Taraflardan her biri yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir. Aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir. Islah kural olarak tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 176Kaynağı aç
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 177Kaynağı aç
Islahın konusu ve sayısı
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 176. maddesinin birinci fıkrası, ıslahı belirli bir dilekçe türüne hasretmez. Hüküm, tarafın yapmış olduğu usul işleminin kısmen veya tamamen düzeltilmesine imkân verir. Cevap dilekçesinin bu kapsamda ele alınması, onun dava içindeki bir usul işlemi olmasına bağlıdır.
Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre taraflar aynı davada ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir. Birden fazla asli talebin aynı dava dilekçesinde ileri sürülmesi ayrı bir imkândır. Bunun için taleplerin birbirinden bağımsız olması, aynı davalıya yönelmesi, tamamının aynı yargı çeşidi içinde kalması ve tümü bakımından ortak yetkili mahkeme bulunması gerekir. Bu şartlar, aynı davada ikinci bir ıslah hakkı tanımaz.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 110Kaynağı aç
Savunmanın genişletilmesi ve ıslahın yeri
6100 sayılı Kanun’un 141. maddesinin birinci fıkrasına göre taraflar, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia veya savunmalarını serbestçe genişletebilir ya da değiştirebilir. Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ise iddia veya savunma genişletilemez ya da değiştirilemez.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 141Kaynağı aç
Bu sınır mutlak bir kapanma değildir. Aynı maddenin ikinci fıkrası, iddia ve savunmanın genişletilip değiştirilmesi bakımından ıslaha ve karşı tarafın açık muvafakatine ilişkin hükümleri saklı tutar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E. 2020/3254, K. 2020/5432 sayılı kararında da def’ilerin dava dilekçesine cevap verilirken ileri sürülmesi gerektiği, aksi hâlde savunmanın genişletilmesi yasağıyla karşılaşılabileceği belirtilmiştir. Karar, açık muvafakat veya ıslah bulunmadıkça savunmanın sonradan genişletilemeyeceği ölçüsünü takas ve mahsup def’ine ilişkin uyuşmazlıkta açıklamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2020/3254, K. 2020/5432Kaynağı aç
Islahın zamanı ve biçimi
6100 sayılı Kanun’un 177. maddesinin birinci fıkrası, ıslahın kural olarak tahkikatın sona ermesine kadar yapılabileceğini düzenler. Yargıtayın bozma kararından veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine gönderildiğinde imkân bütünüyle kapanmış sayılmaz. İlk derece mahkemesi tahkikata ilişkin bir işlem yapmışsa, tahkikat sona erinceye kadar ıslah yapılabilir. Buna karşılık bozma kararına uymakla ortaya çıkan hukuki durum ortadan kaldırılamaz.
Islah sözlü veya yazılı olarak yapılabilir. Karşı taraf duruşmada hazır değilse ya da talep duruşma dışında yapılıyorsa, yazılı talep veya tutanak örneği haber vermek amacıyla karşı tarafa bildirilir. Kanun bu bildirimi düzenler; bildirimin ayrıca ıslahın geçerlilik şartı olduğunu ise bu hüküm söylemez.
Islahın usul işlemlerine etkisi
6100 sayılı Kanun’un 179. maddesinin birinci fıkrasına göre ıslah, ıslah eden tarafın teşmil ettiği noktadan itibaren bütün usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğurur. Etki, tarafın kapsamını belirlediği noktadan itibaren doğar.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 179Kaynağı aç
Bu sonuç sınırsız değildir. İkrar, tanık ifadeleri, bilirkişi rapor ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları ıslahla geçersiz kılınamaz. Yerine getirilmiş yeminin teklifi, reddi veya iadesi de aynı koruma altındadır. Henüz yerine getirilmemiş yemin bakımından koruma, karşı tarafın yemini yerine getireceğini ıslahtan önce bildirmiş olması koşuluna bağlıdır. Bununla birlikte ıslahtan sonra yapılacak tahkikat sonucuna göre bu işlemlerin göz önünde tutulması gerekmiyorsa, bunlar da yapılmamış sayılır.
Kötüniyetli ıslahın sonucu
Islahın davayı uzatmak veya karşı tarafı rahatsız etmek gibi kötüniyetli düşüncelerle yapıldığı deliller veya belirtilerle anlaşılırsa, mahkeme ıslahı dikkate almadan karar verir. Hâkim ayrıca, kötüniyetle ıslaha başvuranı karşı tarafın bu yüzden uğradığı bütün zararlarını ödemeye ve beş yüz Türk lirasından beş bin Türk lirasına kadar disiplin para cezasına mahkûm eder.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 182Kaynağı aç
Zamanaşımı def’inde iki ayrı dilekçe
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/7296, K. 2022/8058 sayılı kararında, kanuni süre geçtikten sonra sunulan cevap dilekçesinde ileri sürülen zamanaşımı def’inin dikkate alınmamasını isabetli görmüştür. Daire, kanuni süre içinde verilmeyen cevap dilekçesinin ıslahı yoluyla zamanaşımı def’inde bulunulamayacağı sonucunu da yerinde kabul etmiştir. Bu değerlendirme, karardaki işçilik alacağı uyuşmazlığına ve geç verilen cevap dilekçesine ilişkindir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/7296, K. 2022/8058Kaynağı aç
Aynı kararda başka bir dilekçe bu sonuçtan ayrılmıştır. Daire, davalının 02.04.2018 tarihli dilekçesinin cevap dilekçesinin ıslahı değil, süresi içinde verilen ıslaha karşı beyan dilekçesinin ıslahı olarak kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Bu nedenle ıslaha karşı beyan dilekçesinin ıslahıyla ileri sürülen zamanaşımı def’ine değer verilmesi ve işçilik alacaklarının buna göre yeniden hesaplanarak hüküm altına alınması gerektiği bozma gerekçesi yapılmıştır.
Takas ve mahsup def’inde ıslah
Takas ve mahsup def’i, zamanaşımı def’iyle aynı kapsamda ele alınamaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E. 2020/3254, K. 2020/5432 sayılı kararında cevap dilekçesinin ıslahı yoluyla takas ve mahsup def’inin ileri sürülmesi hukuken mümkün görülmüş ve bunun için karşı tarafın muvafakatinin gerekmediği belirtilmiştir. Karar bu sonuca, somut uyuşmazlıktaki takas ve mahsup def’i bakımından varmıştır.
Aynı uyuşmazlıkta davalı, cevap dilekçesinin ıslahı niteliğindeki 27.02.2017 tarihli dilekçeyle takas ve mahsup talebinde bulunmuştur. Daire, bu dilekçenin karşı tarafa tebliğ edilmeden ve ilgili celsede taraflara dilekçe hakkında beyan sorulmadan incelenmeden bırakılmasını bozma sebebi saymıştır. Kanun yararına bozma istemi kabul edilmiş; hüküm, sonuca etkili olmamak üzere oybirliğiyle bozulmuştur.
Sık sorulan sorular
Cevap dilekçesi ıslah edilebilir mi?
Cevap dilekçesi bir usul işlemiyse kısmen veya tamamen ıslah edilebilir. 6100 sayılı Kanun’un 176. maddesi bu imkânı dilekçe türlerini tek tek sayarak değil, tarafın usul işlemleri bakımından tanır.
Aynı davada kaç kez ıslah yapılabilir?
Aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir. Birden fazla talebin aynı dava dilekçesinde birleştirilebilmesi, ikinci bir ıslah hakkı doğurmaz.
Dilekçeler verildikten sonra savunma değiştirilebilir mi?
Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia veya savunma kural olarak genişletilemez ya da değiştirilemez. Islah ve karşı tarafın açık muvafakatine ilişkin hükümler saklıdır.
Islah en son ne zaman yapılabilir?
Islah kural olarak tahkikat sona erinceye kadar yapılabilir. Bozma veya kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine geldiğinde, mahkeme tahkikata ilişkin işlem yapmışsa bu süre tahkikatın sonuna kadar devam eder; bozmaya uymakla oluşan hukuki durum ise ortadan kaldırılamaz.
Islah sözlü olarak yapılabilir mi?
Islah sözlü veya yazılı yapılabilir. Karşı taraf duruşmada yoksa ya da talep duruşma dışında yapılmışsa, yazılı talep veya tutanak örneği haber vermek amacıyla karşı tarafa bildirilir.
Hangi işlemler ıslahla geçersiz olmaz?
İkrar, tanık ifadeleri, bilirkişi rapor ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları ile kanunda belirtilen koşullardaki yemin teklifi, reddi veya iadesi ıslahla geçersiz kılınamaz. Sonraki tahkikat bunların göz önünde tutulmasını gerektirmiyorsa bunlar da yapılmamış sayılır.
Geç cevap dilekçesi ıslahla zamanaşımı def’i sağlar mı?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, kanuni sürede verilmeyen cevap dilekçesinin ıslahıyla zamanaşımı def’inde bulunulamayacağını yerinde görmüştür. Buna karşılık süresi içindeki ıslaha karşı beyan dilekçesinin ıslahını ayrı kabul etmiş ve bu yolla ileri sürülen zamanaşımı def’ine değer verilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Takas ve mahsup def’i ıslahla ileri sürülebilir mi?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, cevap dilekçesinin ıslahıyla takas ve mahsup def’inin ileri sürülebileceğini ve bunun için karşı tarafın muvafakatinin gerekmediğini kabul etmiştir. Bu sonuç, karardaki takas ve mahsup uyuşmazlığına ilişkindir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

