Tüketici Mevzuatında Ticari Reklam İlkeleri ve Yaptırımlar
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 61. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, tüketiciyi aldatıcı ya da onun tecrübe ve bilgi noksanlıklarını istismar edici ticari reklamların yapılması yasaktır. Reklam verenler ticari reklamlarında yer alan iddiaları ispatlamakla yükümlüdür. Bu çerçevede avukatlık unvan veya yetkisine sahip olunmadığı halde yargı mercileri önünde hukuki hizmet sunulduğu algısı yaratan tanıtımlar kanunun emredici reklam ilkelerine aykırılık teşkil eder. Kanunun 77. maddesinin yirminci fıkrası gereğince, tüketici mevzuatı kapsamında idari yaptırım uygulanması diğer mevzuat uyarınca yürütülecek adli veya idari işlemlere engel oluşturmaz.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 61Kaynağı aç
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 77Kaynağı aç
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 63. ve 77. maddeleri gereğince Reklam Kurulu; durdurma, aynı yöntemle düzeltme, idari para cezası ve gerekli görülen hallerde üç aya kadar tedbiren durdurma cezası verme yetkisine sahiptir. Kurul bu yaptırımları ihlalin niteliğine göre birlikte veya ayrı ayrı kararlaştırabilir. İnternet ortamında gerçekleşen ihlallerde Reklam Kurulu, öncelikle içeriğin çıkarılması için elektronik iletişim araçları vasıtasıyla bildirimde bulunur; bu bildirime rağmen yirmi dört saat içinde içeriğin kaldırılmaması halinde erişimin engellenmesine karar verebilir.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 63Kaynağı aç
Muhataba bildirimde bulunulamayan hallerde Reklam Kurulu doğrudan erişimin engellenmesine karar verebilmektedir. Erişim engeli kararları uygulanmak üzere Erişim Sağlayıcıları Birliğine gönderilir. Kanun gereğince bu tedbir kural olarak aykırılığın gerçekleştiği içerikle sınırlı verilir; ancak içeriğe erişimin engellenmesi teknik olarak mümkün değilse veya aykırılık bu yolla giderilemiyorsa internet sitesinin tümüne yönelik erişim engeli uygulanabilir. Aykırı tanıtımların tespiti halinde doğrudan zarara uğrama şartı aranmaksızın Ticaret Bakanlığı elektronik başvuru sistemleri üzerinden Reklam Kurulu'na, yetki aşımı durumlarında ilgili barolara ve sigorta aracılığı iddialarında denetleyici idari mercilere bildirimde bulunulabilir.
Avukatlık Tekeli ve Yetkisiz Temsilin Cezai Hükümleri
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesinin birinci fıkrasına göre; hukuki konularda mütalaa vermek, yargı yetkisini kullanan merciler ile mahkemeler veya hakemler önünde hakları dava edip savunmak, adli süreçleri yürütmek ve bu işlere ilişkin evrakı tanzim etmek münhasıran baroya kayıtlı avukatlara aittir. Bununla birlikte aynı maddenin üçüncü fıkrası doğrultusunda dava açma ehliyetine haiz olan kişilerin kendi davalarına ait evrakı bizzat hazırlama, davasını doğrudan açma ve işini kendisi takip etme hakkı saklıdır. Bu kanuni düzenleme sadece şahsın tarafı olduğu uyuşmazlıkları kapsamakta olup başkaları adına adli takip yapma yetkisi doğurmaz.
1136 sayılı AVUKATLIK KANUNU m. 35Kaynağı aç
Avukatlık Kanunu'nun 63. maddesinin birinci fıkrası doğrultusunda, baro levhasında yazılı bulunmayan veya işten yasaklanmış olan kişiler kendilerine ait olmayan dava evrakını düzenleyemez, icra işlemlerini takip edemez ve avukatlık yetkilerini kullanamazlar. Bu kişiler avukatlık unvanını da taşıyamaz; bu yasağın istisnası, baro levhasındaki kaydı yirmi yılı dolanlardan bürosunu kapatarak vergi kaydını sildiren ve baroya karşı yükümlülüklerini yerine getirenlerin yalnızca unvanı kullanabilmesidir. Bu yasağa aykırı hareket edenlere Cumhuriyet savcısı tarafından idari para cezası verilir. Mahkemeler, icra daireleri ve barolar bu kapsamdaki durumları öğrendiklerinde yetkili Cumhuriyet Başsavcılığına bildirmekle yükümlüdür.
1136 sayılı AVUKATLIK KANUNU m. 63Kaynağı aç
Avukatlık yapma yetkisi bulunmadığı halde muvazaalı yoldan alacak devralarak ve kanunların tanıdığı hakları kötüye kullanarak avukatlara ait yetkileri kullanan şahıslar hakkında Avukatlık Kanunu'nun 63. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür. Kanunun 48. maddesi uyarınca ise, avukat veya iş sahibi tarafından vadedilen ya da verilen bir ücret yahut menfaat karşılığında avukata iş getirmeye aracılık edenler ile aracı kullanan avukatlar altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır; eylemi işleyenlerin memur olması halinde verilecek ceza bir yıldan aşağı olamaz.
1136 sayılı AVUKATLIK KANUNU m. 48Kaynağı aç
Sigortacılık Mevzuatında Tazminat Takibi ve Alacak Devri Yasağı
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun Ek 6. maddesinin birinci fıkrasına göre; sigortacılık yapan kurum veya kuruluşlardan ya da Hesaptan talep edilecek tazminat alacağı ancak alacaklı tarafından bizzat, alacaklının kanuni temsilcisi veya kanuni temsilcinin bizzat vekâlet verdiği avukatı vasıtasıyla ya da alacaklının bizzat vekâlet verdiği eşi, çocukları, annesi, babası, kardeşleri veya avukatı vasıtasıyla takip edilebilir. Hükümde tahdidi olarak sayılan bu kişiler dışındaki üçüncü şahısların alacaklı adına takip yürütmesi kanunen düzenlenmemiştir.
5684 sayılı SİGORTACILIK KANUNU m. Ek Madde 6Kaynağı aç
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun Ek 6. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, tazminat alacağı sadece hak sahibine veya avukatına ödenir. Kanun hükmü, takip yetkisine sahip kılınan kanuni temsilci ve aile bireyleri de dâhil olmak üzere söz konusu tazminat alacağının hiç kimseye devredilemeyeceğini açıkça düzenlemiştir.
Haksız Fiilden Doğan Tazminat İstemlerinde Zamanaşımı
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 72. maddesi kapsamında, haksız fiilden doğan tazminat istemleri zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her halde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Tazminat isteminin ceza kanunlarında daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörülen cezayı gerektiren bir fiilden doğmuş olması halinde ise bu uzun süreli ceza zamanaşımı tatbik edilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 72Kaynağı aç
Dava açma ve adli işlemleri takip etme yetkisi kime aittir?
Mahkemeler nezdinde başkası adına dava açmak, savunma yapmak ve adli işlemleri takip etmek münhasıran baroya kayıtlı avukatlara aittir; ancak dava ehliyeti bulunan herkes kendi davasını bizzat açıp takip edebilir.
Yetkisiz internet reklamlarına karşı Reklam Kurulu hangi tedbirleri alabilir?
Reklam Kurulu; durdurma, düzeltme, idari para cezası ve üç aya kadar tedbiren durdurma kararı verebilir. İnternet ihlallerinde içeriğin yirmi dört saat içinde çıkarılması istenir; çıkarılmaması veya muhataba ulaşılamaması halinde erişimin engellenmesine karar verilebilir. Bu tedbir kural olarak aykırı içerikle sınırlıdır; teknik imkânsızlık veya içeriğin engellenmesiyle ihlalin önlenemediği zorunlu hallerde internet sitesinin tümüne uygulanabilir.
Sigorta tazminat alacakları üçüncü kişilere devredilebilir mi?
Hayır, Sigortacılık Kanunu Ek Madde 6 uyarınca tazminat alacağı sadece hak sahibine veya avukatına ödenir ve hiçbir üçüncü kişiye devredilemez.
Değer kaybı talebinde temsil ile alacak devrini ayırmak
Sigortacılık Kanunu Ek m.6 kapsamında bir yakına verilen takip yetkisi, sigorta kuruluşu nezdindeki işlemlere ilişkindir. Bu yetkinin varlığından mahkemede başkası adına avukat gibi dava ve takip yürütme hakkı çıkarılamaz. Vekâlet veya takip yetkisi vermek ile tazminat alacağını üçüncü kişiye devretmek de farklıdır; “değer kaybınızı satın alıyoruz” biçimindeki teklifin sözleşme içeriği bu ayrım bakımından incelenmelidir.
Başvuru hazırlanırken poliçe ve hasar dosyası bilgileri, kaza tutanağı, araç hasarı ve onarım belgeleri ile talep edilen değer kaybının gerekçesi bir araya getirilir. Komisyonun resmî başvuru açıklaması sigortacıya ön başvurunun ve buna verilen cevabın veya cevapsızlığın belgelendirilmesini ister. Kimlik belgesi, banka hesabı, vekâletname veya imzalı boş formlar yalnızca işlem için gerekli kapsamda ve muhatabın yetkisi kontrol edilerek paylaşılmalıdır.
Reklam, mesaj ve sözleşmedeki ücret/masraf maddeleri saklanmalı; takip eden kişinin kimliği, yetkisi, hizmet kapsamı ve ödemenin kime yapılacağı açıkça görülmelidir. Reklamı şikâyet etmek ile tazminat talebinin usulüne uygun takibi ayrı süreçlerdir. Mevcut yazının genel haksız fiil zamanaşımı açıklaması, her trafik veya sigorta dosyasında tek başına kullanılmamalıdır; özel kanuni süreler ve somut talebin niteliği ayrıca incelenir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

