Ceza muhakemesinde duruşmaların kural olarak herkese açık yapılması esastır. Bu temel ilkenin istisnası olarak açıklığın kaldırılmasına karar verildiğinde, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 186. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, açıklığın kaldırılması kararının mahkemece nedenleriyle birlikte duruşma tutanağına geçirilmesi zorunludur.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 186Kaynağı aç
birlikte tutanağa geçirilir.
Kapalı duruşmada bulunabilme
Duruşmalarda Aleniyet İlkesi ve Açıklığın Kaldırılması Şartları
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 182. maddesi gereğince duruşma kural olarak herkese açıktır. Ancak genel ahlakın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hallerde, duruşmanın bir kısmının veya tamamının kapalı yapılmasına mahkeme tarafından karar verilebilir. Kanun koyucu, duruşmanın kapalı yapılmasına dair gerekçeli kararın ve yargılama sonucunda verilen hükmün açık duruşmada açıklanmasını emretmiştir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 182Kaynağı aç
(2) Genel ahlâkın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde,
duruşmanın bir kısmının veya tamamının kapalı yapılmasına mahkemece karar
verilebilir.
(3) Duruşmanın kapalı yapılması
konusundaki gerekçeli karar ile hüküm açık duruşmada açıklanır.
Ses ve görüntü alıcı aletlerin kullanılması yasağı
Genel ahlak veya kamu güvenliği sebebiyle açıklığın kaldırılması talep edildiğinde, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 184. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu isteme ilişkin duruşma, talep üzerine veya mahkemece uygun görülmesi halinde kapalı olarak yürütülür.
Kapalılık Kararının Nedenleriyle Birlikte Tutanağa Geçirilmesi Zorunluluğu
Duruşmaların açıklığı, adil yargılanma hakkı yönünden yargılamanın temel niteliğini oluşturur. Aleniyetin sınırlandırılması yalnızca zorunlu durumlarda ve kanunun açıkça belirlediği hallerde söz konusu olabileceğinden, açıklığı kaldırma kararının tüm gerekçeleri ve somut dayanaklarıyla duruşma tutanağına yazılması yasal bir zorunluluktur.
Sanığın Yaşı ve Davaların Birleştirilmesinin Kapalılık Usulüne Etkisi
Suç tarihi itibarıyla onsekiz yaşından büyük olan ya da yargılama devam ederken oturum gününden önce veya hüküm celsesinde onsekiz yaşını dolduran sanıklar hakkında, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 182, 184 ve 186. maddeleri uyarınca usulüne uygun verilmiş ayrı bir kapalılık kararı bulunmadığı sürece duruşmanın açık yapılması gerekir. Bu koşullarda hükmün de açık duruşmada tefhim edilmesi zorunlu olup, ayrı bir kapalılık kararı olmaksızın duruşmanın kapalı yürütülmesi veya hükmün kapalı oturumda gizlice tefhim edilmesi aleniyet kuralına aykırılık teşkil eder.
Buna karşılık, yetişkin sanıklarla birlikte suç işleyen suça sürüklenen çocukların soruşturması ayrı yürütüldükten sonra kovuşturma aşamasında davaların birleştirilmesi durumunda, davaların birlikte görülmesinde umulan yarar ile çocuğun korunması ihtiyacı devam eder. Bu doğrultuda Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 185. maddesi uyarınca tüm sanıklar bakımından duruşmanın kapalı yapılması kanun hükmüne uygun kabul edilmektedir.
Açıklık İlkesinin İhlali ve Hukuka Kesin Aykırılık
Duruşmaların kanuna aykırı biçimde kapalı yapılması, usul hukukunda korunan aleniyet güvencesini zedeler. Duruşmaların açıklığı ilkesinin ihlal edilmesi, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 289. maddesinde düzenlenen mutlak hukuka aykırılık halleri arasında yer alır. Kanunen açık yapılması gereken bir duruşmanın usule uygun kapalılık kararı bulunmaksızın kapalı yapılması durumunda, bu eksikliğin giderilmesi amacıyla hükmün bozulması ve yargılamanın açık duruşmayla icra edilmesi gerekmektedir.
Duruşmanın kapalı yapılması kararı ve hüküm nasıl açıklanır?
Genel ahlak veya kamu güvenliği nedeniyle verilen duruşmanın kapalı yapılmasına ilişkin gerekçeli karar ile yargılama sonucunda kurulan hüküm açık duruşmada açıklanır.
Kapalılık kararının nedenleriyle tutanağa yazılması neden zorunludur?
Açıklık adil yargılanmanın temel şartı olduğundan ve duruşmanın gizli yürütülmesi kanunda belirtilen sınırlı ve zorunlu hallere bağlı kılındığından, kapalılık kararının tüm yasal dayanak ve gerekçeleriyle tutanağa geçirilmesi zorunludur.
Açıklığın kaldırılması talebi kapalı oturumda değerlendirilebilir mi?
Evet, genel ahlakın veya kamu güvenliğinin zorunlu kıldığı hallerde açıklığın kaldırılması istemine ilişkin duruşma, talep üzerine veya mahkemece uygun görülürse kapalı yapılır.
Açık yapılması gereken duruşmanın kapalı yürütülmesinin yaptırımı nedir?
Duruşmaların açıklığı ilkesinin ihlali kanunda hukuka kesin aykırılık hali sayıldığından, usulsüz şekilde kapalı yapılan duruşmalar bozma sebebi teşkil eder ve yargılamanın açık duruşmayla yenilenmesi gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy