Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 251. maddesi kapsamında asliye ceza mahkemesince basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verildiğinde sanığa çıkarılan tebligat ile iddianame bildirilir. Bu tebligatta sanıktan tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde beyan ve savunmalarını mahkemeye yazılı olarak bildirmesi istenir ve mahkemece duruşma yapılmaksızın dosya üzerinden hüküm verilebileceği açıkça ihtar edilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 251Kaynağı aç
Birlikte Yeniden Düzenleme:17/10/2019-7188/24 md.)
(1) Asliye ceza mahkemesince,
iddianamenin kabulünden sonra adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl
veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda basit yargılama usulünün
uygulanmasına karar verilebilir. (Ek cümle:8/7/2021-7331/23 md.) 175 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca duruşma günü
belirlendikten sonra basit yargılama usulü uygulanmaz.
(2) Basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verildiği takdirde
mahkemece iddianame; sanık, mağdur ve şikâyetçiye tebliğ edilerek, beyan ve
savunmalarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmeleri istenir. Tebligatta
duruşma yapılmaksızın hüküm verilebileceği hususu da belirtilir. Ayrıca,
toplanması gereken belgeler, ilgili kurum ve kuruluşlardan talep edilir.[97]
(3) Beyan ve savunma için verilen süre dolduktan sonra mahkemece duruşma
yapılmaksızın ve Cumhuriyet savcısının görüşü alınmaksızın, Türk Ceza Kanununun
61 inci maddesi dikkate alınmak suretiyle, 223 üncü maddede belirtilen
kararlardan birine hükmedilebilir. Mahkûmiyet kararı verildiği takdirde sonuç
ceza dörtte bir oranında indirilir.
(4) Mahkemece, koşulları bulunması hâlinde; kısa süreli hapis cezası
seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya hapis cezası ertelenebilir ya da
uygulanmasına sanık tarafından yazılı olarak karşı çıkılmaması kaydıyla hükmün
açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir.
(5) Hükümde itiraz usulü ile itirazın sonuçları belirtilir.
(6) Mahkemece gerekli görülmesi hâlinde bu madde uyarınca hüküm
verilinceye kadar her aşamada duruşma açmak suretiyle genel hükümler uyarınca
yargılamaya devam edilebilir.
(7) Basit yargılama usulü, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, (…)[98]
hâlleri ile soruşturma veya kovuşturma yapılması izne ya da talebe bağlı olan
suçlar hakkında uygulanmaz.
(8) Basit yargılama usulü, bu kapsama giren bir suçun, kapsama girmeyen
başka bir suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde uygulanmaz.
Basit yargılama usulünde itiraz
Basit Yargılama Usulünün Kapsamı ve Uygulanamayacağı Durumlar
Asliye ceza mahkemesince basit yargılama usulü, iddianamenin kabulü sonrasında adli para cezasını veya üst sınırı iki yıl ya da daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlar hakkında tatbik edilebilir. Bununla birlikte Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 175. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca duruşma günü belirlendikten sonra basit yargılama usulünün uygulanması mümkün değildir.
Kanunun açık hükmü uyarınca; yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı hâlleri ile soruşturulması veya kovuşturulması izne yahut talebe bağlı olan suçlarda basit yargılama usulü uygulanamaz. Ayrıca basit yargılama kapsamına giren bir fiilin bu kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması durumunda da yargılama basit usulle yürütülemez.
Sanığa Çıkarılan Tebligatın Niteliği ve Tebliğ Edilecek Kişiler
Basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verildiğinde iddianame sanık, mağdur ve şikâyetçiye tebliğ edilerek beyan ve savunmalarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmeleri istenir. İlgililere çıkarılan tebligatta duruşma yapılmaksızın hüküm verilebileceği hususu belirtilir. Mahkemece ayrıca toplanması gereken belgeler ilgili kurum ve kuruluşlardan talep edilir.
Dosya Üzerinden Hüküm Kurulması ve Kanuni İndirim
Beyan ve savunmaların sunulması amacıyla tanınan iki haftalık yasal sürenin sona ermesiyle birlikte mahkeme, duruşma açmaksızın ve Cumhuriyet savcısının görüşünü almaksızın Türk Ceza Kanunu'nun 61. maddesindeki ilkeleri gözeterek karar tesis edebilir. Yargılama neticesinde mahkûmiyet kararı verildiği takdirde sonuç ceza üzerinden kanun gereğince dörtte bir oranında indirim yapılır. Mahkemenin, hüküm verilinceye kadar yargılamanın her aşamasında duruşma açarak davayı genel hükümlere göre sürdürme yetkisi saklıdır.
Koşulların bulunması hâlinde kısa süreli hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya ertelenebilir. Hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması ve sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması, mahkemece yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varılması ile zararın tamamen giderilmesi gibi kanuni şartların gerçekleşmesi durumunda, sanık tarafından yazılı olarak karşı çıkılmaması kaydıyla hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Hükümde itiraz usulü ile itirazın sonuçları açıkça gösterilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 231Kaynağı aç
esaslara göre duruşma tutanağına geçirilen hüküm fıkrası okunarak gerekçesi ana
çizgileriyle anlatılır.
(2) Hazır bulunan sanığa ayrıca başvurabileceği kanun yolları, mercii ve
süresi bildirilir.
(3) Beraat eden sanığa, tazminat isteyebileceği bir hâl varsa bu da
bildirilir.
(4) Hüküm fıkrası herkes tarafından ayakta dinlenir.
(5) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Sanığa
yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki yıl veya
daha az süreli hapis veya adlî para cezası ise; mahkemece, hükmün
açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler
saklıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler
hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder.
(6) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Hükmün
açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için;[77]
a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve
davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda
kanaate varılması,
c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın; aynen iade,
suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi,
gerekir.
(7) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Açıklanmasının
geri bırakılmasına karar verilen hükümde, mahkûm olunan hapis cezası
ertelenemez ve kısa süreli olması hâlinde seçenek yaptırımlara çevrilemez.
(8) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararının verilmesi hâlinde sanık, beş yıl
süreyle denetim süresine tâbi tutulur. Denetim süresi içinde, kişi hakkında
kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına
karar verilemez. Bu süre içinde bir yıldan fazla olmamak üzere mahkemenin
belirleyeceği süreyle, sanığın denetimli serbestlik tedbiri olarak;
a) Bir meslek veya sanat sahibi olmaması hâlinde, meslek veya sanat
sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine,
b) Bir meslek veya sanat sahibi olması hâlinde, bir kamu kurumunda veya
özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında
ücret karşılığında çalıştırılmasına,
c) Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere devam etmek
hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğü yerine
getirmesine,
karar verilebilir. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur.
(9) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Altıncı
fıkranın (c) bendinde belirtilen koşulu derhal yerine getiremediği takdirde;
sanık hakkında mağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık
taksitler hâlinde ödemek suretiyle tamamen gidermesi koşuluyla da hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilir.
(10) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15
md.) Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli
serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde,
açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak, davanın düşmesi kararı
verilir.
(11) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Denetim
süresi içinde kasten yeni bir suç işlemesi veya denetimli serbestlik tedbirine
ilişkin yükümlülüklere aykırı davranması hâlinde, mahkeme hükmü açıklar. Ancak
mahkeme, kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu
değerlendirerek; cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz
edilmemesine ya da koşullarının varlığı hâlinde hükümdeki hapis cezasının
ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir
mahkûmiyet hükmü kurabilir. Açıklanan veya yeni kurulan hükme itiraz
edilebilir. İtiraz mercii ancak bu fıkradaki koşullarla sınırlı olarak bir
değerlendirme yapabilir.
(12) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) 272 nci maddenin
üçüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, hükmün açıklanmasının geri
bırakılması kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye
mahkemesi tarafından verilen kararlar hakkında 286 ncı madde
hükümleri uygulanır. 272 nci maddenin üçüncü fıkrası hükümleri saklı
kalmak üzere, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının ilk derece
mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmesi
hâlinde temyiz yoluna gidilebilir. İstinaf ve temyiz yolunda karar ve hüküm,
usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir.
(13) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararı, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir.
Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak
Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde, bu maddede
belirtilen amaç için kullanılabilir.
(14) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Bu maddenin hükmün
açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin hükümleri, Anayasanın 174 üncü
maddesinde koruma altına alınan inkılâp kanunlarında yer alan suçlarla ilgili
olarak uygulanmaz.
Hükmün gerekçesi ve hüküm fıkrasının içereceği hususlar
Basit Yargılama Kararına İtiraz ve Duruşma Usulü
Basit yargılama usulü kapsamında verilen kararlara karşı itiraz yoluna başvurulabilir; kanuni süresi içinde itiraz edilmeyen hükümler kesinleşir. İtiraz süresinde yapılmamışsa, kanun yoluna başvuru yetkisi bulunmayan kişi tarafından ileri sürülmüşse ya da başvuru sadece yargılama giderine, vekâlet ücretine veya maddi hataya ilişkin bulunuyorsa dosya yetkili itiraz merciine gönderilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 252Kaynağı aç
Birlikte Yeniden Düzenleme:17/10/2019-7188/25 md.)
(1) 251 inci madde uyarınca verilen hükümlere karşı itiraz edilebilir.
Süresi içinde itiraz edilmeyen hükümler kesinleşir.
(2) (Değişik:2/3/2024-7499/17 md.) İtiraz üzerine hükmü veren
mahkemece dosya, o yerde birden fazla asliye ceza mahkemesi bulunması hâlinde
tevzi kriterlerine göre belirlenen asliye ceza mahkemesine gönderilir ve bu
mahkemece duruşma açılarak genel hükümlere göre yargılamaya devam olunur. Tek
asliye ceza mahkemesinin bulunduğu yerlerde ise, aynı mahkemede yetkili başka
bir hakim varsa bu hakim tarafından; aksi hâlde adli yargı ilk derece mahkemesi
adalet komisyonu başkanınca görevlendirilen hakim tarafından duruşma açılır ve
genel hükümlere göre yargılamaya devam olunur. Taraflar gelmese bile duruşma
yapılır ve yokluklarında 223 üncü madde uyarınca hüküm verilebilir. Taraflara
gönderilecek davetiyede bu husus yazılır. Duruşmadan önce itirazdan
vazgeçilmesi hâlinde duruşma yapılmaz ve itiraz edilmemiş sayılır.
(3) (Değişik:2/3/2024-7499/17 md.) Mahkeme, ikinci fıkra uyarınca
hüküm verirken, 251 inci madde kapsamında basit yargılama usulüne göre verilen
hükümle bağlı değildir. Ancak, itirazın sanık dışındaki kişiler tarafından
yapıldığı hâllerde 251 inci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca indirim uygulanır.
(4) (Değişik:2/3/2024-7499/17 md.) İtiraz üzerine verilen hükmün
sanık lehine olması hâlinde, bu hususların itiraz etmemiş olan diğer sanıklara
da uygulanma olanağı varsa bu sanıklar da itiraz etmiş gibi verilen kararlardan
yararlanır.
(5) (Değişik:2/3/2024-7499/17 md.) İkinci fıkra uyarınca verilen
hükümlere karşı genel hükümlere göre kanun yoluna başvurulabilir.
(6) (Değişik:2/3/2024-7499/17 md.) Birinci fıkradaki itirazın,
süresinde yapılmadığı veya kanun yoluna başvuru hakkı bulunmayan tarafından
yapıldığı mahkemesince değerlendirildiğinde dosya, 268 inci maddenin ikinci
fıkrası uyarınca itirazı incelemeye yetkili olan mercie gönderilir. Mercii bu
sebepler yönünden incelemesini yapar ve kararını gereği için mahkemesine
gönderir.
(7) (Ek:2/3/2024-7499/17 md.)Birinci fıkradaki itirazın, yargılama
giderine, vekâlet ücretine veya maddi hataya ilişkin olması hâlinde 268 inci
maddenin ikinci fıkrası hükmü uygulanır. Mercii bu sebepler yönünden
incelemesini yapar ve kararını gereği için mahkemesine gönderir.
İKİNCİ
KISIM
Uzlaşma
ve Müsadere
BİRİNCİ
BÖLÜM
Uzlaşma
Uzlaştırma[99][100][101]
Usulüne uygun bir itiraz vuku bulduğunda hükmü veren mahkeme dosyayı, o yerde birden fazla asliye ceza mahkemesi varsa tevzi kriterlerine göre belirlenen asliye ceza mahkemesine gönderir. Tek asliye ceza mahkemesinin bulunduğu yerlerde ise öncelikle aynı mahkemedeki yetkili başka bir hâkime, böyle bir hâkim yoksa adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonu başkanınca görevlendirilen hâkime tevdi edilir. Görevli mahkeme veya hâkim duruşma açarak davaya genel hükümlere göre devam eder; taraflara gönderilecek davetiyede bu husus yazılır ve taraflar gelmese bile duruşma yapılarak yokluklarında Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223. maddesi uyarınca hüküm verilebilir. Duruşmadan önce itirazdan vazgeçilmesi durumunda duruşma yapılmaz ve itiraz edilmemiş sayılır.
İtiraz üzerine duruşma yapılarak verilen yeni hükümde mahkeme, basit yargılama usulüyle verilen önceki kararla bağlı değildir. Buna karşılık itiraz sanık dışındaki ilgililer tarafından yapılmışsa dörtte bir oranındaki yasal ceza indirimi korunur. Ayrıca duruşma sonucunda verilen hükmün sanık lehine sonuç doğurması ve bu hususların itiraz yoluna başvurmamış diğer sanıklara da uygulanma kabiliyetinin bulunması hâlinde, itiraz etmeyen sanıklar da kendileri itiraz etmiş gibi lehe kararlardan faydalanır. İtiraz üzerine duruşma açılarak kurulan hükümlere karşı genel hükümlere göre kanun yoluna başvurulabilir.
Basit yargılama tebligatına cevap verilmezse ne olur?
Sanığa tebliğ edilen iddianame üzerine iki hafta içinde beyan ve savunmanın yazılı olarak bildirilmesi istenir; bu süre dolduktan sonra mahkeme duruşma yapmaksızın ve Cumhuriyet savcısının görüşünü almaksızın dosya üzerinden hüküm kurabilir.
Basit yargılamada savunma süresi ne kadardır?
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 251/2 uyarınca sanığın iddianame tebliğinden itibaren beyan ve savunmalarını bildirmesi için tanınan süre iki haftadır.
Basit yargılama usulünde ceza indirimi nasıl uygulanır?
Basit yargılama usulü sonucunda dosya üzerinden mahkûmiyet hükmü kurulması hâlinde, Türk Ceza Kanunu'nun 61. maddesine göre tespit edilen sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.
Basit yargılama kararına itiraz edilirse ne olur?
İtiraz hâlinde dosya, birden fazla asliye ceza mahkemesi varsa tevzi kriterleriyle belirlenen asliye ceza mahkemesine gönderilir; tek asliye ceza mahkemesi bulunan yerlerde ise aynı mahkemedeki yetkili başka bir hâkim, böyle bir hâkim yoksa adalet komisyonu başkanınca görevlendirilen hâkim tarafından duruşma açılarak genel hükümlere göre yargılamaya devam olunur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy