Vergi hukukunda tutulması mecburi defterlerin tutulmaması, tasdik ettirilmemesi veya yetkili inceleme elemanlarına ibraz edilmemesi re'sen vergi tarhı nedeni sayılmaktadır. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 30. maddesinin 3. fıkrası uyarınca defter ve belgelerin herhangi bir sebeple incelemeye sunulmaması halinde vergi idaresi matrahı re'sen takdir ederek vergi tarh eder.
Defter ve Belgeleri Muhafaza Yükümlülüğü
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 253. maddesi gereğince defter tutmak mecburiyetinde olan mükellefler, tuttukları yasal defterler ile kanunun ilgili kısmında belirtilen vesikaları, ait oldukları yılı takip eden takvim yılından başlayarak beş yıl süreyle muhafaza etmekle yükümlüdür. Bu süre boyunca mükelleflerin belgeleri eksiksiz koruması ve inceleme sürecinde ibraz etmesi kanuni bir zorunluluktur.
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 253Kaynağı aç
Vergi İncelemesinin Yürütülmesi ve İbraz Talebi
Vergi İncelemelerinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 9. maddesine göre vergi incelemesine incelemeye tabi olan nezdinde tanzim edilen incelemeye başlama tutanağı ile başlanır. Hazırlanan tutanağın birer örneği nezdinde inceleme yapılana, inceleme ve denetim birimine ve mükellefin bağlı bulunduğu vergi dairesine teslim edilir.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 139. maddesi gereğince vergi incelemeleri esas itibarıyla dairede gerçekleştirilir. İncelemeye tabi olan mükelleften gerekli defter ve vesikaları daireye getirmesi yazılı olarak talep edilir. İncelemenin dairede yürütülmesi, ilgilinin iş yerinde tespit yapılmasına ve inceleme çalışmalarında bulunulmasına engel teşkil etmez.
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 139Kaynağı aç
Mükellefin veya vergi sorumlusunun açık talepte bulunması ve iş yerinin elverişli olması halinde inceleme iş yerinde de icra edilebilir. İlgili maddenin uygulanmasına dair usul ve esaslar ise Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelik ile tespit edilir.
Elektronik Tebligat ve Mazeret Bildirimi
Defter ve belge isteme yazılarının tebliğinde 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 107/A maddesi uygulanır. Buna göre elektronik ortamda gerçekleştirilen tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır ve yasal süreler bu tarihten itibaren işlemeye başlar.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 139. maddesi uyarınca kendisinden istenen defter veya vesikaları haklı bir mazeret göstermeksizin tayin edilen sürede getirmeyen mükellefler bunları ibraz etmemiş kabul edilir. Buna karşılık haklı bir mazeret sunan mükelleflere defter ve belgelerini ibraz edebilmeleri için münasip bir mühlet tanınır.
İbraz Etmeme Halinde Ceza ve Yargı Denetimi
Yasal defter ve belgelerin inceleme elemanına ibraz edilmemesi durumunda re'sen vergi tarhiyatının yanı sıra 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 355. maddesi doğrultusunda özel usulsüzlük cezası kesilmektedir.
Mücbir sebep bulunmaksızın defter ve belgelerini idareye ibraz etmeyen mükellefler adına tarh edilen vergi ve cezalara karşı açılan davalarda, dava dilekçesinde bu belgelerin mahkemeye sunulabileceğinin belirtilmesi durumunda mahkemenin defter ve belgeleri davacıdan istemesi gerekir. Bu belgeler temin edilerek kayıtlar incelenmeli, idarenin görüş ve tespitleri alınmalı ve indirim konusu faturaların usulüne uygun kaydedilip kaydedilmediği ile hukuki muamelenin gerçekliği saptanarak uyuşmazlık çözümlenmelidir.
Defter ve belge ibrazı için elektronik tebligat ne zaman tebliğ edilmiş sayılır?
Elektronik ortamda yapılan tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış kabul edilir.
Vergi defter ve belgelerini saklama süresi ne kadardır?
Defter ve vesikalar, ilgili bulundukları yılı izleyen takvim yılı başından itibaren beş yıl süreyle muhafaza edilmek zorundadır.
Defterler incelemeye sunulmazsa mahkeme aşamasında ibraz edilebilir mi?
Dava dilekçesinde defter ve belgelerin ibraz edilebileceği bildirilmişse mahkemece bu kayıtlar istenmeli, idarenin görüş ve saptamaları alınarak işlem ve kayıtların gerçekliği denetlenmelidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy