Adlî Kolluğun Tanımı ve Teşkilat Yapısı
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 164. maddesinin birinci fıkrasına göre adlî kolluk; 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun 8, 9 ve 12. maddeleri, 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'nun 7. maddesi, 485 sayılı Gümrük Müsteşarlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 8. maddesi ve 2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu'nun 4. maddesinde belirtilen soruşturma işlemlerini yapan güvenlik görevlilerini ifade eder.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 164Kaynağı aç
Emniyet Teşkilatı Kanununun 8, 9 ve 12 nci maddeleri, 10.3.1983 tarihli ve 2803
sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanununun 7 nci maddesi, 2.7.1993
tarihli ve 485 sayılı Gümrük Müsteşarlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararnamenin 8 inci maddesi ve 9.7.1982 tarihli ve 2692 sayılı
Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanununun 4 üncü maddesinde belirtilen soruşturma
işlemlerini yapan güvenlik görevlilerini ifade eder.[62]
(2) Soruşturma işlemleri, Cumhuriyet savcısının emir ve talimatları
doğrultusunda öncelikle adlî kolluğa yaptırılır. Adlî kolluk görevlileri,
Cumhuriyet savcısının adlî görevlere ilişkin emirlerini yerine getirir.
(3) Adlî kolluk, adlî görevlerin haricindeki hizmetlerde, üstlerinin
emrindedir.
Diğer kolluk birimlerinin adlî kolluk görevi
Soruşturma İşlemlerinde Emir ve Talimat İlişkisi
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 164. maddesinin ikinci fıkrasına göre soruşturma safhasındaki işlemler esasen savcılığın emir ve talimatlarıyla öncelikle adlî kolluk eliyle yürütülür. Bu kapsamda kolluk memurları, adlî görev sahasına giren konularda Cumhuriyet savcısından aldıkları emirleri yerine getirmekle yükümlüdür.
Adlî kolluğun hiyerarşik konumu kanunda açıkça ayrıştırılmıştır. Kanunun 164. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince adlî kolluk, adlî görevlerin haricindeki hizmetlerde üstlerinin emrindedir.
Maddi Gerçeğin Araştırılması ve İvedilik Taşıyan İşlemler
Cumhuriyet savcısı bir suç ihbarı veya izlenimi edindiğinde, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 160. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca maddi gerçeğin araştırılması ve adil yargılanmanın temini için emrindeki adlî kolluk personeli aracılığıyla şüphelinin hem aleyhine hem de lehine delilleri toplayarak muhafaza altına almak ve şüphelinin haklarını gözetmekle yükümlüdür.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 160Kaynağı aç
bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını
açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya
başlar.
(2) Cumhuriyet savcısı, maddî gerçeğin
araştırılması ve adil bir yargılamanın yapılabilmesi için, emrindeki adlî
kolluk görevlileri marifetiyle, şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri
toplayarak muhafaza altına almakla ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür.
Cumhuriyet savcısının görev ve yetkileri
Kanunun 164. maddesinin gerekçesine göre kolluğun suç karşısındaki temel görevi, suçluları aramak ve işin aydınlatılması için ivedi tedbirleri almaktır. Bu araştırma fonksiyonunun yerine getirilmesi amacıyla Cumhuriyet savcısından emir alınmasına gerek bulunmamakta; düzenlenen evrak derhâl ve gecikmeksizin savcılığa gönderilmektedir.
Özel Soruşturma Usulü ve Yetersiz İncelemenin Sonuçları
4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun kapsamındaki suç iddialarında Cumhuriyet savcıları, ihbar veya şikâyet aldıklarında ya da durumu öğrendiklerinde yalnızca ivedilikle toplanması gerekli ve kaybolma ihtimali bulunan delilleri tespit eder. Bu tespit haricinde başka hiçbir işlem yapmayarak ilgili idari merciden soruşturma izni talep edilir. Kanuni izin verilmedikçe soruşturma başlayamayacağından kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi mümkün değildir.
Cumhuriyet savcılığı tarafından hiçbir araştırma yapılmadan veya tamamen yüzeysel ve yetersiz bir incelemeyle kovuşturmaya yer olmadığı kararı tesis edilmesi durumunda, itirazı inceleyen merci eksikliği tespit ederek takipsizlik kararını kaldırabilir ve soruşturmanın tamamlanması için dosyayı ilgili başsavcılığa gönderebilir.
Adlî kolluk görevlileri adlî işlerde kime bağlıdır?
Adlî kolluk personeli, soruşturma işlemlerinde ve adlî görevlere ilişkin konularda Cumhuriyet savcısının emir ve talimatlarını yerine getirmekle yükümlüdür.
Kolluğun ivedi tedbirleri alabilmesi için savcıdan emir alması gerekir mi?
Suç karşısında kolluğun suçluları aramak ve işin aydınlatılması için ivedi tedbirleri almasında savcıdan emir alınmasına gerek yoktur; tanzim edilen evrak gecikmeksizin derhâl savcılığa gönderilir.
Adlî kolluk sadece şüpheli aleyhine olan delilleri mi toplar?
Cumhuriyet savcısı, emrindeki adlî kolluk görevlileri marifetiyle maddî gerçeğin ortaya çıkması ve adil yargılanmanın sağlanması için şüphelinin hem aleyhine hem de lehine olan delilleri toplayıp muhafaza altına almakla kanunen yükümlüdür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy