Belçika hukukunda vatandaşlığın sona ermesi tek bir hukuki nedene dayanmaz; mevzuat bu durumu vatandaşlığın otomatik kaybı, ilgilinin feragat beyanıyla vatandaşlıktan çıkması ve mahkeme kararıyla vatandaşlıktan yoksun bırakılma veya geri alma şeklinde farklı kategorilere ayırır. Bu süreçlerin yanı sıra belirli şartların sağlanması durumunda vatandaşlığın yeniden kazanılması mekanizması da mevcuttur.
Mahkeme Kararıyla Vatandaşlıktan Yoksun Bırakılma ve İptal Şartları
Belçika vatandaşlığını doğum anında Belçikalı ebeveynden almayıp sonradan kazanan kişiler bakımından, mahkeme kararıyla vatandaşlıktan yoksun bırakılma yaptırımı gündeme gelebilir. Bu müdahale idari bir işlemden ziyade yargısal bir karar gerektirir.
İstinaf Mahkemesi (Court of Appeal) tarafından verilen yoksun bırakma yaptırımı, ilgilinin Belçika vatandaşı olarak yükümlülüklerini ciddi biçimde ihlal etmesi ya da vatandaşlığı hileli yollarla, gizlenmiş unsurlarla, sahte beyanlarla veya sahte yahut tahrif edilmiş belgelerle elde etmiş olması hallerinde uygulanır. Olayların yozlaştırılarak sunulması veya önemli bir unsurun gizlenmesi de bu yaptırımın nedenleri arasındadır.
Belçika Vatandaşlık Kanunu kapsamında sayılan belirli suçlar sebebiyle ertelemesiz en az beş yıl hapis cezasına mahkûm olunması ya da yapılan evliliğin muvazaalı evlilik (marriage of convenience) sayılması halinde de vatandaşlık beyanının iptali söz konusu olabilir.
Belçika Vatandaşlık Kanunu hükümleri çerçevesinde, mahkeme kararıyla verilen vatandaşlıktan yoksun bırakılma kararı geriye etkili (retroaktif) sonuç doğurmaz ve ilgili kişinin başlangıçtan itibaren hiç Belçika vatandaşı olmamış sayılması sonucunu yaratmaz. Bir kişinin vatandaşlığı mahkeme kararıyla geri alındığında, çocukları bu nedenle Belçika vatandaşlığını kaybetmez.
Otomatik Vatandaşlık Kaybı ve 28 Yaş Kuralı
1 Ocak 1967 tarihinden sonra Belçika dışında doğan, birden fazla vatandaşlığı bulunan, 18 ile 28 yaş arasında ana yerleşim yeri Belçika'da yer almayan, Belçika devleti veya Belçika hukukuna tabi bir şirket veya dernek adına yurtdışında görev yapmayan kişiler, kanuni koruma adımlarını atmadıkları takdirde 28. yaş günlerinde Belçika vatandaşlığını otomatik olarak kaybedebilirler.
28 yaş kuralı çerçevesinde vatandaşlığın kendiliğinden düşmesini engellemek amacıyla koruma beyanının yalnızca bir kez sunulması yeterlidir. Bu işlem yetkili konsolosluk birimleri nezdinde yürütülebilmektedir.
Başka Ülke Vatandaşlığının Kazanılması ve Diğer Kayıp Nedenleri
Kişinin 18 yaşını doldurduktan sonra başka bir vatandaşlığı kendi isteğiyle edinmesi durumuna ilişkin kurallar zamana göre farklılık göstermektedir. Kişinin 18 yaşından sonra 9 Haziran 2007 tarihinden önce gönüllü olarak başka bir devletin vatandaşlığına geçmesi Belçika vatandaşlığının kaybına yol açabiliyordu. 9 Haziran 2007 ile 28 Nisan 2008 arasında bu durum yalnızca belirli ülkelerin vatandaşlığının kazanılması halinde geçerli olmuştur. 28 Nisan 2008 tarihinden itibaren ise gönüllü olarak başka bir ülke vatandaşlığının edinilmesi Belçika vatandaşlığının kaybına neden olmamaktadır.
Kişinin 18 yaşını doldurmadan önce yabancı bir kişi tarafından evlat edinilmesi yoluyla başka bir vatandaşlık kazanması halinde Belçika vatandaşlığı kaybedilebilir. Ancak evlat edinen ebeveynlerden birinin ya da evlat edinenin eşinin Belçika vatandaşı olması durumunda vatandaşlık kaybı gerçekleşmez.
Belçika vatandaşlığının kişiye yalnızca vatansız kalmasını önlemek amacıyla tanındığı durumlarda, ilgilinin çocukluk döneminde başka bir vatandaşlığa sahip olduğu veya sonradan kazandığı anlaşılırsa Belçika vatandaşlığının kaybı söz konusu olabilir.
Feragat Beyanı ve Aile Bireylerinin Hukuki Durumu
18 yaşını doldurmuş olan kişiler, Belçika vatandaşlığını sürdürmek istemediklerini açıkça belirten bir feragat beyanı imzalayarak vatandaşlıktan çıkabilirler. Bu beyan Belçika'da ikamet edenler tarafından belediyede, yurtdışında ikamet edenler tarafından ise kayıtlı bulunulan Belçika konsolosluğunda yapılır.
Ebeveynlerden birinin vatandaşlığını kaybetmesi halinde, 18 yaşından küçük ve ergin kılınmamış çocuk da bazı koşullarda aynı tarihte vatandaşlığını kaybedebilir. Ancak diğer ebeveynin Belçika vatandaşı olması durumunda çocuk vatandaşlığını kaybetmez; ayrıca söz konusu kaybın çocuğu vatansız bırakacak olması halinde de kayıp hükmü uygulanmaz.
Belçika Vatandaşlığının Yeniden Kazanılması ve Koruyucu Statü
1 Ocak 2013 tarihinden itibaren eski Belçika vatandaşlarının vatandaşlığı yeniden kazanabilmeleri için kural olarak Belçika'da nüfus kayıtlarına uygun biçimde yasal ikamete dayalı ve en az 12 ay kesintisiz ana yerleşim şartı aranır.
28 yaşından önce koruma beyanının yapılamamış olması gibi sebeplere bağlı kayıp hallerinde, 12 Temmuz 2018 tarihinden itibaren yurtdışındaki Belçika konsoloslukları üzerinden yeniden kazanım talebinde bulunulabilmektedir.
Vatandaşlık hatalı biçimde tanınmış olsa dahi, uzun süre boyunca Belçika makamlarınca Belçikalı muamelesi görmüş kişiler için koruyucu bir hukuki yol bulunmaktadır. Yetkili makamlarca en az on yıl boyunca kesintisiz biçimde Belçikalı kabul edilen kişilerin vatandaşlığı tartışmaya açıldığında, duruma ilişkin kesinleşen kararın ardından bir yıl içinde konsolosluk nezdinde vatandaşlık beyanı yapılabilmektedir.
Belçika vatandaşlığından mahkeme kararıyla çıkarılan ebeveynin çocukları vatandaşlığı kaybeder mi?
Hayır, bir kişinin Belçika vatandaşlığı mahkeme kararıyla geri alındığında çocukları bu nedenle Belçika vatandaşlığını kaybetmez.
28 yaş kuralı sebebiyle vatandaşlığını kaybedenler nasıl başvuru yapabilir?
28 yaşından önce koruma beyanının verilmemesi nedeniyle vatandaşlığını kaybeden kişiler, 12 Temmuz 2018 tarihinden itibaren yurtdışındaki Belçika konsoloslukları üzerinden yeniden kazanım talebinde bulunabilmektedir.
Başka bir ülke vatandaşlığına geçmek Belçika vatandaşlığının kendiliğinden kaybına yol açar mı?
28 Nisan 2008 tarihinden itibaren gönüllü olarak başka bir ülke vatandaşlığı edinilmesi Belçika vatandaşlığının kaybına neden olmamaktadır; ancak bu tarihten önceki dönemlere ilişkin işlemler dönemin yasal rejimine tabidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy