5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 164. maddesi, adlî kolluğu belirli düzenlemelerde belirtilen soruşturma işlemlerini yapan güvenlik görevlileri olarak tanımlar. Soruşturma işlemleri, Cumhuriyet savcısının emir ve talimatları doğrultusunda öncelikle adlî kolluğa yaptırılır; adlî kolluk görevlileri, savcının adlî görevlere ilişkin emirlerini yerine getirir. Adlî görevler dışındaki hizmetlerde adlî kolluk üstlerinin emrindedir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 164Kaynağı aç
Emniyet Teşkilatı Kanununun 8, 9 ve 12 nci maddeleri, 10.3.1983 tarihli ve 2803
sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanununun 7 nci maddesi, 2.7.1993
tarihli ve 485 sayılı Gümrük Müsteşarlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararnamenin 8 inci maddesi ve 9.7.1982 tarihli ve 2692 sayılı
Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanununun 4 üncü maddesinde belirtilen soruşturma
işlemlerini yapan güvenlik görevlilerini ifade eder.[62]
(2) Soruşturma işlemleri, Cumhuriyet savcısının emir ve talimatları
doğrultusunda öncelikle adlî kolluğa yaptırılır. Adlî kolluk görevlileri,
Cumhuriyet savcısının adlî görevlere ilişkin emirlerini yerine getirir.
(3) Adlî kolluk, adlî görevlerin haricindeki hizmetlerde, üstlerinin
emrindedir.
Diğer kolluk birimlerinin adlî kolluk görevi
Adlî kolluğun kanuni tanımı
CMK m. 164/1, adlî kolluğu genel bir unvan olarak değil, anılan hükümlerde belirtilen soruşturma işlemlerini yapan güvenlik görevlileri üzerinden tanımlar. Bu hükümde 4.6.1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun 8, 9 ve 12. maddeleri; 10.3.1983 tarihli ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'nun 7. maddesi; 2.7.1993 tarihli ve 485 sayılı Gümrük Müsteşarlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 8. maddesi ile 9.7.1982 tarihli ve 2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu'nun 4. maddesi gösterilmiştir.
Tanım, bu düzenlemelerde belirtilen soruşturma işlemlerinin yapılmasına bağlanmıştır. CMK m. 164/1, atıf yaptığı hükümlerin içeriğini ayrıca tekrarlamaz; adlî kolluk sayılmayı anılan soruşturma işlemleriyle ilişkilendirir.
Soruşturma evresi ve işlemlerin yaptırılması
CMK m. 2/1-e soruşturmayı, kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre olarak tanımlar. CMK m. 164/2, soruşturma işlemlerinin Cumhuriyet savcısının emir ve talimatları doğrultusunda öncelikle adlî kolluğa yaptırılacağını düzenler.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 2Kaynağı aç
a) Şüpheli: Soruşturma evresinde, suç şüphesi altında bulunan kişiyi,
b) Sanık: Kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün kesinleşmesine
kadar, suç şüphesi altında bulunan kişiyi,
c) Müdafi: Şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan
avukatı,
d) Vekil: Katılan, suçtan zarar gören veya malen sorumlu kişiyi ceza
muhakemesinde temsil eden avukatı,
e) Soruşturma: Kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin
öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evreyi,
f) Kovuşturma: İddianamenin kabulüyle başlayıp, hükmün kesinleşmesine
kadar geçen evreyi,
g) İfade alma: Şüphelinin kolluk görevlileri veya Cumhuriyet savcısı
tarafından soruşturma konusu suçla ilgili olarak dinlenmesini,
h) Sorgu: Şüpheli veya sanığın hâkim veya mahkeme tarafından soruşturma
veya kovuşturma konusu suçla ilgili olarak dinlenmesini,
i) Malen sorumlu: Yargılama konusu
işin hükme bağlanması ve bunun kesinleşmesinden sonra, maddî ve malî sorumluluk
taşıyarak hükmün sonuçlarından etkilenecek veya bunlara katlanacak kişiyi,
j) Suçüstü:
1. İşlenmekte olan suçu,
2. Henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden hemen sonra kolluk,
suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin
işlediği suçu,
3. Fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya veya delille yakalanan
kimsenin işlediği suçu,
k) Toplu suç: Aralarında iştirak iradesi bulunmasa da üç veya daha fazla
kişi tarafından işlenen suçu,
l) Disiplin hapsi: Kısmî bir düzeni korumak amacıyla yaptırım altına
alınmış olan fiil dolayısıyla verilen, seçenek yaptırımlara çevrilemeyen,
önödeme uygulanamayan, tekerrüre esas olmayan, şartla salıverilme hükümleri
uygulanamayan, ertelenemeyen ve adlî sicil kayıtlarına geçirilmeyen hapsi,
İfade eder.
İKİNCİ
BÖLÜM
Görev
Görev
İkinci fıkrada iki unsur birlikte yer alır. Soruşturma işlemleri öncelikle adlî kolluğa yaptırılır. Adlî kolluk görevlileri de Cumhuriyet savcısının adlî görevlere ilişkin emirlerini yerine getirir. Hüküm, bu emir ilişkisini adlî görevlerle sınırlı kurar.
Adlî görev dışındaki emir ilişkisi
CMK m. 164/3 uyarınca adlî kolluk, adlî görevlerin haricindeki hizmetlerde üstlerinin emrindedir.
Suçüstünün kanuni anlamı
CMK m. 2/1-j suçüstünü üç biçimde tanımlar: işlenmekte olan suç; henüz işlenmiş olan fiille, fiilin işlenmesinden hemen sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suç; fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya veya delille yakalanan kimsenin işlediği suç.
Tanım, suçüstünü yalnız fiilin işlendiği ana bağlamaz. Henüz işlenmiş fiilin hemen ardından yapılan takip sonucunda yakalanma ile fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya veya delille yakalanma da suçüstü kapsamında gösterilmiştir. Takip, kolluğun yanında suçtan zarar göreni ve başkalarını da kapsar.
Aramada makul şüphe şartı
CMK m. 116/1, şüphelinin veya sanığın yakalanması ya da suç delillerinin bulunması yönünde makul şüpheyi, üstünün, eşyasının, konutunun, işyerinin veya ona ait diğer yerlerin aranabilmesiyle birlikte düzenler.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 116Kaynağı aç
edilebileceği hususunda makul şüphe varsa; şüphelinin veya sanığın üstü,
eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir.[26]
Diğer kişilerle ilgili arama
Delilin ortaya konulmasının reddi
CMK m. 206/2-a uyarınca, ortaya konulması istenen bir delil kanuna aykırı olarak elde edilmişse reddolunur. Bu sonuç, delilin ortaya konulmak istenmesine ve kanuna aykırı elde edilmesine bağlanmıştır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 206Kaynağı aç
delillerin ortaya konulmasına başlanır. (Ek cümleler: 25/5/2005 – 5353/29
md.) Ancak, sanığın tebligata rağmen mazeretsiz olarak gelmemesi sebebiyle
sorgusunun yapılamamış olması, delillerin ortaya konulmasına engel olmaz.
Ortaya konulan deliller, sonradan gelen sanığa bildirilir.
(2) Ortaya konulması istenilen bir delil aşağıda yazılı hâllerde
reddolunur:
a) Delil, kanuna aykırı olarak elde edilmişse.
b) Delil ile ispat edilmek istenilen olayın karara etkisi yoksa.
c) İstem, sadece davayı uzatmak maksadıyla yapılmışsa.
(3) Cumhuriyet savcısı ile sanık veya müdafii birlikte rıza
gösterirlerse, tanığın dinlenmesinden veya başka herhangi bir delilin ortaya
konulmasından vazgeçilebilir.
(4) (Mülga: 25/5/2005 – 5353/29 md.)
Delil ve olayın geç bildirilmesi
Aynı fıkradaki diğer hâller bundan ayrıdır. CMK m. 206/2-b'ye göre delille ispat edilmek istenen olayın karara etkisi yoksa, CMK m. 206/2-c'ye göre istem sadece davayı uzatmak maksadıyla yapılmışsa delilin ortaya konulması istemi reddolunur.
Adlî kolluk kimleri ifade eder?
CMK m. 164/1 adlî kolluğu, bu maddede gösterilen hükümlerde belirtilen soruşturma işlemlerini yapan güvenlik görevlileri olarak tanımlar.
Soruşturma işlemlerini kim yaptırır?
CMK m. 164/2 uyarınca soruşturma işlemleri, Cumhuriyet savcısının emir ve talimatları doğrultusunda öncelikle adlî kolluğa yaptırılır. Adlî kolluk görevlileri, savcının adlî görevlere ilişkin emirlerini yerine getirir.
Soruşturma evresi ne zaman biter?
CMK m. 2/1-e'ye göre soruşturma, yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir.
Suçüstü hangi durumları kapsar?
CMK m. 2/1-j; işlenmekte olan suçu, henüz işlenmiş fiilden hemen sonra takip edilerek yakalanan kişinin suçunu ve fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya ya da delille yakalanan kişinin suçunu suçüstü sayar.
Kanuna aykırı delil ortaya konulabilir mi?
CMK m. 206/2-a'ya göre ortaya konulması istenen delil kanuna aykırı olarak elde edilmişse reddolunur. Karara etkisi olmayan delil ile yalnız davayı uzatma amacıyla yapılan istem, aynı fıkranın ayrı bentlerinde ayrıca reddedilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy