Bulut Yazılımlarda Yetkisiz Kullanım ve Hukuki Sorumluluk

Yetkisiz kullanım tek bir sonuca bağlanmaz. Her biçim altında ifade edilen bilgisayar programı eser korumasına girebilir. Mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarruflar yazılı olmalı ve haklar ayrı ayrı gösterilmelidir. Yazılı izin olmadan gerçekleştirilen belirli işlemlerde bedel talebi, tecavüzün ref'i, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesinde kusur karinesi ve kişisel verilerin güvenliği için gerekli tedbirler ayrı hükümlerde yer alır.

Bilgisayar programının eser sayılması

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 2. maddesi, herhangi bir şekilde dil ve yazı ile ifade olunan eserlerle birlikte her biçim altında ifade edilen bilgisayar programlarını ilim ve edebiyat eserleri arasında sayar. Bir sonraki aşamada program sonucu doğurması koşuluyla bu programların hazırlık tasarımları da aynı sayımın içindedir.

Aynı madde, arayüzüne temel oluşturan düşünce ve ilkeler dahil olmak üzere bir bilgisayar programının herhangi bir unsuruna temel oluşturan düşünce ve ilkelerin eser sayılmayacağını düzenler. Bu sınır, programın ifade edilmiş biçimi ile programa temel olan düşünce ve ilkeleri birbirinden ayırır; hangi kullanımın hak ihlali oluşturacağını ayrıca belirlemez.

Mali hakların devri ve ruhsat

Eser sahibi veya mirasçıları, kendilerine kanunen tanınan mali hakları süre, yer ve içerik bakımından sınırlı ya da sınırsız, karşılıklı veya karşılıksız olarak başkalarına devredebilir. Mali hakların yalnızca kullanma yetkisi de başka bir kişiye bırakılabilir. Kanun bu işlemi ruhsat olarak adlandırır.

Maddenin önceki fıkralarında sayılan tasarruf işlemleri, henüz meydana getirilmemiş veya tamamlanacak bir esere ilişkinse batıldır. Butlan, bu tasarruf işlemleriyle ve eserin henüz oluşturulmamış ya da tamamlanacak olmasıyla sınırlıdır.

Yazılı şekil ve hakların ayrı gösterilmesi

5846 sayılı Kanun'un 52. maddesine göre mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. Yazılı şekil ile hakların ayrı gösterilmesi birlikte aranır. Hüküm, ruhsat türlerini veya bir kullanıcı hesabının devrini ayrıca düzenlemez.

İzinsiz işlemde bedel ve nüshalar

Eseri, icrayı, fonogramı veya yapımları hak sahiplerinden Kanuna uygun yazılı izin almadan işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshaları yayan, temsil eden veya her türlü işaret, ses ya da görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletenlerden, izni alınmamış hak sahipleri bedel isteyebilir. Sözleşme yapılmışsa istenebilecek bedel, aksi halde Kanun hükümlerine göre tespit edilecek rayiç bedel esas alınır. İstenebilecek miktar bu bedelin en çok üç kat fazlasıdır; hüküm belirli bir katın her olayda uygulanmasını zorunlu tutmaz.

İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmamışsa hak sahibi, çoğaltılmış kopyaların ve çoğaltmaya yarayan film, kalıp ve benzeri araçların imhasını isteyebilir. Üretim maliyet fiyatını geçmeyecek uygun bir bedel karşılığında bunların kendisine verilmesini ya da sözleşme olması durumunda isteyebileceği miktarın üç kat fazlasını da talep edebilir. Bu seçeneklerden yararlanılması, izinsiz çoğaltanın hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmışsa hak sahibi, tecavüz edenin elinde bulunan nüshalar hakkında satışa çıkarılmamış kopyalara ilişkin seçeneklerden birini kullanabilir. Seçenekler, tecavüz edenin elindeki nüshalarla sınırlıdır.

Kanun'un 68. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları, eser sahibi dışındaki hak sahiplerince ancak eser sahibinin 52. maddeye uygun yazılı çoğaltma izninin bulunması halinde uygulanabilir. Şart, bu fıkraların eser sahibi dışındaki hak sahiplerince uygulanmasına ilişkindir.

Tecavüzün kaldırılması, önlenmesi ve tedbirler

Manevi veya mali hakları tecavüze uğrayan kişi, tecavüz edene karşı tecavüzün ref'ini dava edebilir. Tecavüz, hizmetlerin ifası sırasında bir işletmenin temsilcisi veya müstahdemleri tarafından yapılmışsa işletme sahibi hakkında da dava açılabilir. Tecavüz edenin veya bu fıkrada sayılan kişilerin kusuru şart değildir.

Mahkeme; eser sahibinin manevi ve mali haklarını, tecavüzün kapsamını, kusurun bulunup bulunmadığını, varsa ağırlığını ve tecavüzün kaldırılması halinde tecavüz edenin uğraması muhtemel zararları değerlendirir. Durumun gereğine göre tecavüzün kaldırılması için gerekli gördüğü tedbirlerin uygulanmasına karar verir. Hüküm mahkemeye takdir yetkisi tanır ve belirli bir tedbiri zorunlu kılmaz.

Mali veya manevi haklarında tecavüz tehlikesine maruz kalan eser sahibi, muhtemel tecavüzün önlenmesini dava edebilir. Gerçekleşmiş tecavüzün devamı veya tekrarı muhtemel görülürse aynı hüküm uygulanır. Eser sahibi, ikamet ettiği yerde de tecavüzün ref'i ve men davası açabilir.

Görevli mahkeme ve haksız kullanım karinesi

5846 sayılı Kanun'un düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan dava ve işler ile bu Kanundan kaynaklanan ceza davalarında görev, Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 156. maddesinin birinci fıkrasının gösterdiği mahkemelere aittir.

Davacı iddianın doğruluğu hakkında kuvvetli kanaat oluşturmaya yetecek miktarda delil sunarsa mahkeme belge veya liste sunulmasını isteyebilir. İstem; korunmakta olan eserler, fonogramlar, icralar, filmler ve yayınları kullananların Kanunda öngörülen izin ve yetki belgelerine ya da yararlanılan eser, fonogram, icra, film ve yayınların listelerine yöneliktir. Bu belge veya listelerin sunulamaması, bunların tümünün haksız kullanılmakta olduğuna karine oluşturur. Karine, mahkemenin istemesinden ve sunulamamadan sonra doğar.

Teknolojik önlemlere yönelik fiiller

Erişim kontrolü, şifreleme veya çoğaltım kontrolüyle sağlanan etkili teknolojik önlemleri etkisiz kılmaya yönelik ürün ve araçları imal veya ithal eden, dağıtan, satan, kiraya veren ya da ticari amaçla elinde bulunduranlar altı aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Aynı ceza, bu ürün ve araçların reklam, pazarlama, tasarım veya uygulama hizmetlerini sunanlar için de öngörülmüştür. Hüküm, sayılan fiillere ilişkindir.

Borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 112. maddesi, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi halinde alacaklının doğan zararını borçlunun gidermesini öngörür. Borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat ederse bu yükümlülükten kurtulabilir. Hüküm genel borç sorumluluğunu düzenler ve bir yazılım aboneliğine özgü ayrıca sonuç belirlemez.

Yapma ve yapmama borçları

Yapma borcu yerine getirilmediğinde alacaklı, gideri borçluya ait olacak şekilde edimin bizzat veya bir başkası tarafından yerine getirilmesine izin verilmesini talep edebilir. Giderim isteme hakkı da saklı tutulmuştur. Bu imkân, yapmama borcuna bağlanan sonuçtan ayrıdır.

Yapmama borcuna aykırı davranış, bundan doğan zararın borçlu tarafından karşılanmasını gerektirir. Alacaklı, aykırı durumun giderilmesini isteyebileceği gibi, masraf borçluya ait olmak üzere bu iş için kendisine yetki verilmesini de isteyebilir. Düzenleme bir isteme hakkı tanır; yazılımın yetkisiz kullanımına kendiliğinden uygulanacak bir sonuç içermez.

Yardımcı kişilerin fiillerinden sorumluluk

Borçlu, borcun ifasını veya borç ilişkisinden doğan bir hakkın kullanılmasını birlikte yaşadığı kişiler ya da yanında çalışanlar gibi yardımcılarına kanuna uygun surette bırakmış olsa bile sorumludur. Yardımcıların işi yürüttükleri sırada diğer tarafa verdikleri zararı gidermekle yükümlüdür.

Yardımcı kişilerin fiilinden doğan sorumluluk, önceden yapılan bir anlaşmayla tamamen veya kısmen kaldırılabilir. Uzmanlık gerektiren bir hizmet, meslek veya sanat ancak kanun ya da yetkili makamların verdiği izinle yürütülebiliyorsa, borçlunun yardımcı kişilerin fiillerinden sorumlu olmayacağına ilişkin anlaşma kesin olarak hükümsüzdür. Hangi faaliyetin bu istisnaya gireceği hükümde ayrıca sayılmaz.

Kişisel verilerin güvenliği, denetimi ve bildirimi

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 12. maddesi, veri sorumlusuna kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve erişilmesini önlemek ile muhafazasını sağlamak amacıyla uygun güvenlik düzeyini temin edecek gerekli teknik ve idari tedbirleri alma yükümlülüğü yükler. Hangi somut tedbirin yeterli olduğu maddede tek tek sayılmaz.

Kişisel veriler veri sorumlusu adına başka bir gerçek veya tüzel kişi tarafından işlenirse, birinci fıkradaki tedbirlerin alınması bakımından veri sorumlusu bu kişilerle birlikte müştereken sorumludur. Müşterek sorumluluk, verilerin veri sorumlusu adına işlenmesi haline bağlıdır ve bir hizmet sağlayıcısına kendiliğinden belirli bir sıfat vermez.

Veri sorumluları ile veri işleyen kişiler, öğrendikleri kişisel verileri Kanun hükümlerine aykırı olarak başkasına açıklayamaz ve işleme amacı dışında kullanamaz. Bu yükümlülük görevden ayrıldıktan sonra da devam eder.

Veri sorumlusu, kendi kurum veya kuruluşunda Kanun hükümlerinin uygulanmasını sağlamak amacıyla gerekli denetimleri yapmak veya yaptırmak zorundadır. Denetimin yöntemi maddede belirlenmez.

İşlenen kişisel verilerin kanuni olmayan yollarla başkaları tarafından elde edilmesi halinde veri sorumlusu bu durumu en kısa sürede ilgilisine ve Kurula bildirir. Hüküm bu süreyi belirli bir gün sayısıyla tanımlamaz. Kurul, gerekmesi halinde durumu kendi internet sitesinde veya uygun göreceği başka bir yöntemle ilan edebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy