Değerlendirme Raporunun Hukuki Dayanağı
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 166. maddesi, Cumhuriyet başsavcılarına her yılın sonunda bulundukları yerdeki adli kolluk sorumlularını değerlendirme raporu düzenleme ve bu raporları mülki idare amirlerine gönderme yükümlülüğü getirmektedir. Madde metni bu yükümlülüğü açıkça kurmaktadır; yıllık periyot ile mülki idare amirine iletim zorunluluğu kanunun lafzından anlaşılmaktadır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 166Kaynağı aç
adlî kolluğun sorumluları hakkında değerlendirme raporları düzenleyerek, mülkî
idare amirlerine gönderir.
Yönetmelik
Madde 166, CMK'nın adli kollukla ilgili bölümünde 164, 165 ve 167. maddelerle aynı fasılda yer almaktadır. Bu dört madde, kanunun yasama sürecinde tasarıya 163. maddenin ardından eklenmiştir.
Adli Kolluğun Kapsamı
Değerlendirme raporunun konusunu oluşturan adli kolluk; Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun 8, 9 ve 12. maddeleri, Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'nun 7. maddesi, 485 sayılı Gümrük Müsteşarlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 8. maddesi ile 2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu'nun 4. maddesinde belirtilen soruşturma işlemlerini yürüten güvenlik görevlilerini kapsamaktadır. Bu tanım CMK m. 164/1'de yer almaktadır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 164Kaynağı aç
Emniyet Teşkilatı Kanununun 8, 9 ve 12 nci maddeleri, 10.3.1983 tarihli ve 2803
sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanununun 7 nci maddesi, 2.7.1993
tarihli ve 485 sayılı Gümrük Müsteşarlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararnamenin 8 inci maddesi ve 9.7.1982 tarihli ve 2692 sayılı
Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanununun 4 üncü maddesinde belirtilen soruşturma
işlemlerini yapan güvenlik görevlilerini ifade eder.[62]
(2) Soruşturma işlemleri, Cumhuriyet savcısının emir ve talimatları
doğrultusunda öncelikle adlî kolluğa yaptırılır. Adlî kolluk görevlileri,
Cumhuriyet savcısının adlî görevlere ilişkin emirlerini yerine getirir.
(3) Adlî kolluk, adlî görevlerin haricindeki hizmetlerde, üstlerinin
emrindedir.
Diğer kolluk birimlerinin adlî kolluk görevi
Savcılık Emrine Tabi Olma ve Sınırları
CMK m. 164/2 gereğince soruşturma işlemleri Cumhuriyet savcısının emir ve talimatları doğrultusunda öncelikle adli kolluğa yaptırılır; adli kolluk görevlileri savcının adli görevlere ilişkin emirlerini yerine getirmekle yükümlüdür. Buna karşılık m. 164/3 uyarınca adli kolluk, adli görevlerin dışında kalan hizmetlerde üstlerinin emrindedir. Bu ayrım, savcı emrinin kapsamı bakımından kanunun çizdiği sınırı belirlemektedir.
CMK m. 165/1'e göre gerektiğinde veya Cumhuriyet savcısının talebi hâlinde diğer kolluk birimleri de adli kolluk görevi yapmakla yükümlüdür. Bu durumlarda söz konusu görevliler hakkında adli görevleri dolayısıyla CMK hükümleri uygulanır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 165Kaynağı aç
halinde, diğer kolluk birimleri de adlî kolluk görevini yerine getirmekle
yükümlüdür. Bu durumda, kolluk görevlileri hakkında, adlî görevleri dolayısıyla
bu Kanun hükümleri uygulanır.
Değerlendirme raporu yetkisi
Yönetmelikle Düzenlenecek Hususlar
CMK m. 167/1 uyarınca adli kolluk görevlilerinin nitelikleri, hizmet öncesi ve hizmet içi eğitimleri, diğer hizmet birimleriyle ilişkileri, değerlendirme raporlarının düzenlenmesi, uzmanlık dallarına göre çalıştırılacakları bölümler ve diğer hususlar; kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içinde Adalet ve İçişleri Bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikte belirlenir. Kanun, değerlendirme raporlarına ilişkin bu hususları yönetmeliğe bırakmıştır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 167Kaynağı aç
hizmet öncesi ve hizmet içi eğitimi, diğer hizmet birimleri ile ilişkileri,
değerlendirme raporlarının düzenlenmesi, uzmanlık dallarına göre hangi
bölümlerde çalıştırılacakları ve diğer hususlar; bu Kanunun yürürlük tarihinden
itibaren altı ay içinde Adalet ve İçişleri Bakanlıklarınca müştereken
çıkarılacak yönetmelikte belirlenir.
Adlî kolluğun olay yerinde aldığı tedbirlere uyulmaması halinde
yetkisi
Raporun Mülki İdare Amirine Gönderilmesi
CMK m. 166, raporu düzenleme yükümlüsü olarak Cumhuriyet başsavcısını, alıcı olarak ise mülki idare amirini belirlemiştir. Raporun tesliminden sonra ne tür idari adım atılabileceğine ilişkin bir düzenleme CMK m. 166 metninde yer almamaktadır.
Sık Sorulan Sorular
CMK m. 166 kapsamında değerlendirme raporu ne zaman düzenlenir?
Her yılın sonunda düzenlenir. Kanun, yıllık periyodu açıkça öngörmüş; savcının takdirine değil, yasal bir yükümlülüğe dayandırmıştır.
Raporu kim düzenler, kime gönderilir?
Raporu düzenleme yükümlülüğü Cumhuriyet başsavcısına aittir. Düzenlenen rapor, ilgili yerdeki mülki idare amirine gönderilir.
Değerlendirme raporu yalnızca emniyet mensuplarını mı kapsar?
Hayır. Adli kolluk kavramı, Emniyet Teşkilatı Kanunu, Jandarma Teşkilat Kanunu, ilgili KHK ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu'nda sayılan soruşturma işlemlerini yürüten güvenlik görevlilerini kapsamaktadır.
Raporun içeriği ve düzenlenme usulü kanunda ayrıntılı belirtilmiş midir?
Hayır. CMK m. 167/1, değerlendirme raporlarının düzenlenmesine ilişkin hususların Adalet ve İçişleri Bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikte belirleneceğini öngörmüştür.
Savcının adli kolluk üzerindeki emir yetkisinin sınırı nedir?
CMK m. 164 uyarınca adli kolluk görevlileri, savcının adli görevlere ilişkin emirlerini yerine getirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülük adli görevlerle sınırlıdır; adli görevlerin dışında kalan hizmetlerde kolluk üstlerinin emrinde olmaya devam eder.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy