5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 1. maddesi, ceza muhakemesinin nasıl yapılacağına ilişkin kuralları düzenler. Aynı hüküm, bu sürece katılan kişilerin haklarını, yetkilerini ve yükümlülüklerini de kapsar.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 1Kaynağı aç
hususundaki kurallar ile bu sürece katılan kişilerin hak, yetki ve
yükümlülüklerini düzenler.
Tanımlar
Kanunun düzenlediği alan
Birinci maddenin birinci fıkrası iki yönlü bir çerçeve kurar. Bir yön, ceza muhakemesinin yürütülmesine dair kurallardır. Diğer yön, muhakeme sürecine katılan kişilerin hak, yetki ve yükümlülükleridir.
Kamu davasında temel kanun ve özel usuller
Kanunun hazırlık gerekçesinde, düzenlemenin kamu davası bakımından temel kanun niteliği taşıdığı belirtilir. Aynı açıklamada, diğer kanunlarda yer alan özel usullerin saklı olduğu ve Kanun hükümlerinin bu özel usuller yönünden tamamlayıcı nitelik taşıdığı ifade edilir.
Bu açıklama, ceza muhakemesine ilişkin genel kuralların dayanağını gösterir; başka kanunlarda ayrıca düzenlenmiş özel usulleri ortadan kaldırmaz. Tamamlayıcı nitelik, özel usulün saklı tutulmasıyla birlikte değerlendirilir.
Katılanların hak, yetki ve yükümlülükleri
Komisyon gerekçesinde, tasarının birinci fıkrasının ilk paragrafı kapsam bakımından hem yetersiz hem karmaşık bulunmuştur. Bu durumu gidermek amacıyla, muhakeme sürecine katılan kişilerin hak, yetki ve yükümlülüklerinin de Kanunda düzenleneceği belirtilerek kapsam belirlenmiştir.
Yürürlükteki birinci fıkra da bu belirlemeyle uyumludur. Ceza muhakemesinin nasıl yapılacağına ilişkin kuralların yanında, sürece katılan kişilerin hak, yetki ve yükümlülükleri Kanunun düzenleme alanındadır.
Kanun yararına bozma yolunun çerçevesi
5271 sayılı Kanun’un 309. maddesinin birinci fıkrasına göre, hâkim veya mahkemece verilen ve istinaf ya da temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, bozma istemini yasal nedenlerini belirterek Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak bildirir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 309Kaynağı aç
veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka
aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, o karar veya hükmün Yargıtayca
bozulması istemini, yasal nedenlerini belirterek Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığına yazılı olarak bildirir.[144]
(2) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, bu nedenleri aynen yazarak karar veya
hükmün bozulması istemini içeren yazısını Yargıtayın ilgili ceza dairesine
verir.
(3) Yargıtayın ceza dairesi ileri sürülen nedenleri yerinde görürse,
karar veya hükmü kanun yararına bozar.
(4) Bozma nedenleri:
a) 223 üncü maddede tanımlanan ve
davanın esasını çözmeyen bir karara ilişkin ise, kararı veren hâkim veya
mahkeme, gerekli inceleme ve araştırma sonucunda yeniden karar verir.
b) Mahkûmiyete ilişkin hükmün, davanın esasını çözmeyen yönüne veya
savunma hakkını kaldırma veya kısıtlama sonucunu doğuran usul işlemlerine
ilişkin ise, kararı veren hâkim veya mahkemece yeniden yapılacak yargılama
sonucuna göre gereken hüküm verilir. Bu hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan
cezadan daha ağır olamaz.
c) Davanın esasını çözüp de mahkûmiyet dışındaki hükümlere ilişkin ise,
aleyhte sonuç doğurmaz ve yeniden yargılamayı gerektirmez.
d) Hükümlünün cezasının kaldırılmasını
gerektiriyorsa cezanın kaldırılmasına, daha hafif bir cezanın verilmesini
gerektiriyorsa bu hafif cezaya Yargıtay ceza dairesi doğrudan hükmeder.
(5) Bu madde uyarınca verilen bozma kararına karşı direnilemez.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının kanun yararına başvurması
Aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre Yargıtay ceza dairesi, ileri sürülen nedenleri yerinde görürse karar veya hükmü kanun yararına bozar. Bu madde uyarınca verilen bozma kararına karşı direnilemez.
Ceza Muhakemesi Kanunu neyi düzenler?
Kanun, ceza muhakemesinin nasıl yapılacağına ilişkin kuralları ve bu sürece katılan kişilerin hak, yetki ve yükümlülüklerini düzenler.
Diğer kanunlardaki özel usuller saklı mıdır?
Hazırlık gerekçesine göre diğer kanunlardaki özel usuller saklıdır. Kanun hükümleri, bu özel usuller yönünden tamamlayıcı nitelik taşır.
Kanun yararına bozma istemi nasıl bildirilir?
İstinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen karar ya da hükümdeki hukuka aykırılığı öğrenen Adalet Bakanlığı, bozma istemini yasal nedenleriyle birlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak bildirir.
Kanun yararına bozma kararına direnilebilir mi?
Yargıtay ceza dairesi ileri sürülen nedenleri yerinde görürse karar veya hükmü kanun yararına bozar. Bu madde uyarınca verilen bozma kararına karşı direnilemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy