları da bu güvenceden yararlanır. Bu fıkra kapsamındaki değerlendirmeler herkes için ayrı yapılır; ilgililerden belli bir adreste ikamet etmeleri, istenilen şekil ve sürelerde bildirimde bulunmaları istenebilir. Ayrıca bu durumdaki yabancılara Kanunun 46. maddesi çerçevesinde insani ikamet izni verilebilir.
Yabancı bir kişinin Türk vatandaşı ile evli olması tek başına hakkında sınır dışı etme kararı verilmesini engellemez. Bununla birlikte yabancının durumu idari makamlar ve yargı mercileri tarafından değerlendirilirken evlilik bağı, eş, çocuk ve aile birliğine dair koşullar dikkate alınır.
Deport Sorgulama Usulü ve Tahdit Kayıtları
Türkiye'de yabancı hakkında sınır dışı etme kararı veya tahdit kodu olup olmadığını gösteren umuma açık çevrim içi bir sorgulama sistemi bulunmamaktadır. Yabancı Türkiye sınırları içindeyse Emniyet Genel Müdürlüğü veya Göç İdaresi birimlerinden; Türkiye dışında bulunuyorsa vekili aracılığıyla ya da İl Göç İdaresi Müdürlüğüne yazılacak dilekçe ile giriş yasağı ve tahdit kodları sorgulanabilir.
Sınır dışı etme işlemi ve tahdit kodları yabancının pasaportuna fiziki mühür veya damga olarak tatbik edilmez. Bu işlemler pasaporta değil idari sisteme işlenmektedir.
Türkiye'ye Giriş Yasağının Süresi ve Kapsamı
6458 sayılı Kanun'un 9. maddesi gereğince, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından sakınca görülen yabancıların ülkeye girişi Genel Müdürlükçe yasaklanabileceği gibi Türkiye'den sınır dışı edilenlerin girişi de Genel Müdürlük veya valilikler tarafından yasaklanır. Türkiye'ye giriş yasağının süresi kural olarak en fazla beş yıldır. Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunması halinde bu süre Genel Müdürlükçe en fazla on yıl daha artırılabilir.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 9Kaynağı aç
Vize veya ikamet süresi biten ve bu durumu yetkili mercilerce belirlenmeden önce yurt dışına gitmek üzere valiliklere müracaat eden ve hakkında sınır dışı kararı verilen yabancılar, belirlenen ihlal sürelerini aşmamaları ve idari para cezalarını ödemiş olmaları koşuluyla giriş yasağından muaf tutulabilir. 6458 sayılı Kanun'un 56. maddesi uyarınca Türkiye'yi terke davet edilen yabancılardan verilen süre zarfında ülkeden ayrılanlar hakkında da giriş yasağı kararı alınmayabilir.
Göç İdaresi Genel Müdürlüğü, verilmiş olan Türkiye'ye giriş yasağını kaldırabileceği gibi bu yasak saklı kalmak üzere yabancının tayin edilen bir müddet boyunca ülkeye gelmesine de müsaade edebilir. Diğer taraftan kamu düzeni, kamu güvenliği ya da kamu sağlığı sebepleriyle yabancıların kabulü Genel Müdürlükçe; tahakkuk eden idari para cezaları ile kamu alacakları nedeniyle ise valiliklerce ön izin şartına bağlanabilir.
Tebligat, Tercüman Güvencesi ve İptal Davası Usulü
Sınır dışı etme kararı, kanuni gerekçeleriyle birlikte hakkında işlem yapılan yabancıya, yasal temsilcisine ya da vekiline tebliğ edilir ve bu işlem sırasında tercüman hakkı yasal koruma altındadır. Şayet yabancı bir avukatla temsil edilmiyorsa, alınan kararın neticesi, müracaat yolları ve itiraz süreleri yabancıya veya yasal temsilcisine açıklanır.
6458 sayılı Kanun'un 53. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca yabancı, yasal temsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etme kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde kararı veren valiliğin bulunduğu yer idare mahkemesine iptal davası açabilir. Bu yedi günlük süre hak düşürücü niteliktedir. Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir.
Dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması halinde, yabancının gönüllü geri dönüş rızası saklı kalmak kaydıyla, yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilemez. 7196 sayılı Kanun değişikliği sonrasında yetkili idare mahkemesinde dava açılması sınır dışı işleminin icrasını kendiliğinden durdurur.
Sınır dışı etme kararına karşı idare mahkemesinde açılan iptal davasında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca ilk inceleme yürütülür ve özel bir usul bulunmadığından yazılı yargılama uygulanır. 6458 sayılı Kanun'un 53. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, davacının bildirdiği adrese tebligat ulaştırılamaması halinde 2577 sayılı Kanun'un 26. maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen süre iki ay olarak işletilir; duruşma açılması ise mahkemenin takdirine bırakılmıştır.
Sınır dışı etme kararına karşı yapılan başvurular, dosyanın tekemmülünden veya ara karar ya da duruşma yapılması gereken hallerde bunların tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde sonuçlandırılır. İdare mahkemesinin bu konuda vermiş olduğu karar kesindir.
Deport Kararının Kaldırılması ve Türkiye'ye Yeniden Giriş
Hakkında sınır dışı etme kararı veya giriş yasağı tesis edilen bir yabancı; idare mahkemesinde açılan iptal davasının kabul edilmesi, tahdit kodunun idari yoldan kaldırılması ya da evlilik, çalışma, eğitim veya tedavi gibi gerekçelerle yetkili Türk konsolosluğundan meşruhatlı vize alması halinde Türkiye'ye yasal olarak giriş yapabilir.
Deport sorgulaması internet üzerinden yapılabilir mi?
Türkiye'de sınır dışı kararlarının sorgulanabileceği çevrim içi bir sistem bulunmamaktadır. Yabancı Türkiye'de ise Emniyet Genel Müdürlüğü veya Göç İdaresi birimlerinden, yurt dışında ise vekili aracılığıyla ya da İl Göç İdaresi Müdürlüğüne dilekçe vererek durumunu öğrenebilir. Kayıtlar pasaporta damga olarak değil sisteme işlenir.
Deport iptal davası açıldığında sınır dışı edilme işlemi durur mu?
Evet. 6458 sayılı Kanun'un 53. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca yabancının rızası saklı kalmak üzere dava açma süresi içinde ve yargı yoluna başvurulması halinde yargılama bitene kadar sınır dışı etme işlemi kendiliğinden durur. Mahkeme başvuruyu tekemmülden veya incelemelerden itibaren on beş gün içinde kesin olarak sonuçlandırır.
Türk vatandaşı ile evli olmak sınır dışı kararına engel midir?
Türk vatandaşı ile evli olmak tek başına sınır dışı edilmeyi engellemez. Ancak sınır dışı kararı verilirken ve yargı denetimi yapılırken eş, çocuk ve aile birliği durumları dikkate alınır.
Deport kararı veya giriş yasağı bulunan yabancı nasıl ülkeye girebilir?
İdare mahkemesinde açılan iptal davasının kabul edilmesi, idari yoldan tahdit kodunun kaldırılması ya da çalışma, evlilik, eğitim veya tedavi gibi meşru nedenlerle konsolosluktan meşruhatlı vize alınması halinde yabancı Türkiye'ye yasal olarak giriş yapabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy