5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 83. maddesinin birinci fıkrası uyarınca keşif işlemi kural olarak mahkeme, naip hâkim ya da istinabe olunan hâkimlikçe yerine getirilir; gecikmesinde sakınca görülen durumlarda ise bu işlem Cumhuriyet savcısınca yapılabilir. Keşif, delil içeriğinin öğrenilmesine ve elde edilen delillerin değerlendirilmesine hizmet eder.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 83Kaynağı aç
istinabe olunan hâkim veya mahkeme ile gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde
Cumhuriyet savcısı tarafından yapılır.
(2) Keşif tutanağına, var olan durum ile olayın özel niteliğine göre
varlığı umulup da elde edilemeyen delillerin yokluğu da yazılır.
Keşifte, tanık veya bilirkişinin dinlenmesinde bulunabilecekler
Keşfi Yapmaya Yetkili Makamlar ve Cumhuriyet Savcısının Yetkisi
Keşif yapma yetkisi kural olarak hâkim veya mahkemeye aittir. CMK m. 83/1 gereğince keşif, davaya bakan hâkim veya mahkemenin yanı sıra naip hâkim ya da istinabe olunan hâkim veya mahkeme vasıtasıyla da icra edilebilir. Cumhuriyet savcısının keşif yetkisi ise yalnızca gecikmesinde sakınca bulunan hâllerle sınırlıdır. Gecikme hâlinde delilin kaybolması veya değişmesi söz konusu olacaksa ve derhal hâkim tarafından keşif yapılma olanağı bulunmuyorsa bu işlem Cumhuriyet savcısı tarafından yerine getirilir.
Keşif, hâkimin vereceği karara yardımcı olması amacıyla takdirinde yapılan bir delil toplama işlemidir. Hangi olayda keşif yapılması gerektiği hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından farklı değerlendirilebilir. Delilin kaybolması veya değişmesi riski bulunmadığı durumlarda, soruşturma evresinde keşif yapılmamış olması iddianamenin iadesi nedeni yapılamaz. Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa CMK m. 170/2 uyarınca Cumhuriyet savcısı iddianame düzenler. Mahkemece ihtiyaç duyulduğu takdirde yargılama aşamasında keşif icra edilebilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 170Kaynağı aç
tarafından yerine getirilir.
(2) Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği
hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet savcısı, bir iddianame
düzenler.
(3) Görevli ve yetkili mahkemeye hitaben düzenlenen iddianamede;
a) Şüphelinin kimliği,
b) Müdafii,
c) Maktul, mağdur veya suçtan zarar görenin kimliği,
d) Mağdurun veya suçtan zarar görenin vekili veya kanunî temsilcisi,
e) Açıklanmasında sakınca bulunmaması halinde ihbarda bulunan kişinin
kimliği,
f) Şikâyette bulunan kişinin kimliği,
g) Şikâyetin yapıldığı tarih,
h) Yüklenen suç ve uygulanması gereken kanun maddeleri,
i) Yüklenen suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi,
j) Suçun delilleri,
k) Şüphelinin tutuklu olup olmadığı; tutuklanmış ise, gözaltına alma ve
tutuklama tarihleri ile bunların süreleri,
Gösterilir.
(4) İddianamede, yüklenen suçu
oluşturan olaylar, mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanır; yüklenen
suçu oluşturan olaylar ve suçun delilleriyle ilgisi bulunmayan bilgilere yer
verilmez.[64]
(5) İddianamenin sonuç kısmında, şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar
değil, lehine olan hususlar da ileri sürülür.
(6) İddianamenin sonuç kısmında, işlenen suç dolayısıyla ilgili kanunda
öngörülen ceza ve güvenlik tedbirlerinden hangilerine hükmedilmesinin
istendiği; suçun tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, ilgili
tüzel kişi hakkında uygulanabilecek olan güvenlik tedbiri açıkça belirtilir.
Kamu davasını açmada takdir yetkisi
Soruşturma Evresinde Keşif Yapılmaması ve İddianamenin İadesi
Taksirle yaralama suçuna dair olayda kusurluluk takdiri mahkemeye ait olduğundan, gecikmesinde sakınca bulunan bir hâl bulunmadıkça soruşturma aşamasında savcılıkça keşif yapılmaması iddianamenin iade gerekçesi yapılamaz. Suç tarihinden sonra geçen süre gözetilerek gecikmesinde sakınca bulunan hâlin kalmadığı veya hiç oluşmadığı olaylarda, kusurun belirlenmesi bakımından keşfe ihtiyaç duyulursa bu inceleme kovuşturma aşamasında hâkim tarafından yapılır.
Taşınmazın niteliği ve kadastro durumunun tespitine ilişkin olayda gecikmesinde sakınca bulunan bir hâlden söz edilemiyorsa, soruşturma evresinde keşif yapılmamış olması iddianamenin iadesi gerekçesi yapılamaz; gecikmesinde sakınca bulunan bir hâl olmadıkça keşfin mahkemece kovuşturma evresinde yapılması öngörülür.
Keşif Tutanağının Düzenlenmesi ve Delillerin Tespiti
CMK m. 83/2 uyarınca düzenlenecek keşif tutanağında, olay yerinde saptanan fiili durumun yanı sıra somut olayın niteliği gereği bulunması beklendiği hâlde ulaşılamayan delillerin yokluğu da açıkça belirtilir. Keşif mahallinde var olan durum kadar, varlığı umulan iz ve eserlerin bulunamadığının saptanması da delillerin sağlıklı biçimde değerlendirilmesi açısından önem taşır.
Olay Saati ve Meteorolojik Koşulların Keşifteki Rolü
Hâkim tarafından alınan bir karara dayanılarak icra edilen keşif, olay yerinde, olayın gerçekleştiği saat ve meteorolojik koşullara uygun biçimde yapıldığında delil içeriğinin öğrenilmesine ve toplanmış delillerin değerlendirilmesine daha uygun sonuç verir. Nitekim tanık beyanlarının veya teşhis olanaklarının denetimi amacıyla yapılacak incelemelerde; olayın meydana geldiği gün ve saatteki koşullar gözetilerek, olayda kullanılan araç ve gereçlerin özellikleri dikkate alınmak suretiyle bilirkişi eşliğinde temsili ve tatbiki keşif gerçekleştirilebilir.
Ceza muhakemesinde keşif yapmaya yetkili makam kimdir?
CMK m. 83/1 uyarınca keşif kural olarak hâkim veya mahkeme, naip hâkim ya da istinabe olunan hâkim veya mahkeme tarafından; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise Cumhuriyet savcısı tarafından yapılır.
Keşif tutanağına elde edilemeyen deliller yazılır mı?
Evet. CMK m. 83/2 uyarınca tutanağa, mevcut durumla birlikte olayın niteliğine göre bulunması umulduğu hâlde ulaşılamayan delillerin yokluğu da geçirilir.
Soruşturmada keşif yapılmaması iddianamenin iadesi sebebi midir?
Gecikmesinde sakınca bulunan bir hâl bulunmadığı takdirde Cumhuriyet savcısının keşif yapmamış olması iddianamenin iadesi nedeni yapılamaz; ihtiyaç duyulursa keşif kovuşturma evresinde mahkemece icra edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy