Ceza muhakemesinde duruşma kural olarak herkese açık biçimde yürütülür. Hâkim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 182Kaynağı aç
(2) Genel ahlâkın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde,
duruşmanın bir kısmının veya tamamının kapalı yapılmasına mahkemece karar
verilebilir.
(3) Duruşmanın kapalı yapılması
konusundaki gerekçeli karar ile hüküm açık duruşmada açıklanır.
Ses ve görüntü alıcı aletlerin kullanılması yasağı
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 217Kaynağı aç
huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir. Bu deliller hâkimin vicdanî
kanaatiyle serbestçe takdir edilir.
(2) Yüklenen suç, hukuka uygun bir
şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir.
Ceza mahkemelerinin ek yetkisi
Davasız Yargılama Olmaz İlkesi ve Maddi Gerçeğin Araştırılması
Hâkim işe kendiliğinden el koyamaz; ceza muhakemesinde davasız yargılama yapılamaz ve kamu davası savcılık tarafından açılır. Maddi gerçeğin araştırılması ilkesi gereğince mahkeme, muhakemeye katılanların iddiaları veya sanığın ikrarı ile bağlı değildir; delilleri resen araştırabilir.
Duruşmanın Aleniyeti ve Kapalı Yapılma Koşulları
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 182/1 uyarınca duruşma kural olarak kamuya açık yürütülür. Kamu güvenliğinin ya da genel ahlâkın kesin bir zorunluluk doğurduğu ahvalde ise yargılamanın tamamının veya bir kısmının gizli oturumda yapılmasına mahkemece hükmedilebilir.
Duruşmanın kapalı yapılması konusundaki gerekçeli karar ile dava hakkındaki hüküm açık duruşmada açıklanır.
Duruşmanın Kesintisizliği ve Ara Verme Şartları
5271 sayılı Kanunun 190 ıncı maddesi uyarınca duruşmaya kural olarak ara verilmeksizin devam edilerek hüküm verilir; ancak zorunlu hâllerde davanın makul sürede sonuçlandırılmasını olanaklı kılacak surette ara verilebilir. Kanunun 176 ncı maddesinde belirlenen süreye uyulmamış olması durumunda sanığa duruşmaya ara verilmesini isteme hakkı olduğu hatırlatılır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 190Kaynağı aç
hüküm verilir. Ancak, zorunlu hâllerde davanın makul sürede sonuçlandırılmasını
olanaklı kılacak surette duruşmaya ara verilebilir.
(2) 176 ncı maddede belirlenen süreye uyulmamış ise duruşmaya ara
verilmesini istemeye hakkı olduğu sanığa hatırlatılır.
Duruşmanın başlaması
Duruşmanın Başlaması ve Yürütülme Sırası
Duruşmaya sanığın ve müdafiinin hazır bulunup bulunmadığı, çağrılmış tanık ve bilirkişilerin gelip gelmedikleri saptanarak başlanır. Sanık duruşmaya bağsız olarak alınır; hâkim veya mahkeme başkanı iddianamenin kabulü kararını okuyarak duruşmanın başladığını açıklar. Duruşmaya başlandıktan sonra tanıklar duruşma salonundan dışarı çıkarılır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 191Kaynağı aç
çağrılmış tanık ve bilirkişilerin gelip gelmedikleri saptanarak duruşmaya
başlanır. Sanık, duruşmaya bağsız olarak alınır. Mahkeme başkanı veya hâkim,
duruşmanın başladığını, iddianamenin kabulü kararını okuyarak açıklar.
(2) Tanıklar duruşma salonundan dışarı çıkarılırlar.
(3) Duruşmada, sırasıyla;
a) Sanığın açık kimliği saptanır, kişisel ve ekonomik durumu hakkında
kendisinden bilgi alınır,
b) (Değişik: 24/11/2016-6763/29 md.) İddianame
veya iddianame yerine geçen belgede yer alan suçlamanın dayanağını oluşturan
eylemler ve deliller ile suçlamanın hukuki nitelendirmesi anlatılır,
c) Sanığa, yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanunî hakkı
olduğu ve 147 nci maddede belirtilen diğer hakları bildirilir,
d) Sanık açıklamada bulunmaya hazır olduğunu bildirdiğinde, usulüne göre
sorgusu yapılır.
Başkan veya hâkimin görevi
Duruşmada sırasıyla sanığın açık kimliği saptanır, kişisel ve ekonomik durumu hakkında kendisinden bilgi alınır. İddianamede veya iddianame yerine geçen belgede isnat edilen eylemler, deliller ve suçlamanın hukuki nitelendirmesi anlatılır. Sanığa suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanuni hakkı olduğu ve mevzuatta düzenlenen diğer hakları bildirildikten sonra, sanık hazır olduğunu belirttiğinde usulünce sorgusu yapılır.
Sanığın Hazır Bulunması ve Yokluğunda Karar Verilmesi
Duruşmaya gelen sanığın oturum süresince hazır bulunması sağlanır ve savuşmasını engellemek üzere mahkemece gereken tedbirler alınır. Sanık savuşur veya ara vermeyi izleyen oturuma gelmezse, önceden sorgusu yapılmış ve mahkemece hazır bulunmasına gerek görülmemişse dava yokluğunda bitirilebilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 194Kaynağı aç
süresince hazır bulunması sağlanır ve savuşmasının önüne geçmek için mahkeme
gereken tedbirleri alır.
(2) Sanık savuşur veya ara vermeyi
izleyen oturuma gelmezse, önceden sorguya çekilmiş ve artık hazır bulunmasına
mahkemece gerek görülmezse, dava yokluğunda bitirilebilir.
Sanığın yokluğunda duruşma
Doğrudan Soru Yöneltme ve Sözlülük İlkesi
Cumhuriyet savcısı ile duruşmaya katılan taraf avukatları; duruşma disiplinine uygun olarak sanığa, katılana, tanıklara, bilirkişilere ve çağrılmış diğer kişilere doğrudan soru yöneltebilirler. Sanık ve katılan ise mahkeme başkanı veya hâkim aracılığıyla soru sorabilir. Kovuşturma evresinde sözlülük kuralı geçerli olup duruşmada sözlü olarak ortaya konulmayan ve tartışılmayan hususlar hükme temel alınamaz.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 201Kaynağı aç
duruşmaya katılan avukat; sanığa, katılana, tanıklara, bilirkişilere ve
duruşmaya çağrılmış diğer kişilere, duruşma disiplinine uygun olarak doğrudan
soru yöneltebilirler. Sanık ve katılan da mahkeme başkanı veya hâkim aracılığı
ile soru yöneltebilir. Yöneltilen soruya itiraz edildiğinde sorunun
yöneltilmesinin gerekip gerekmediğine, mahkeme başkanı karar verir.
Gerektiğinde ilgililer yeniden soru sorabilir.
(2) Heyet halinde görev yapan mahkemelerde, heyeti oluşturan hâkimler,
birinci fıkrada belirtilen kişilere soru sorabilir.
Tercüman bulundurulacak hâller
Olayın delili yalnızca bir tanığın açıklamalarından ibaret ise bu tanık duruşmada mutlaka dinlenir; daha önce yapılan dinleme sırasında düzenlenmiş tutanağın veya yazılı bir açıklamanın duruşmada okunması bizzat dinleme yerine geçemez. Tanıklıktan çekinme hakkı bulunan kişi duruşmada çekindiğinde ise önceki ifadesine ilişkin tutanak duruşmada okunamaz.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 210Kaynağı aç
ise, bu tanık duruşmada mutlaka dinlenir. Daha önce yapılan dinleme sırasında
düzenlenmiş tutanağın veya yazılı bir açıklamanın okunması dinleme yerine
geçemez.
(2) Tanıklıktan çekinebilecek olan kişi, duruşmada tanıklıktan
çekindiğinde, önceki ifadesine ilişkin tutanak okunamaz.
Duruşmada okunmasıyla yetinilebilecek belgeler
Delillerin Tartışılması, Söz Sırası ve Sanığın Son Sözü
Ortaya konulan delillerle ilgili tartışmada söz sırasıyla katılana veya vekiline, Cumhuriyet savcısına, sanığa ve müdafiine veya kanuni temsilcisine verilir. Taraflar birbirlerinin beyan ve açıklamalarına cevap verebilirler.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 216Kaynağı aç
sırasıyla katılana veya vekiline, Cumhuriyet savcısına, sanığa ve müdafiine
veya kanunî temsilcisine verilir.
(2) Cumhuriyet savcısı, katılan veya
vekili, sanığın, müdafiinin veya kanunî temsilcisinin açıklamalarına; sanık ve
müdafii ya da kanunî temsilcisi de Cumhuriyet savcısının ve katılanın veya
vekilinin açıklamalarına cevap verebilir.
(3) Hükümden önce son söz, hazır bulunan sanığa verilir. (Ek cümle:
15/8/2017-KHK-694/148 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/143 md.) Bu aşamada
zorunlu müdafiin hazır bulunmaması hükmün açıklanmasına engel teşkil etmez.
Delilleri takdir yetkisi
5271 sayılı Kanunun 216 ncı maddesinin üçüncü fıkrası gereğince hükümden önce son söz hazır bulunan sanığa verilir. Bu aşamada zorunlu müdafiin duruşmada hazır bulunmaması hükmün açıklanmasına kanunen engel oluşturmaz.
Delil Serbestisi, Vicdani Delil Sistemi ve İspat Kuralı
Yüklenen suç, hukuka uygun şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir. Hâkim kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir; toplanan bu deliller hâkimin vicdani kanaatiyle serbestçe takdir edilir.
Fiilin sanık tarafından işlendiğinin şüpheye yer bırakmayacak biçimde sabit olmadığı hâllerde, suçsuz bir kimsenin mahkûm edilmesi tehlikesindense suçlu birinin beraat etmesinin yeğlenmesi saikiyle sanık hakkında beraat kararı verilir.
Duruşmanın kapalı yapılmasına hangi durumlarda karar verilebilir?
Genel ahlâkın veya kamu güvenliğinin zorunlu kıldığı hâllerde mahkemece oturumun kapalı yapılmasına karar verilebilir. Ancak kapalı yargılamaya ilişkin gerekçeli karar ve dava hakkındaki hüküm açık duruşmada bildirilir.
Delilin tek tanığın beyanından ibaret olması hâlinde tutanak okunabilir mi?
Olayın delili bir tanığın açıklamalarından ibaret olduğunda bu tanık duruşmada dinlenmek zorundadır. Daha önce yapılmış dinleme sırasında düzenlenmiş tutanağın veya yazılı beyanın duruşmada okunması bizzat dinleme yerine geçmez.
Hüküm verilmeden önce zorunlu müdafiin hazır bulunmaması hükmün açıklanmasını engeller mi?
Hükümden önce son söz hazır bulunan sanığa verilir ve bu aşamada zorunlu müdafiin hazır bulunmaması hükmün açıklanmasına engel teşkil etmez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy