Çekin muhataba ibraz süresi, düzenlenme yeri ile ödeme yerinin ilişkisine göre belirlenir ve oldukça kısa tutulmuştur. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 796 çerçevesinde bu süreler on günden üç aya kadar uzanmaktadır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 796Kaynağı aç
Düzenlenme ve ödeme yerine göre ibraz süreleri
TTK m. 796/1, ibraz süresini belirlerken çekin düzenlendiği yer ile ödeneceği yer arasındaki ilişkiyi esas alır; ülke veya kıta ayrımı bu fıkra kapsamında değildir. Çek düzenlendiği yerde ödenecekse muhataba ibraz süresi on gündür. Düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bu süre bir aydır.
Ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenen çeklerde ise TTK m. 796/2 farklı bir ölçü koyar. Düzenlenme yeri ile ödeme yeri aynı kıtadaysa süre bir ay, ayrı kıtalardaysa üç aydır.
Kıta değerlendirmesinde TTK m. 796/2 özel bir kural içerir. Bir Avrupa ülkesinde düzenlenip Akdeniz'e sahili bulunan bir ülkede ödenecek çek ile Akdeniz'e sahili olan bir ülkede düzenlenip bir Avrupa ülkesinde ödenmesi gereken çek, aynı kıtada düzenlenmiş ve ödenmesi şart kılınmış sayılır. Bu özel kabul, kanundaki karşılıklı Avrupa ve Akdeniz sahili ilişkisiyle sınırlıdır; başka coğrafyalara genelleştirilemez.
Sürenin başlangıç günü
TTK m. 796/3 uyarınca birinci ve ikinci fıkralardaki ibraz süreleri, çekte yazılı olan düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar. Başlangıç, çek üzerine yazılan tarihe bağlanmıştır.
Sürenin kısa tutulmasının pratik sonuçları
On günlük süre, yurt içi uygulamada oldukça dardır. Hamilin bu süreyi kaçırması, özellikle tatil günlerine denk gelen vadelerde kolaylıkla gerçekleşebilir. Resmî tatillerin ibraz süresine etkisi ve tatil günlerinde sürenin nasıl hesaplanacağı konusunda kanun maddesi dayanağı bu arşiv parçasında gösterilmediğinden bu konuda kesin bir açıklama yapılamamaktadır.
İbraz süresinin hak düşürücü nitelik taşıdığı ve kaçırılması hâlinde çekten doğan kambiyo haklarının sona erebileceği, çekin kambiyo vasfını yitirerek adi senet niteliğine dönüşebileceği yönünde değerlendirmeler bulunmaktadır. Bu sonuçların yasal dayanağı olan kanun maddesi doğrudan gösterilmediğinden bu nitelendirme kesin bir hukuk kuralı olarak sunulamamaktadır.
İbraz süresinin kamu düzenine ilişkin olduğu ve bu nedenle taraflarca uzatılıp değiştirilemeyeceği yönünde değerlendirmeler de bulunmaktadır. Bu yaklaşımın kanun maddesine dayanan doğrudan bir karşılığı mevcut verilerden tespit edilemediğinden ilgili kuralın kapsamının bağımsız olarak doğrulanması önem taşımaktadır.
Teminat amacıyla verilen çeklerde ibraz süresinin önemi
Teminat amacıyla düzenlenen çeklerin ibraz ve ödeme koşulları bakımından farklı bir konumda değerlendirilebileceği belirtilmektedir. Bununla birlikte, TTK m. 796'daki kısa ibraz sürelerinin bu tür çekler üzerinde de aynı biçimde uygulanması, hamilin süresi içinde muhataba başvurmaması hâlinde çekin kambiyo niteliğini yitirmesi riskini doğurabilir. Bu alanda eşleşen karar künyesi bulunmadığından konunun mahkeme uygulamasındaki yansımaları burada aktarılamamaktadır.
Düzenlendiği yerde ödenecek çek için ibraz süresi ne kadardır?
TTK m. 796/1 uyarınca düzenlendiği yerde ödenecek çek on gün, düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecek çek ise bir ay içinde muhataba ibraz edilmelidir.
Başka ülkede düzenlenen çek için ibraz süresi nasıl belirlenir?
Ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenen çekte süre, düzenlenme yeri ile ödeme yerinin aynı kıtada olup olmamasına göre değişir. Aynı kıtada iseler bir ay, ayrı kıtalarda iseler üç ay içinde muhataba ibraz edilmelidir.
İbraz süresi çekteki hangi tarihten itibaren işler?
TTK m. 796/3 uyarınca ibraz süresi, çekte yazılı olan düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar.
Bir Avrupa ülkesinde düzenlenen çek Akdeniz sahilindeki ülkede ödenecekse süre ne olur?
TTK m. 796/2 uyarınca bir Avrupa ülkesinde düzenlenip Akdeniz'e sahili bulunan bir ülkede ödenecek çek ile tersi durumdaki çek, aynı kıtada düzenlenmiş ve ödenmesi şart kılınmış sayılır; dolayısıyla bu çeklere bir aylık süre uygulanır.
İbraz süresi kaçırılırsa çekin hukuki durumu ne olur?
Sürenin geçirilmesiyle çekten doğan kambiyo haklarının sona erebileceği ve çekin kambiyo vasfını yitirerek adi senet niteliğine dönüşebileceği değerlendirilmektedir. Bu sonuçların kanun maddesine dayanan kesin hukuki çerçevesinin bağımsız olarak incelenmesi gerekmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy