Birleşme ve devralma işlemlerine ilişkin uyuşmazlıkların büyük bir bölümü imza sonrası dönemde ortaya çıkmakta olup bunlar çoğunlukla pay sahipleri sözleşmesi ile pay devir sözleşmesinin yorumlanması veya uygulanmasından kaynaklanır. Tarafların bu süreçte tahkim yolunu kararlaştırması, ticari uyuşmazlıkların milli mahkemelere kıyasla gizlilik esaslarına uygun biçimde yürütülmesine zemin hazırlar.
İmza Öncesi Evrede Niyet Mektubu ve Gizlilik İhlalleri
Birleşme ve devralma müzakerelerinde düzenlenen niyet mektubu kural olarak taraflara projeyi tamamlama yükümlülüğü yüklemez. Buna karşın taraflardan birinin kötü niyetle karşı tarafta işlemin tamamlanacağına dair inanç uyandırması ve bu sebeple zarara yol açması halinde doğan zararın giderilmesi gündeme gelebilir. Niyet mektubu hükümlerinin bağlayıcılığı yargı sistemlerine göre farklılık taşımakta olup bağlayıcılığın kabul edildiği sistemlerde münhasırlık ve gizlilik gibi şartların ihlali sözleşme ihlali sonucunu doğurur; bağlayıcı sayılmadığı durumlarda ise dürüstlük kuralı ve culpa in contrahendo sorumluluğuna dayanılabilir.
İmza öncesi aşamada taraflardan birinin gizlilik sözleşmesindeki hükümleri ihlal ederek gizli bilgileri ifşa etmesi veya bu bilgilere kötü niyetle erişip haksız menfaat temin etmesi durumunda hedef şirket tazminat talebinde bulunabilir. İşlemden vazgeçen potansiyel alıcının gizlilik yükümlülüklerine aykırı davranması tahkimde ileri sürülebilen uyuşmazlık konuları arasındadır.
Kapanış Öncesi Koşullar ve Esaslı Değişiklik Klozları
İmza sonrası ile kapanış arasındaki evrede resmi makam onaylarının temin edilmesi, gerekli hususların ticaret siciline tescili veya pay sahipleri sözleşmesi ile yed-i emin sözleşmesinin imzalanması gibi yasal veya sözleşmesel koşulların yerine getirilmemesi hakem heyeti önünde ön şart ihlali iddialarına yol açar.
Kapanış öncesinde hedef şirketi olumsuz etkileyen esaslı bir durum ortaya çıktığında, esaslı olumsuz değişiklik klozları alıcıya pay devir sözleşmesini sonlandırma ve kapanışı reddetme hakkı verir. Genelde işlem üzerinde uzun süreli veya kalıcı etkisi bulunan önemli nitelikteki değişiklikler bu kapsamda değerlendirilirken, istisna hükümleri belirli esaslı değişiklikleri bu klozların kapsamı dışında tutar.
Kapanış Sonrası Beyan ve Tekeffül Sorumluluğu
Kapanış sonrasında beyan ve tekeffüllerin henüz süreleri dolmamışken gerçeğe aykırı olduğunun anlaşılması halinde alıcı, uğradığı zararın giderilmesini veya satım bedelinden indirim yapılmasını isteyebilir; ayrıca uygulanacak hukuka göre sözleşmeden dönme talebi de gündeme gelebilir. Satıcının bu talepler karşısındaki sorumluluğu ise pay devir sözleşmelerinde yer alabilen de minimis klozları, basket klozları, sorumluluk üst sınırları ve sorumluluk sınırlama süreleri ile sınırlandırılabilir.
Hedef şirketin mali verilerindeki değişimleri dengelemek amacıyla kararlaştırılan fiyat ayarlama mekanizmalarında, muhasebesel kavram ve yöntemlerde açıklık bulunmaması veya zamansal tutarsızlıklar yaşanması durumunda uyuşmazlıklar ortaya çıkar. Hakem heyetlerinin önüne gelen bu talepler, hesap uzmanı atanmasını gerektiren karmaşık ve teknik nitelikli incelemeleri beraberinde getirir.
Pay Sahipliği Hakları ve Yan Yükümlülükler
Birleşme ve devralma işlemlerinde pay sahipleri arasındaki uyuşmazlıklar; satım opsiyonu, alım opsiyonu, teklifi reddetme hakkı, ilk teklifi verme hakkı, birlikte satma hakkı ve birlikte satmaya zorlama hakkı gibi opsiyon hakları etrafında şekillenir. Bu haklar pay sahiplerine bağımsız olarak ya da bir pay sahipleri sözleşmesi aracılığıyla tanınabilir.
Pay devir sözleşmelerine satıcının alıcıyla belirli bir süre rekabet etmemesini öngören rekabet yasağı ile belirli süre boyunca çalışanlara iş teklif etmemesini veya onları istihdam etmemesini amaçlayan çalışan ayartmama yükümlülükleri eklenebilir. Bu tür sözleşmesel yan yükümlülüklerin ihlal edilmesi, birleşme ve devralma süreçlerinde hakem heyetine taşınabilecek uyuşmazlık başlıkları meydana getirir.
Tahkimde Gizlilik İlkesi ve Acil Durum Hakemi
Tahkim yargılamasının ve duruşmaların gizli tutulması tahkimin belirleyici niteliklerindendir. Gizliliğin dayanağı tahkim anlaşması, seçilen tahkim kuralları veya tahkim yeri hukuku olabilir. Taraflar, milli mahkemelerdeki yargılamalardan farklı olarak satış fiyatı, ödeme şekli ve işlem yapısı gibi ticari sırların korunmasını bu yolla temin eder.
Tahkim yargılaması henüz başlamadan önce uyuşmazlık konusu işlemlerde taraflar acil durum hakeminden ihtiyati tedbir talebinde bulunabilir. Tarafların seçtikleri kurallara göre uygulanabilen bu mekanizma ile uyuşmazlık öncesinde devre konu malların veya şirket paylarının el değiştirmesinin önlenmesi ve şirket defterleri ile kayıtlarının güvence altına alınması sağlanabilir.
Beyan ve tekeffül ihlalinde alıcı hangi hukuki yollara başvurabilir?
Alıcı, gerçeğe aykırı olduğu anlaşılan beyan ve tekeffüller sebebiyle uğradığı zararın giderilmesini talep edebilir, devir bedelinden indirim isteyebilir veya sözleşmeye uygulanacak hukukun tanıdığı imkanlar dahilinde sözleşmeden dönebilir.
Birleşme ve devralmalarda acil durum hakemine hangi amaçla başvurulur?
Acil durum hakemine, tahkim yargılaması henüz başlamadan önce devre konu şirket paylarının veya malların el değiştirmesini önlemek ve şirket kayıtları ile defterlerini korumak için ihtiyati tedbir istemiyle başvurulur.
Tahkim yargılaması birleşme ve devralmalarda ticari sırları nasıl korur?
Yargılama ve duruşmaların gizli yürütülmesi sayesinde satış fiyatı, ödeme şekli ve işlem yapısı gibi hassas ticari sırlar kamuya açık adli mahkeme süreçlerinin aksine koruma altında tutulur.
Fiyat ayarlama uyuşmazlıkları hakem heyetinde nasıl incelenir?
Muhasebesel kavram ve yöntemlerdeki belirsizlikler ile zamansal tutarsızlıklardan doğan fiyat uyuşmazlıklarında hakem heyetleri, teknik konunun incelenmesi amacıyla hesap uzmanı atayarak uyuşmazlığı inceler.
Niyet mektubunun ihlali halinde hangi hukuki sorumluluklar doğabilir?
Niyet mektubunun bağlayıcı sayıldığı hukuk sistemlerinde münhasırlık ve gizlilik şartlarının çiğnenmesi sözleşme ihlali sayılırken, bağlayıcı kabul edilmediği durumlarda kötü niyetle güven verilerek zarara yol açılması halinde dürüstlük kuralı ve culpa in contrahendo sorumluluğuna dayanılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy