Havacılık Sektörü Çalışma İzni Şartları ve Başvuru Usulü

Havacılık sektöründe yabancı pilot, kabin memuru veya teknisyen istihdamı, hava kurumlarının sağlaması gereken kurumsal kriterlere, istihdam kotalarına ve elektronik ortamda yürütülen başvuru prosedürlerine tabidir. İlgili personele yönelik çalışma izni talepleri, işveren niteliğindeki havacılık kuruluşu tarafından yürütülür ve 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında değerlendirilir. Yapılan başvurunun olumlu sonuçlanması durumunda yabancı çalışana, iş sözleşmesinin süresini geçmemek kaydıyla belirli bir işyerinde ya da aynı işkolundaki işyerlerinde görev yapmak üzere ilk başvuruda azami bir yıl süreli çalışma izni verilir.

Hava Kurumları ve Şirket Ortakları İçin Aranan Kriterler

Bünyesinde yabancı pilot, kabin memuru ya da teknisyen çalıştırmak isteyen hava kurumlarının taşıması gereken belirli mali ve kurumsal şartlar bulunmaktadır. Bu doğrultuda işveren hava kurumunun ödenmiş sermayesinin en az 100.000 TL olması ve brüt bilet satış tutarının en az 800.000 TL düzeyine ulaşması zorunludur. Hava kurumu bünyesinde çalışma izni talep eden şirket ortaklarının ise şirket sermayesindeki payının en az yüzde 20 oranında bulunması aranır.

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanununun 10 uncu maddesi uyarınca Türk Ticaret Kanununa göre kurulmuş limited şirketlerin şirket ortağı olan müdürleri, anonim şirketlerin şirket ortağı olan yönetim kurulu üyeleri ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin yönetici komandite ortakları da çalışma izni alarak faaliyette bulunabilir.

Pilot ve Kabin Ekipleri İçin İstihdam Kotaları ve Koşullar

Havacılık sektöründe yabancı çalışan istihdamı yerli işgücünün korunması amacıyla sıkı kotalara bağlanmıştır. Hava kurumunda görevlendirilecek her bir yabancı pilot, kabin memuru veya teknisyen için en az 5 Türk vatandaşı personelin istihdam edilmesi zorunludur. Bununla birlikte işletmede görev yapan toplam yabancı kabin memuru sayısı, istihdam edilen Türk vatandaşı kabin memuru sayısını aşamaz.

Uçuş türü ve hava aracı tipleri bakımından yabancı kabin personeline yönelik belirli sınırlamalar öngörülmüştür. İç hat uçuşlarında yabancı personelin kabin memuru olarak görev yapması yasaktır. Yolcu taşınan hava araçlarının yapısına göre aranan yerli personel sayısında ise dar gövdeli tiplerde asgari 2, geniş gövdeye sahip uçaklarda en az 3 Türk vatandaşı kabin ekibinin görevlendirilmesi şarttır.

İstihdam edilecek yabancı kabin memurunun hangi gerekçeyle çalıştırılacağı başvuru sürecinde açıkça belirtilmelidir. Bu kişinin istihdam gerekçesini oluşturan yabancı dili iyi derecede bildiği uluslararası geçerliliği olan bir belgeyle kanıtlanmalıdır. Buna karşılık söz konusu dil personelin vatandaşı bulunduğu devletin resmi dili niteliğinde ise bu yeterliliğin ayrıca belgelenmesi aranmaz. Yabancı pilot istihdamında ise personelin kendi ülkesinden almış olduğu pilotluk lisansının ibrazı yasal bir gerekliliktir.

İş Sözleşmesinde Yer Alması Zorunlu Unsurlar

Yabancı havacılık personeli ile işveren hava kurumu arasında düzenlenecek iş sözleşmesinin yazılı yapılması kanuni bir zorunluluktur. Sözleşme metninde yabancı personelin görev tanımı, işyerinin vergi numarası, işe başlama tarihi ve çalışmanın yapılacağı açık adres net olarak gösterilmelidir. Yabancı personele tahakkuk ettirilecek ücret, yetkili makamlarca belirlenen asgari ücret miktarından düşük olmamak kaydıyla sözleşmede tereddütsüz yer almalıdır.

İş sözleşmesi kapsamında yabancı personelin kanuni hakları ve işçilik alacakları konusunda yazılı olarak aydınlatıldığına ilişkin beyana yer verilmelidir. Olası mağduriyetlerin önüne geçilmesi amacıyla 157 İnsan Ticareti Mağduru Yardım Hattı ile 170 Yardım Hattı numaralarının metne yazılması ve sözleşmenin her sayfasının taraflarca eksiksiz imzalanması şarttır.

Başvuru Prosedürü ve Bildirim Yükümlülükleri

Havacılık sektörü çalışma izni başvurusu, işveren hava kurumu tarafından e-Devlet kapısı üzerinden erişilen e-izin sistemi vasıtasıyla gerçekleştirilir. İşveren kurum adına sisteme giriş işlemi Kayıtlı Elektronik Posta adresi ve elektronik imza kullanılarak icra edilir. Başvuru belgelerinin sisteme tarayıcı marifetiyle PDF formatında yüklenmesi şart olup evrakların fiziki olarak idareye sunulması gerekmez. Yurt dışı kaynaklı pasaport veya diploma gibi evrakların ise noter onaylı Türkçe tercümesi ve apostil şerhi ile sisteme dahil edilmesi icap eder.

Çalışma izni başvurusunun olumlu karara bağlanmasının ardından işveren hava kurumunun yasal bildirim süresi başlar. İşveren, çalışma izninin düzenlendiği tarihten itibaren 30 gün içinde yetkili sosyal güvenlik merkezine giderek yabancı çalışanın sigortalı işe giriş bildirgesini sunmakla yükümlüdür.

Çalışma İzninin Süresi, Uzatılması ve Haklar

Havacılık sektöründe çalışma izni uzatma başvurusu, yürürlükteki iznin bitiş tarihinden önceki 60 günlük sürede ve her halükarda izin süresi dolmadan önce e-izin sistemi üzerinden yapılmalıdır. Çalışma izninin süresi sona erdikten sonra iletilen uzatma talepleri reddedilir. Yasal süresi içinde uzatma başvurusunda bulunulması durumunda yabancı personel, önceki izni sona ermiş olsa dahi başvuru hakkında nihai karar verilene kadar azami 90 gün süreyle çalışmasını sürdürebilir.

Uzatma başvurusunun incelendiği ve çalışmanın devam ettiği 90 günlük zaman diliminde taraflar arasındaki iş sözleşmesinin hak ve borçları yürürlükte kalır. Dolayısıyla işveren hava kurumu personelin ücretini ödemeye ve sosyal güvenlik primlerini yatırmaya devam etmekle mükelleftir. Süresinde yapılan uzatma başvurusunun olumlu sonuçlanması durumunda izin, aynı işverene bağlı olarak ilk uzatmada en çok iki yıl, sonraki uzatma başvurularında ise en çok üç yıla kadar uzatılabilir. Ancak personelin başka bir havacılık kuruluşuna geçmesi halinde mevcut izin uzatılamaz; yeni işveren sıfırdan ilk başvuru sürecini yürütmek zorundadır.

Bağımsız ve Süresiz Çalışma İzni Esasları

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanununun 10 uncu maddesi gereğince profesyonel meslek mensubu yabancılara, özel kanunlardaki şartları sağlamaları şartıyla bağımsız çalışma izni verilebilir. Bu iznin değerlendirilmesinde personelin eğitim seviyesi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı, yatırımlarının ülke ekonomisine ve istihdama etkisi ile sermaye payı dikkate alınır ve izin süreli olarak tertip edilir.

Türkiye'de uzun dönem ikamet iznine veya en az sekiz yıl kanuni çalışma iznine sahip olan yabancılar süresiz çalışma izni başvurusunda bulunabilir. Bu koşulların mevcudiyeti yabancı personele mutlak hak bahşetmemektedir. Süresiz çalışma izni edinen yabancı, uzun dönem ikamet izninin sağladığı hakların yanı sıra özel kanunlardaki hükümler ile sosyal güvenliğe ilişkin haklar saklı kalmak üzere Türk vatandaşlarına tanınan yetkilerden yararlanır. Bununla birlikte süresiz izin sahibi yabancıların askerlik hizmeti yapma yükümlülüğü bulunmadığı gibi seçme, seçilme ve kamu görevlerine atanma hakları da söz konusu değildir.

Başvurunun Reddi ve Yasal Yaptırımlar

Çalışma izni uzatma talebinin yetkili makamlarca reddedilmesi durumunda, kanunda öngörülen 90 günlük yasal çalışma süresi dolmamış olsa dahi personelin çalışması derhal durdurulmalıdır. Aksi davranış çalışmayı mevzuata aykırı hale getirir ve hem işveren kuruluşa hem de yabancı personele idari para cezası uygulanmasına yol açar.

Çalışma izni talebi reddedilen ve Türkiye'de geçerli bir ikamet izni ya da vize süresi bulunmayan yabancı çalışan, ret kararının kendisine tebliğ edilmesini izleyen 10 gün içinde Türkiye'den ayrılmalıdır. Süresinde ayrılmayan yabancılar hakkında sınır dışı işlemi tesis edilir. Ancak idarenin ret işlemine karşı itiraz yoluna başvurulması veya iptal davası ikame edilmesi durumunda, yasal süreçler sonuçlanıncaya kadar sınır dışı yaptırımı gündeme gelmez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy