Yetkili Hâkim veya Mahkeme Önüne Çıkarılma Süresi
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 94/1 uyarınca, hâkim veya mahkeme tarafından verilen yakalama emri üzerine soruşturma veya kovuşturma evresinde yakalanan kişinin en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılması zorunludur.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 94Kaynağı aç
(1) Hâkim veya mahkeme tarafından verilen yakalama emri üzerine
soruşturma veya kovuşturma evresinde yakalanan kişi, en geç yirmi dört saat
içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılır.
(2) Yakalanan kişi, en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya
mahkeme önüne çıkarılamıyorsa, aynı süre içinde yakalandığı yer adliyesinde,
mevcut değil ise en yakın adliyede kurulu sesli ve görüntülü iletişim
sisteminin kullanılması suretiyle yetkili hâkim veya mahkeme tarafından bu
kişinin sorgusu yapılır veya ifadesi alınır.
(3) (Ek:8/7/2021-7331/12 md.) İfadesi alınmak amacıyla düzenlenen
yakalama emri üzerine mesai saatleri dışında yakalanan ve belirlenen tarihte
yargı mercii önünde hazır bulunmayı taahhüt eden kişinin serbest bırakılması,
Cumhuriyet savcısı tarafından emredilebilir. Bu hüküm her yakalama emri için
ancak bir kez uygulanabilir. Taahhüdünü yerine getirmeyen kişiye, yakalama
emrinin düzenlendiği yer Cumhuriyet savcısı tarafından bin Türk lirası idari
para cezası verilir.
Yakalanan veya gözaltına alınanın durumunun yakınlarına bildirilmesi
Sesli ve Görüntülü İletişim Sistemiyle İfade ve Sorgu
Yakalanan kişi en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılamıyorsa, aynı yirmi dört saatlik süre içinde yakalandığı yer adliyesinde kurulu sesli ve görüntülü iletişim sistemi kullanılır. Yakalandığı yer adliyesinde bu sistem mevcut değilse, sistemin bulunduğu en yakın adliyeye sevk sağlanarak yetkili hâkim veya mahkeme tarafından kişinin sorgusu yapılır veya ifadesi alınır.
Mesai Saatleri Dışında Yakalanma ve Taahhütle Serbest Bırakılma
CMK m. 94/3 uyarınca, yalnızca ifadesi alınmak amacıyla düzenlenen yakalama emirlerinde mesai saatleri dışındaki yakalamalar için istisnai bir usul düzenlenmiştir. Bu kapsamda mesai saatleri dışında yakalanan ve belirlenen tarihte ilgili yargı mercii önünde hazır bulunacağını taahhüt eden kişinin serbest bırakılmasına Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilebilir.
Yargı mercii önünde hazır bulunma taahhüdüyle serbest bırakılmaya ilişkin bu kural, her yakalama emri için ancak bir kez uygulanabilir. Kendisine tanınan bu imkâna rağmen taahhüdünü yerine getirmeyerek belirlenen günde merci önüne gitmeyen kişiye, yakalama emrinin düzenlendiği yer Cumhuriyet savcısı tarafından bin Türk lirası idari para cezası verilir.
Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat Başvurusunun Esasları
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 142/1 uyarınca, karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 142Kaynağı aç
tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme
tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir.
(2) İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde ve eğer o
yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde
başka bir ağır ceza dairesi yoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesinde karara
bağlanır. (Ek cümleler:2/3/2024-7499/13 md.) Ancak, 141 inci
maddenin birinci fıkrasının (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki istemler
bakımından 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun
Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Bu
fıkra uyarınca 6384 sayılı Kanun kapsamında olmasına rağmen ağır ceza
mahkemesine yapılan istemler, Komisyona gönderilir. Ağır ceza mahkemesinin
görev alanına giren ve girmeyen istemler birlikte yapılmış ise ağır ceza
mahkemesi görev alanına girmeyen istemleri ayırmak suretiyle Komisyona
gönderir. Bu hâllerde ağır ceza mahkemesine yapılan istem tarihi esas alınır.
(3) Tazminat isteminde bulunan
kişinin dilekçesine, açık kimlik ve adresini, zarara uğradığı işlemin ve
zararın nitelik ve niceliğini kaydetmesi ve bunların belgelerini eklemesi
gereklidir.
(4) Dilekçesindeki bilgi ve belgelerin yetersizliği durumunda mahkeme,
eksikliğin bir ay içinde giderilmesini, aksi hâlde istemin reddedileceğini
ilgiliye duyurur. Süresinde eksiği tamamlanmayan dilekçe, mahkemece, itiraz
yolu açık olmak üzere reddolunur.
(5) Mahkeme, dosyayı inceledikten sonra yeterliliğini belirlediği dilekçe
ve eki belgelerin bir örneğini Devlet Hazinesinin kendi yargı çevresindeki
temsilcisine tebliğ ederek, varsa beyan ve itirazlarını iki hafta içinde yazılı
olarak bildirmesini ister.[51]
(6) İstemin ve ispat belgelerinin değerlendirilmesinde ve tazminat
hukukunun genel prensiplerine göre verilecek tazminat miktarının saptanmasında
mahkeme gerekli gördüğü her türlü araştırmayı yapmaya veya hâkimlerinden birine
yaptırmaya yetkilidir.
(7) (Değişik: 25/5/2005 – 5353/20 md.) Mahkeme, kararını duruşmalı
olarak verir. İstemde bulunan ile Hazine temsilcisi, açıklamalı çağrı kâğıdı
tebliğine rağmen gelmezlerse, yokluklarında karar verilebilir.
(8) Karara karşı, istemde bulunan, Cumhuriyet savcısı veya Hazine
temsilcisi, istinaf yoluna başvurabilir; inceleme öncelikle ve ivedilikle
yapılır. (Ek cümleler:2/3/2024-7499/13 md.)
Karar yerinde görülmezse bölge adliye mahkemesince işin esası hakkında
karar verilir. Bölge adliye mahkemelerince bu fıkra uyarınca verilen kararlar
kesindir.
(9) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/144 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/139
md.) Tazminat davaları nedeniyle Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince
hesaplanan nisbî avukatlık ücreti ödenir. Ancak, ödenecek miktar Tarifede sulh
ceza hâkimliklerinde takip edilen işler için belirlenen maktu ücretten az, ağır
ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için belirlenen maktu ücretten fazla
olamaz.
(10) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/144 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/139
md.) Tazminata ilişkin mahkeme kararları, kesinleşmeden ve idari başvuru
süreci tamamlanmadan icra takibine konulamaz. Kesinleşen mahkeme kararında
hükmedilen tazminat ile vekâlet ücreti, davacı veya vekilinin davalı idareye
yazılı şekilde bildireceği banka hesap numarasına, bu bildirimin yapıldığı
tarihten itibaren otuz gün içinde ödenir. Bu süre içinde ödeme yapılmaması
halinde, karar genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur.
Tazminatın geri alınması
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 142/2 uyarınca, aynı Kanunun 141 inci maddesinin birinci fıkrasının (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki istemler bakımından 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.
Yakalama emriyle yakalanan kişi kaç saat içinde mahkemeye çıkarılmalıdır?
Hâkim veya mahkeme tarafından verilen yakalama emri üzerine soruşturma veya kovuşturma evresinde yakalanan kişinin en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılması kanuni zorunluluktur.
Yetkili mahkemeye götürülemeyen yakalanan kişi nasıl dinlenir?
Kişi yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılamıyorsa, aynı süre içinde yakalandığı yer adliyesindeki, bu adliyede yoksa en yakın adliyedeki sesli ve görüntülü iletişim sistemi vasıtasıyla yetkili merci tarafından ifadesi alınır veya sorgusu yapılır.
Mesai saatleri dışında yakalanan kişinin taahhütle serbest bırakılması nasıl işler?
İfadesi alınmak amacıyla düzenlenen yakalama emri üzerine mesai saatleri dışında yakalanan kişi, belirlenen tarihte yargı mercii önünde hazır bulunacağını taahhüt ederse Cumhuriyet savcısının emriyle serbest bırakılabilir; bu usul her emir için yalnız bir kez geçerlidir.
Yargı mercii önünde hazır bulunma taahhüdüne uyulmazsa hangi yaptırım uygulanır?
Belirlenen tarihte yargı mercii önünde hazır bulunma taahhüdünü yerine getirmeyen kişiye, yakalama emrini düzenlemiş olan yer Cumhuriyet savcısı tarafından bin Türk lirası idari para cezası verilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy