İskoçya’da Girişimcilik ve Birleşik Krallık Göç Mevzuatı
İskoçya'ya özgü bağımsız bir girişimci vizesi türü bulunmamakta olup göç hukuku alanı Birleşik Krallık Hükümeti'nin yetkisindedir. Edinburgh, Glasgow, Aberdeen veya Dundee gibi İskoçya kentlerinde şirket kurmak isteyen yabancı ülke vatandaşlarının Birleşik Krallık göç kuralları kapsamındaki uygun girişimci rotasına başvurması gerekir. Eski Tier 1 (Entrepreneur) ve Start-up vizesi kategorileri yeni başvurulara kapatılmıştır. Bu doğrultuda İskoçya'da yeni bir girişim başlatmak isteyenlerin Innovator Founder vizesi rotasını izlemesi gerekmektedir.
İş Fikrinin Nitelikleri ve Kurucu Rolü
Immigration Rules Appendix Innovator Founder uyarınca başvuruya konu edilen ticari girişimin yenilikçi, uygulanabilir ve ölçeklenebilir nitelikler taşıması zorunludur. Innovator Founder rotası mevcut bir işletmeye pasif sermaye yatırımı yapılmasını kolaylaştırmak amacıyla tasarlanmamıştır. Başvuru sahibinin tek kurucu sıfatıyla veya kurucu bir ekibin etkin bir üyesi olarak iş planını üreten ya da plana önemli katkı sunan ve işletmenin günlük yönetiminde fiilen yer alan kişi olması şarttır.
Innovator Founder vizesine başvurabilmek için Home Office tarafından onaylanmış bir yetkili kuruluştan (endorsing body) destek alınması zorunludur. Yetkili kuruluş tarafından başvuru sahibi adına oluşturulan güvenli referans numarası 3 ay süreyle geçerlidir; bu süre zarfında vize başvurusu yapılmadığı takdirde aynı numara tekrar kullanılamaz ve yeni bir endorsement alınması gerekir. Girişimcilerin ortak bir ekibin parçası olarak başvuru yapması mümkün olmakla birlikte, her bir kurucu ekip üyesinin kendi endorsement belgesine sahip olması şarttır.
Dil Seviyesi ve Mali Kriterler
Immigration Rules Appendix Innovator Founder kapsamında başvuru sahiplerinin B2 düzeyinde İngilizce yeterliliğini sağlaması gerekmektedir. Ayrıca girişimcinin kişisel yaşam gideri bakımından başvuru öncesindeki ardışık 28 gün boyunca banka hesabında en az £1,270 tutarını bulundurması şarttır. Yaşam gideri için kullanılacak bu tutarın yatırım fonundan veya Birleşik Krallık’ta yasa dışı çalışmadan elde edilen gelirden karşılanması mümkün değildir.
Çalışma Kapsamı ve İskoçya'da Şirket Kaydı
Innovator Founder vizesi hamilleri bir veya birden fazla işletme kurabilir, kendi işlerinde direktör olarak çalışabilir veya ortaklık yapısında faaliyet gösterebilirler. Girişimcilerin kendi işleri dışındaki işlerde çalışabilmesi ise ilgili işin en az RQF level 3 düzeyinde nitelik gerektirmesi şartına bağlıdır. Vize sahipleri kamu fonlarından yararlanamaz ve profesyonel sporcu olarak çalışamazlar.
İskoçya sınırları dahilinde tescil edilecek bir şirketin kayıtlı ofisinin İskoçya’da bulunması zorunludur; şirket adresini değiştirse dahi tescilli ofis İskoçya sınırları içinde kalmalıdır. Innovator Founder rotasında eş ve çocuklar bağımlı (dependant) statüsünde başvuru yaparak kurucuya eşlik edebilirler.
Kontrol Noktaları ve Vizenin Uzatılması
Innovator Founder vizesi ilk aşamada 3 yıl süreli verilir. Süreç boyunca yetkili kuruluş tarafından 12. ve 24. aylarda kontrol noktası görüşmeleri yapılır. Bu görüşmelerde iş planına uygunluk, büyüme, istihdam ve yatırım verileri değerlendirilir; girişimcinin görüşmelere katılmaması veya işini geliştirmemesi durumunda yetkili kuruluş endorsement desteğini geri çekebilir ve vize süresi kısaltılabilir. Vizenin uzatılmasında genel bir sayı sınırı bulunmamakla birlikte, her uzatma için yeni bir endorsement alınması, şirketin Companies House nezdinde kayıtlı, aktif ve sürdürülebilir olması ve kurucunun günlük yönetimde yer alması gerekir.
Kalıcı Oturum (Settlement) Başvurusu ve Başarı Şartları
Innovator Founder veya önceki Innovator statüsünde 3 yıl yaşayan, yetkili kuruluştan yeni endorsement alan ve 18-64 yaş aralığındaysa Life in the UK Test sınavını geçen girişimciler kalıcı oturum talebinde bulunabilir. Kalıcı oturum hakkının tanınabilmesi için işletmenin aktif, ticari ve en az 12 ay daha sürdürülebilir nitelik taşıması, başvuru sahibinin günlük yönetimde kilit rol üstlenmiş olması ve belirlenen başarı kriterlerinden en az ikisinin sağlanması gerekmektedir. Bir kurucu ekibin parçası olarak yapılan başvurularda ise aynı başarı kriteri birden fazla başvuru sahibi arasında otomatik olarak paylaşılmaz.
Kalıcı oturum incelemesinde dikkate alınan başarı ölçütleri şunlardan oluşur: Girişime asgari £50,000 tutarında yatırım getirilip harcanması; müşteri portföyünün son 3 yılda en az iki katına çıkarak benzer kuruluşların seviyesini geride bırakması; Birleşik Krallık sınırlarında fikri mülkiyet tesciline giden kapsamlı Ar-Ge çalışmalarının yürütülmesi; son hesap döneminde brüt gelirin £1 milyon seviyesine varması; £500,000 düzeyindeki cironun en az £100,000 tutarında dış satım kaynaklı olması veya en az 10 tam zamanlı kadro yahut her biri senelik ortalama asgari £25,000 maaşa sahip 5 tam zamanlı istihdam sağlanması.
İskoçya'ya özel bağımsız bir girişimci vizesi var mıdır?
İskoçya'ya özgü bağımsız bir girişimci vizesi bulunmamaktadır; göç hukuku Birleşik Krallık Hükümeti yetkisindedir ve İskoçya'da iş kurmak isteyen yabancıların Birleşik Krallık göç kuralları kapsamındaki uygun girişimci rotasına başvurması gerekir.
Endorsement referans numarası ne kadar süre geçerlidir?
Yetkili kuruluş tarafından verilen güvenli endorsement referans numarası başvuruda kullanılmak üzere 3 ay geçerlidir ve bu süre içinde başvuru yapılmazsa aynı referans numarası yeniden kullanılamaz.
Innovator Founder vizesi sahipleri başka bir işte çalışabilir mi?
Innovator Founder vizesi sahipleri kendi işlerinin yanı sıra başka işlerde de çalışabilir; ancak yürütülecek harici işin en az RQF level 3 düzeyinde nitelik gerektirmesi şarttır.
Kalıcı oturum başvurusu hangi koşullarla yapılabilir?
Innovator Founder veya önceki Innovator vizesiyle 3 yıl yaşayan, yeni endorsement edinen ve 18-64 yaş aralığındaysa Life in the UK Test sınavını geçen kişiler kalıcı oturum talebinde bulunabilir. Bununla birlikte işletmenin faal ve ticari yapıda bulunması, en az 12 ay daha sürdürülebilirliğinin öngörülmesi, başvuru sahibinin günlük yönetimde kilit rol üstlenmesi ve listelenen başarı kriterlerinden en az ikisinin karşılanması gereklidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy