7578 sayılı Kanunla 1 Mayıs 2026’da yürürlüğe giren düzenlemeye göre işçilerin ve 657 sayılı Kanun kapsamındaki memurların analık izni, doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 haftadır; çoğul gebelikte toplam 26 hafta olur. Hekim onayı ve çalışanın isteğiyle doğuma 2 hafta kalıncaya kadar çalışılabilir; fiilen çalışılan doğum öncesi süreler doğum sonrasına eklenir. Evlat edinmede öngörülen 8 haftalık izin bu değişiklikle 16 haftaya çıkmamıştır. Eski izin dönemleri ile 7578 sayılı Kanunun geçici 1. maddesindeki ilave izin koşulları ayrıca değerlendirilir.
7578 sayılı Kanun, Madde 2Kaynağı aç
Doğum Öncesi ve Sonrası Analık İzni Esasları
4857 sayılı İş Kanunu'nun 74. maddesi uyarınca kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebelik halinde doğumdan önceki sekiz haftalık süreye iki hafta eklenir. Sağlık durumunun uygun olduğuna ilişkin hekim onayı bulunması halinde işçi, isterse doğuma iki hafta kalıncaya kadar işyerinde çalışabilir; bu durumda çalışılan süreler doğum sonrası analık iznine eklenir. Kanuni analık izni süreleri, işçinin sağlık durumuna ve işin niteliğine göre hekim raporuyla artırılabilir.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 74Kaynağı aç
Doğumun erken gerçekleşmesi halinde anne adayının önceden kullanamadığı yasal istirahat süreleri doğum sonrasına aktarılır. Doğum esnasında ya da takip eden süreçte annenin vefat etmesi durumunda ise kullanılamayan analık izinleri babaya kullandırılır. Üç yaşını bitirmemiş bir çocuğun evlat edinilmesi durumunda eşlerden birine ya da tek başına evlat edinene, evladın fiilen teslim edildiği günden başlayarak sekiz haftalık analık izni hakkı tanınır. Analık ve emzirme izinlerine ilişkin bu yasal korumalar, iş sözleşmesi ilişkisiyle istihdam edilen ve Kanun kapsamında yer alsın ya da almasın tüm çalışanlar hakkında uygulanır.
Hamilelik Döneminde Muayene İzni ve Çalışma Koşulları
Hamilelik süresince kadın işçiye periyodik doktor kontrolleri için ücretli izin verilir. Hekim raporuyla lüzum görülmesi halinde hamile çalışan sağlığına uygun daha hafif işlerde görevlendirilir ve bu sebeple işçinin ücretinde herhangi bir kesinti veya indirim yapılamaz. Yeni doğum yapmış çalışanlar doğumdan sonra bir yıl boyunca gece vardiyasında çalıştırılamaz; günde en çok yedi buçuk saat ve yalnızca gündüz postalarında çalıştırılmaları zorunludur.
Geçici İş Göremezlik, Emzirme Ödeneği ve Doğum Yardımı
Sigortalı çalışan annelere analık sigortasından, doğum öncesi ve sonrası analık izni süresince geçici iş göremezlik ödeneği ödenir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca söz konusu ödenek, günlük brüt kazancın üçte ikisi üzerinden hesaplanarak tekil gebelikte yüz on iki gün üzerinden karşılanır.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 16Kaynağı aç
Analık sigortasından sigortalı kadına veya sigortalı olmayan eşi doğum yapan sigortalı erkeğe, çocuğun yaşaması şartıyla belirlenen tarife üzerinden emzirme ödeneği verilir. Bu ödenekten faydalanabilmek için 5510 sayılı Kanun'un 4/a bendi kapsamındaki çalışanların doğumdan önceki bir yıl içinde en az yüz yirmi gün kısa vadeli sigorta kolları priminin bildirilmiş olması gerekir. 4/b bendi kapsamındaki bağımsız çalışanlarda yüz yirmi günlük prim bildiriminin yanı sıra prime ilişkin hiçbir borcun bulunmaması aranır; 4/c statüsündeki kamu görevlileri bu düzenlemeden yararlanamaz. Sigortalılığı sona erenlerin ise bu tarihten itibaren üç yüz gün içinde çocuğu doğarsa, doğumdan önceki on beş ay içinde en az yüz yirmi gün prim bildirilmiş olması kaydıyla emzirme ödeneği ödenir.
Sigortalılık şartı aranmaksızın Türk vatandaşı olan ve Türkiye'de ikamet eden ailelere çocuk sayısına göre doğum yardımı sağlanır. Birinci çocuk için tek seferlik, ikinci ve sonraki çocuklar için ise çocuk beş yaşını dolduruncaya kadar periyodik ödeme yapılmaktadır.
Süt İzni ve Kullanım Şartları
4857 sayılı İş Kanunu'nun 74. maddesinin yedinci fıkrası gereğince kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır. Süt izninin günün hangi saatleri arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını anne kendisi belirler. Süt izni günlük kullanım esasına dayalı olup sürelerin birleştirilerek toplu izin biçiminde kullandırılması mümkün değildir.
Yarım Çalışma, Ücretsiz İzin ve Kısmi Süreli Çalışma
Doğum sonrası analık izninin tamamlanmasının ardından çocuğun yaşaması kaydıyla, kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri halinde haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Bu süre birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda ise yüz seksen gündür. Çoğul doğumlarda sürelere otuzar gün eklenirken, çocuğun engelli doğması durumunda üç yüz altmış gün olarak uygulanır. Haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanılan dönemde süt iznine ilişkin hükümler tatbik edilmez.
Analık izninin bitiminden itibaren talep eden kadın işçiye altı aya kadar ücretsiz izin verilir. Bunun yanında kadın çalışan, analık izinlerinin sona ermesinden sonra çocuğu ilköğretime başlayana kadar kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir. İşçinin kısmi süreli çalışma talebini bir ay önceden yazılı olarak işverene bildirmesi zorunludur.
İşyerinde Kreş ve Emzirme Odası Yükümlülüğü
Yüz ile yüz elli arasında kadın işçi istihdam edilen işyerlerinde emziren çalışanların bulunması halinde emzirme odası kurulması zorunludur. Kadın işçi sayısının yüz elliyi aşması durumunda ise sıfır-altı yaş grubundaki çocukların bırakılması için kreş açılması yasal bir yükümlülüktür. İşverenin kanuni kreş açma yükümlülüğünü yerine getirmemesi veya işçiyi sağlığına aykırı koşullarda çalışmaya zorlaması çalışma şartlarının uygulanmaması niteliğinde olup, işçi 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesinin ikinci fıkrasının (f) bendi uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatına hak kazanabilir. Buna karşılık çocuğa bakacak kimse bulunmaması gerekçesiyle işten ayrılma haklı fesih kapsamında değerlendirilmez.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 24Kaynağı aç
Hamilelik Sebebiyle Fesih, İşe İade ve Ayrımcılık Yasağı
4857 sayılı İş Kanunu'nun 18. maddesinin üçüncü fıkrasının (d) ve (e) bentleri doğrultusunda hamilelik, doğum veya analık izni sürelerinde işe gelmemek fesih için geçerli bir neden oluşturmaz. Aynı Kanun'un 5. maddesi uyarınca işveren biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça cinsiyet veya gebelik sebebiyle işçiye doğrudan ya da dolaylı farklı işlem yapamaz. Ayrımcılık iddiasında ispat yükü kural olarak işçide olmakla birlikte, işçi ihlalin varlığı ihtimalini güçlü biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda ihlalin bulunmadığını ispat yükü işverene geçer. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2015/18355 Esas ve 2015/26031 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere hamilelik gerekçesiyle yapılan fesih geçerli nedene dayanmaz ve feshin geçersizliği sonucunu doğurur.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/18355, K. 2015/26031Kaynağı aç
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 5Kaynağı aç
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 18Kaynağı aç
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2015/18355 Esas ve 2015/26031 Karar sayılı ilamına göre, hamilelik nedeniyle işten çıkarılan işçinin açtığı işe iade davasında feshin geçersizliğine, süresi içinde başvuru yapılması koşuluyla kararın kesinleşmesine kadar en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ve diğer hakların ödenmesine ve işe başlatmama tazminatına hükmedilir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 21. maddesi kapsamındaki işe başlatmama tazminatı en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında belirlenir; ayrımcılık olgusu bu tazminatın miktarının takdirinde gözetilir. Kanunun 5. maddesindeki ayrımcılık tazminatı en çok dört aya kadar ücretle sınırlandırılmış olduğundan ve 21. maddedeki işe başlatmama tazminatı işçi lehine daha geniş bir koruma sağladığından, işe başlatmama tazminatının yanında ayrıca bağımsız bir ayrımcılık tazminatına hükmedilmez.
Süt izni hangi yaşa kadar kullanılır ve toplu halde kullandırılabilir mi?
Süt izni 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca bir yaşından küçük çocukların emzirilmesi için günde toplam bir buçuk saat olarak tanınır; kullanım saatini işçi belirler, çalışma süresinden sayılır ve günlük kullanılması zorunlu olup birleştirilemez.
Hamilelik sebebiyle işten çıkarılan işçi hangi hakları talep edebilir?
Hamilelik geçerli bir fesih nedeni sayılmadığından feshin geçersizliği ve işe iade davası açılabilir; mahkemece süresinde başvuru şartıyla en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ile dört ila sekiz ay arasında işe başlatmama tazminatına hükmedilir.
Doğum sonrası haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin ne kadardır?
Doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren birinci doğumda 60, ikinci doğumda 120, sonraki doğumlarda 180 gün haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanılır; çoğul doğumda 30 gün eklenir, engelli çocukta 360 gün olarak uygulanır ve bu dönemde süt izni verilmez.
Kreş açma yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverene karşı fesih hakkı var mıdır?
Kadın işçi sayısı yüz elliyi aşan işyerlerinde kreş açılmaması çalışma şartlarının uygulanmaması teşkil ettiğinden, işçi 4857 sayılı İş Kanunu m. 24/II-f uyarınca sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatını talep edebilir.
Evlat edinen çalışanların analık izni hakları nelerdir?
Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen çalışanlara fiilen teslim tarihinden itibaren sekiz hafta analık izni verilir; ardından talep halinde birinci evlat edinmede altmış gün olmak üzere haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin tanınır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

