Deport Kararı Kaldırma ve Sınır Dışı Kararına İtiraz

Sınır Dışı (Deport) Kararı ve Kararın Alınması

Sınır dışı etme kararıyla yabancılar; vatandaşı olduğu ülkeye, transit gideceği bir ülkeye veya üçüncü bir ülkeye sınır dışı edilebilir. Karar, Göç İdaresi Genel Müdürlüğünün talimatı üzerine veya valiliklerce resen alınır. 6458 sayılı Kanun'un 54. maddesi kapsamındaki yabancılar kolluk tarafından yakalandıklarında haklarında karar verilmek üzere derhâl valiliğe bildirilir; valilik tarafından yürütülen değerlendirme ve karar süresi kırk sekiz saati geçemez.

Hakkında sınır dışı etme kararı alınacak yabancılar 6458 sayılı Kanun'un 54. maddesinde düzenlenmiştir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 59. maddesi kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenler, terör örgütü veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi ya da destekleyicisi olanlar ile Türkiye'ye giriş, vize ve ikamet izni işlemlerinde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar hakkında bu karar alınır. Ayrıca vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar, vizesi iptal edilenler, ikamet izni süresini kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın on günden fazla ihlal edenler, ikamet izinleri iptal edilenler ve çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler hakkında sınır dışı etme kararı tesis edilir.

Sınır Dışı Etme Kararı Alınamayacak Haller ve İstisnalar

6458 sayılı Kanun'un 55. maddesi gereğince, sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezası, işkence, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağına ilişkin ciddi emare bulunan yabancılar hakkında bu karar tesis edilmez. Yaş, hamilelik ve ciddi sağlık problemleri sebebiyle seyahat etmesi risk taşıyanlar ile hayati tehlike doğuran hastalıklarının tedavisi sürerken gönderileceği ülkede tıbbi tedavi imkânı bulunmayanlar da koruma altındadır. Ayrıca mağdur destek sürecinden faydalanan insan ticareti mağdurları ve tedavileri neticelenene kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddete maruz kalanlar için sınır dışı işlemi uygulanmaz. Belirtilen değerlendirmeler her kişi için müstakil yapılır; ilgililere belli bir adreste ikamet etme veya belirlenen usul ve aralıklarla bildirimde bulunma yükümlülüğü getirilebilir.

6458 sayılı Kanun'un 54. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, terör ya da çıkar amaçlı suç örgütleriyle bağlantılı olduğu veya kamu düzeni, kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit teşkil ettiği değerlendirilen uluslararası koruma başvuru sahibi veya uluslararası koruma statüsü sahibi yabancılar hakkında koruma işlemlerinin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir.

Deport Kararına Karşı İdare Mahkemesinde İptal Davası

Sınır dışı etme kararı, gerekçeleriyle birlikte hakkında karar alınan yabancıya, yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Yabancı bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi kararın sonucu, itiraz usulleri ve kanuni süreler hakkında bilgilendirilir. Sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir. Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir. Bu davada görevli yargı yeri idare mahkemesi olup yetkili yargı yeri ise sınır dışı kararını veren il göç idaresinin bağlı bulunduğu yer idare mahkemesidir.

İdare mahkemesinde açılan davalarda idarenin savunmasını sunması veya tanınan savunma süresinin dolmasıyla dava dosyası tekemmül eder. Yargılamada duruşma icra edilmesi mahkemenin takdirine bırakılmıştır. Davacının bildirdiği adrese tebligat çıkarılamaması durumunda mevzuatta belirtilen süre iki ay olarak tatbik edilir. İdare mahkemesi, dosyanın tekemmül etmesinden veya ara kararın ya da duruşmanın tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde karar verir ve bu karar kesindir.

6458 sayılı Kanun'un 53. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, yabancının açık rızası bulunmadığı sürece dava açma süresi boyunca veya mahkemeye başvurulması durumunda yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı etme işlemi icra edilmez.

Türkiye'yi Terke Davet Usulü

Hakkında sınır dışı kararı tesis edilen yabancılara, metinde gösterilmek kaydıyla ülkeyi terk edebilmeleri amacıyla on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar mehil tanınır. Buna karşılık kaçma ve kaybolma şüphesi bulunanlar, yasal giriş veya çıkış düzenlemelerini çiğneyenler, sahte ya da asılsız evrak kullananlar veya bunlarla izin almaya çalışanlar ile kamu düzeni, güvenliği veya sağlığı bakımından tehlike oluşturan kişilere bu imkân verilmez. Ülkeden çıkışı için süre verilen yabancılara herhangi bir harca tabi olmayan Çıkış İzin Belgesi verilir; bu kişilerin harç ve cezai mali yükümlülükleri saklı kalır.

Geri Gönderme Merkezinde İdari Gözetim ve Yargısal Denetim

Sınır dışı kararı verilen yabancılardan kaçma ve kaybolma tehlikesi gösterenler, giriş ya da çıkış hükümlerine uymayanlar, sahte evrak kullananlar, tanınan sürede ülkeyi terk etmeyenler veya kamu düzeni, güvenliği ya da sağlığını tehdit edenler hakkında valilikçe idari gözetim kararı verilebilir veya alternatif yükümlülükler öngörülebilir. İdari gözetim altına alınanlar kırk sekiz saatlik zaman zarfında geri gönderme merkezlerine sevk edilir. Merkezlerdeki idari gözetim süresi en fazla altı aydır; yabancının bilgi vermekten kaçınması veya belgelerini sunmaması sebebiyle süreç sonuçlandırılamazsa süre azami altı ay uzatılabilir. Gözetimin sürdürülmesindeki gereklilik valilikçe her ay re'sen incelenir, zaruret görülmediğinde otuz gün beklenmeksizin işlem derhal sonlandırılır. Yabancının tabiiyetinin netleştirilmesi amacıyla sahip olduğu elektronik haberleşme aygıtları incelenebilir; tespit edilen bilgiler bu gayenin haricinde işlenemez.

İdari gözetim tedbirine maruz kalan kişi, kanuni temsilcisi veya vekili sulh ceza hâkimliğine müracaat edebilir. İtirazda bulunulması idari gözetimi durdurucu etki doğurmaz. Başvuru dilekçesi idareye sunulduğunda derhâl yetkili sulh ceza hâkimine iletilir. Sulh ceza hâkimi incelemesini beş gün içerisinde nihayete erdirir ve verilen hüküm kesindir. İdari gözetimi gerektiren durumun değişmesi veya kalkması durumunda tekrar hâkime müracaat mümkündür. İdari gözetime karşı yargısal yola başvuran ve vekalet ücretini ödeyemeyecek durumda olan kimselere istemleri durumunda 1136 sayılı Avukatlık Kanunu çerçevesinde hukuki temsil desteği verilir.

İdari Gözetime Alternatif Yükümlülükler

İdari gözetim altına alınabilecek şartları taşıyan yabancılara veya idari gözetimi sonlandırılan yabancılara idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilebilir. 6458 sayılı Kanun'un 57. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında olup da idari gözetim altına alınmayan yabancılara bu yükümlülüklerden birinin veya birkaçının getirilmesi zorunludur. Belirli adreste ikamet etme, bildirimde bulunma, aile temelli geri dönüş, geri dönüş danışmanlığı, kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma, teminat ve elektronik izleme alternatif yükümlülükler arasında yer alır. Getirilen yükümlülüklerin süresi yirmi dört ayı geçemez. Yükümlülüklere tabi tutulma kararı gerekçesiyle yabancıya, yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir; avukatı olmayan yabancıya kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri bildirilir. Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça düzenlenir.

Elektronik izleme yükümlülüğü getirilen yabancı, yasal temsilcisi ya da avukatı sulh ceza hâkimine müracaat hakkına sahiptir. Yapılan yargısal itiraz uygulanan idari yükümlülüğü durdurmaz; sulh ceza hâkimi başvuruya ilişkin incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir. Getirilen yükümlülüklere riayet etmeyen yabancılar hakkında idari gözetim uygulanabilir. Teminat yükümlülüğüne tabi kılınan yabancının, mücbir bir sebep veya derdest bir mahkeme süreci bulunmadığı halde öngörülen vadede ülkeden çıkmaması halinde söz konusu teminat Hazineye gelir kaydedilir.

Giriş Yasakları ve Tahdit Kodlarının Kaldırılması

Sınır dışı edilme masrafları yabancı tarafından karşılanamadığı için kamu bütçesinden ödenirse bu masraflar geri ödenmediği sürece yabancının Türkiye'ye girişine tahdit konularak izin verilmez. Yabancı hakkında başka bir yasak konulmamışsa masrafların ödenmesi şartıyla sınırlama kaldırılır ve ülkeye girişine izin verilir. Tahdit kodu ile karşılaşan yabancılar, kodun öğrenilmesi üzerine uluslararası havalimanlarında yer alan ve İl Göç İdaresi Müdürlüğüne bağlı olan göç merkezlerine dilekçeyle başvurarak işlemin kaldırılmasını talep edebilir.

İdari uygulamada yabancının durumuna göre farklı tahdit kodları işlenmektedir. İkamet izni iptal edilenlere V-69, adreste bulunamayanlara V-71, sahte evlilik yapanlara V-70, Ahıska Türkü olmadığı halde bu kapsamda başvuranlara V-77 ve on gün içinde ikamet izni alma koşuluyla giriş yapanlara V-84 kodu tahsis edilir. Bunun yanında genel güvenlik açısından tehlike arz edenlere G-87, bulaşıcı hastalık taşıyanlara G-78, Türkiye'ye yasadışı giriş ve çıkış yapanlara Ç-113, hakkında adli işlem yapılanlara Ç-114, cezaevinden tahliye olanlara Ç-115, genel ahlak ile kamu sağlığını tehlikeye atanlara Ç-116, kaçak çalışanlara Ç-117 kodları verilir. Kaçakçılıktan aranan yabancılara K, Interpol kaydı bulunanlara N-99, semti meçhul ve yurda girişi yasaklı sığınmacılara O-100, girişi öz izne bağlı olan yabancılara ise N-82 kodu tatbik edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy