Taraflar, kanunda belirli delillerle ispatı öngörülen vakıaların başka delil veya delillerle ispatını kararlaştırabilir. Belirli delillerle ispatı öngörülmeyen vakıaların yalnız belirli delil veya delillerle ispatını da kabul edebilirler. Anlaşma yazılı olarak ya da mahkeme önünde tutanağa geçirilecek imzalı beyanla kurulur. Taraflardan birinin ispat hakkını kullanmasını imkânsız kılan veya fevkalade güçleştiren delil sözleşmesi geçersizdir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 193Kaynağı aç
Konusu ve kuruluş biçimi
Delil sözleşmesi, belirli bir hukuki işlem veya vakıanın hangi delillerle ispat edilebileceğine yönelik taraf anlaşmasıdır. Sözleşme belli bir hukuki ilişki için yapılabilir. Hangi hukuki ilişkinin hangi delille ispat edileceği sözleşmede gösterilir.
Delil sözleşmesi ayrı bir sözleşme olarak yapılabileceği gibi, bir sözleşmeye o sözleşmeden doğan uyuşmazlıkların belli bir delille ispat edilebileceğine ilişkin madde olarak da eklenebilir. Mahkeme önünde de yapılabilir. Mahkeme önündeki beyan tutanağa geçirilir ve imzalanır. Bu şekildeki sözleşme daha çok, bir tarafın tanık dinletmek istemesine karşı tarafın açık olarak muvafakat etmesiyle gerçekleşir.
Kanunun tanıdığı iki kararlaştırma
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 193. maddesinin birinci fıkrası iki yönde anlaşmaya imkân verir. Taraflar, kanunda belirli delillerle ispatı öngörülen vakıaların başka delil veya delillerle ispatını kararlaştırabilir. Belirli delillerle ispatı öngörülmeyen vakıaların da sadece belirli delil veya delillerle ispatını kabul edebilir.
Kanunda belirli delillerle ispatı öngörülmeyen vakıaların yalnız belirli delil veya delillerle ispat edileceğine ilişkin sözleşme, münhasır delil sözleşmesi olarak nitelendirilir. Bu nitelendirmenin sebebi, tarafların kullanacakları delilleri sınırlamasıdır.
Senetle ispat zorunluluğu bulunan bir hukuki işlemin tanıkla da ispat edileceğine ilişkin sözleşme, münhasır olmayan delil sözleşmesi olarak nitelendirilir. Böyle bir sözleşmede hâkim, takdir hakkı çerçevesinde tanık delilini serbestçe değerlendirir.
Geçersizlik ve ayrıca belirtilen sınırlar
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 193. maddesinin ikinci fıkrasına göre, taraflardan birinin ispat hakkının kullanımını imkânsız kılan veya fevkalade güçleştiren delil sözleşmeleri geçersizdir.
Tarafların, aralarında çıkacak her türlü uyuşmazlığın tanık ile ispat edileceğine yönelik delil sözleşmesinin geçersiz olacağı kabul edilir.
İlgili kanunlar uyarınca geçerli olabilmesi için yazılı şekilde yapılması gereken sözleşmelerin başka bir delille ispatlanması mümkün değildir. Taraflar, delil sözleşmesiyle geçerlilik şartı olan yazılı şekil yerine başka bir delil kararlaştıramaz.
Dürüstlük kuralı ve niteliği uygun düşen ölçüler
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesi, herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymasını emreder. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Delil sözleşmesinde, niteliği uygun düştüğü ölçüde Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenen genel işlem şartları, bu dürüstlük kuralı ve taraflardan birinin tüketici olduğu durumda Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun çerçevesindeki haksız şartların dikkate alınması gerektiği kabul edilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 2Kaynağı aç
Sık sorulan sorular
Delil sözleşmesi nasıl kurulur?
Yazılı olarak, asıl sözleşmeye konulan bir maddeyle veya mahkeme önünde tutanağa geçirilecek imzalı beyanla kurulabilir. Sözleşmede belli bir hukuki ilişkinin hangi delille ispat edileceği gösterilir. Mahkeme önündeki sözleşme daha çok, tanık dinletilmesine karşı tarafın açık muvafakatiyle gerçekleşir.
Hangi delil sözleşmesi geçersizdir?
Taraflardan birinin ispat hakkını kullanmasını imkânsız kılan veya fevkalade güçleştiren delil sözleşmesi geçersizdir. Arada çıkacak her türlü uyuşmazlığın tanıkla ispat edileceğine yönelik sözleşmenin de geçersiz olacağı kabul edilir.
Sınır öngörülmeyen vakıa yalnız belirli delille ispat edilebilir mi?
Evet. Taraflar, kanunda belirli delillerle ispatı öngörülmeyen vakıaların sadece belirli delil veya delillerle ispatını kabul edebilir. Bu anlaşma münhasır delil sözleşmesi olarak nitelendirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy