CMK Madde 30 Kapsamında Hâkimin Davadan Çekinmesi
Ceza muhakemesinde hâkimin davadan çekinmesi kişisel bir takdirle kendiliğinden sonuç doğurmaz. Davaya bakan hâkimin çekinme istemi ve bildirdiği gerekçeler yetkili merci tarafından denetlenir. İleri sürülen çekinme nedenleri merci tarafından geçerli kabul edilmediği takdirde hâkim yargılama görevini sürdürmekle yükümlüdür.
Çekinme İstemini İncelemeye Yetkili Merci
Ceza Muhakemesi Kanununun 30 uncu maddesinde çekinme talebini karara bağlayacak merci açık biçimde düzenlenmemiştir. Hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşürecek nedenlere dayanarak çekinmesi halinde inceleme merciinin belirlenmesinde, hâkimin reddine ilişkin Ceza Muhakemesi Kanununun 27 nci maddesinin ikinci fıkrası kıyasen gözetilebilmektedir. Bu çerçevede sulh ceza hâkiminin çekinme talebinde yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi, tek hâkimli mahkemelerdeki çekinmelerde ise yargı çevresinde yer alan ağır ceza mahkemesi inceleme mercii olarak değerlendirilir.
Yasaklılık Sebepleriyle Çekinme ve Görevlendirme Usulü
Hâkimin yasaklılığını gerektiren hallere dayanarak davadan çekinmesi durumunda merciin takdir yetkisi bulunmamaktadır. Yasaklılık sebebine dayalı çekinmede merci, davaya bakmakla bir başka hâkimi veya mahkemeyi görevlendirmek zorundadır. Görevlendirmenin merci tarafından bizzat yapılması kanuni bir zorunluluk olup, görevli hâkimin belirlenmesi yetkisi adalet komisyonuna bırakılamaz.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 30Kaynağı aç
çekindiğinde; merci, bir başka hâkimi veya mahkemeyi davaya bakmakla
görevlendirir.
(2) Hâkim,
tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebepler ileri sürerek çekindiğinde, merci
çekinmenin uygun olup olmadığına karar verir. Çekinmenin uygun bulunması
halinde, davaya bakmakla bir başka hâkim veya mahkeme görevlendirilir.
(3) Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde yapılan işler hakkında 29 uncu
madde hükmü uygulanır.
Ret isteminin geri çevrilmesi
Hâkimin davaya bakmaktan yasaklılığı kapsamında, ilk derece yargılamasındaki karara katılmış bir hâkim üst mahkemenin aynı karara dair incelemesine katılamaz. Bunun yanı sıra, soruşturma evresinde görev üstlenmiş olan hâkimin kovuşturma aşamasında yer alması mümkün olmadığı gibi, yargılamanın yenilenmesi yoluna gidildiğinde de önceki yargılamada görev almış olan hâkim aynı işte yeniden görev yapamaz.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 23Kaynağı aç
mahkemece bu hükme ilişkin olarak verilecek karar veya hükme katılamaz.
(2) Aynı işte soruşturma evresinde görev
yapmış bulunan hâkim, kovuşturma evresinde görev yapamaz.
(3) Yargılamanın yenilenmesi halinde, önceki yargılamada görev yapan
hâkim, aynı işte görev alamaz.
Hâkimin reddi sebepleri ve ret isteminde bulunabilecekler
Tarafsızlık Şüphesi Nedeniyle Çekinme ve Merciin Takdiri
Hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşürecek nedenler ileri sürerek çekinmesi halinde merci, çekinmenin yerinde olup olmadığını takdir eder. Çekinme gerekçesinin uygun bulunması halinde davaya bakmak üzere başka bir hâkim veya mahkeme görevlendirilir. Yasaklılık hallerinde başka bir hâkim veya mahkemenin görevlendirilmesi yasal zorunluluk olmasına karşın, tarafsızlık şüphesine dayalı çekinmelerde yetkili merciye değerlendirme ve takdir alanı tanınmıştır.
Yargılama devam ederken sanığın atılı suçu işlediğine kanaat getirerek suç duyurusunda bulunan mahkeme heyeti üyeleri, daha önce görüş bildirmiş sayıldıklarından tarafsızlıkları konusunda şüphe oluşmaktadır. Bu kapsamda suç duyurusunda imzası bulunan hâkimlerin, bu başvuru üzerine açılan yeni davadan tarafsızlık şüphesi gerekçesiyle çekinmeleri yerinde bulunmaktadır.
Gecikmesinde Sakınca Bulunan Haller ve Kanun Yolu Denetimi
Hâkimin çekinmesi halinde gecikmesinde sakınca bulunan işlemler bakımından Ceza Muhakemesi Kanununun 29 uncu maddesi hükümleri tatbik edilir. Bu doğrultuda davadan çekilen hâkim tarafından gecikmesinde sakınca bulunan duruma istinaden temin edilen imza ve yazı örnekleri gibi savunma delili niteliğindeki işlemlerin sonradan tekrarlanması gerekmez.
Hâkimin çekinme istemi üzerine merci tarafından verilen karar niteliği itibarıyla kesindir. Kovuşturma süreci henüz sonuçlanmadan bu karara karşı kanun yararına bozma yoluna başvurulması mümkün görülmemekte olup, usuli aykırılıklar ancak asıl hükümle birlikte temyiz incelemesinde denetlenebilmektedir.
Hâkimin çekinmesi davadan el çekmesi için yeterli midir?
Hâkimin davadan çekinmesi kendiliğinden sonuç doğurmaz; bildirilen sebepler yetkili merci tarafından geçerli bulunmadıkça hâkim yargılama görevine devam eder.
Yasaklılık sebebiyle çekinmede merciin takdir hakkı var mıdır?
Yasaklılık hallerine dayalı çekinmede merciin takdir yetkisi bulunmaz; davaya bakmakla bir başka hâkimi veya mahkemeyi görevlendirmek zorundadır.
Davadan çekilen hâkimin yaptığı delil tespitleri tekrarlanır mı?
Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde toplanan imza ve yazı örneği gibi savunma delillerinin çekinme sonrasında yeniden tekrarlanması gerekmemektedir.
Merciin çekinme kararına karşı derhal kanun yoluna gidilebilir mi?
Merciin kararı niteliği gereği kesin olduğundan kovuşturma bitmeden kanun yararına bozma yoluna gidilemez; karar ancak esasa ilişkin asıl hükümle birlikte temyizen incelenebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy