Finans Uyuşmazlıklarında Tahkime Yönelim ve Gelişmeler
Banka ve finansal kuruluşlar uyuşmazlık çözümünde geleneksel olarak Londra, New York, Hong Kong, Frankfurt ve Singapur gibi finans merkezlerindeki yerel mahkemeleri tercih etmektedir. Bununla birlikte, 2008 küresel ekonomik krizini takip eden süreçte finansal pazarda kaydedilen hızlı değişim tahkime yönelimi artırmıştır.
Milletlerarası Ticaret Odası bünyesindeki Finansal Kuruluşlar ve Uluslararası Tahkim konulu rapor 09.11.2016 tarihinde yayımlanmıştır.
Banka ve Finans Sektöründe Tahkimin Avantajları
Uyuşmazlıkların çözümünde tahkim mekanizması; kararların icra edilebilirliği, sektörel birikimi bulunan hakemlerin seçilebilmesi ve yargılama usullerinin esnekliği bakımından önemli yararlar sağlamaktadır. Ayrıca işlemlerin gerektirdiği gizliliğin korunabilmesi ile bağımsız ve tarafsız bir inceleme zemini sunulması, bankacılık ve finans alanında tahkime başvurulmasının başlıca gerekçeleri arasında bulunmaktadır.
Uluslararası finansman alanında, taraflardan birinin veya işleme konu olan varlığın tabi olduğu hukuk düzenine az güvenilen durumlar ile tarafların yetkili mahkemeyi seçemediği hallerde tahkime daha sık başvurulmaktadır. Proje finansmanı ise karmaşık yapısının çözümüne ilişkin uzman hakemlerin atanabilmesi imkânı dolayısıyla tahkime en sıcak bakılan alanlar arasında yer almaktadır.
Finansal İşlem Türlerine Göre Tahkim Tercihleri
Türev araçlara ilişkin çalışma yürüten banka ve finans kuruluşları, çıkan uyuşmazlıklarda eskiye oranla daha sık tahkimi tercih etmektedir. Karar mercilerinin türev araçlar alanındaki deneyimi uyuşmazlığın doğru şekilde çözümünde kritik öneme sahip olup tahkimin bu alanda deneyimli hakem atanabilmesi imkânı sunması önemli bir artı sağlamaktadır.
Birleşme ve devralma projeleri ile danışmanlık aşamalarından doğan uyuşmazlıklar tahkimle çözülmeye uygun görülmektedir. Tahkim bu alanda gizlilik ve kararın icra edilebilirliği nitelikleriyle öne çıkmaktadır. Özellikle ihmalden kaynaklanan zararlara ilişkin ihtilaflarda danışmanlar, itibarlarını korumak maksadıyla kamuya açık mahkemeler yerine tahkime gitmeyi tercih etmektedir. Buna karşın, hakemlerce görülen birleşme ve devralma projelerinin sayıca azlığının temel nedeni yargılama masrafları olarak ifade edilmektedir.
İslami finans uyuşmazlıklarında tahkim, tarafların şeriat kurallarına uygun biçimde uyuşmazlık çözümüne dair hassasiyetlerine cevap verebilecek niteliktedir. Bu alanda doğan uyuşmazlıklarda İngiliz veya New York Hukuku'nun tatbik edildiği seküler tahkim de ayrı bir seçenek olarak tercih edilebilmektedir.
Tahkim Yargılamasında Karşılaşılan Sınırlar ve Eleştiriler
Hakem heyetinin oluşumundan önceki aşamada acil durum hakemi usulünü düzenlemeyen tahkim kurumlarında, geçici hukuki koruma ve ihtiyati tedbir talepleri tarafların adli mahkemelere başvurması vasıtasıyla temin edilmektedir. Bunun yanında, gizlilik nedeniyle emsal içtihatlara erişimin kısıtlı olması, şeffaflık seviyesi ve yargılama giderlerinin yüksekliği tahkim sürecine yöneltilen temel eleştiriler olarak değerlendirilmektedir.
Portföy yönetimi alanında tahkim yaygın olarak tercih edilmemektedir. Tarafların bu sahadaki çekingenlikleri; yüksek masraflar, yargılama sürecindeki gecikmeler ve içtihat birliğinin olmayışı unsurlarından ileri gelmektedir.
Finansal kuruluşların düzenleyici hükümleri ihlalinden doğan uyuşmazlıklarda tahkim yoluna gidilmesi pek tercih edilmemekle birlikte, tahkim bu alandan doğan hukuki sonuçlara ilişkin güvenilir bir forum niteliği taşımaktadır. Anılan işlemlerin kamu düzeni ile yakın ilişkisi nedeniyle doğan uyuşmazlıklar genellikle mahkemeler nezdinde görülmektedir. Kamusal haklar ve üçüncü kişi menfaatlerine ilişkin hükümlere aykırılık ile menkul kıymetler hukuku gibi alanlarda tahkime elverişlilik bir hukuk düzeninden diğerine farklılık gösterebilmektedir.
İki taraflı yatırım anlaşmaları ile serbest ticaret anlaşmaları mevcut şartlarda yatırımcılar ve ürünleri üzerinde yeterli korumayı sağlayamamakta, yatırım kavramının tanımındaki belirsizlik ise finansal kurumların yatırım öngörülerinde aksamalara yol açmaktadır. Yeni dönem anlaşma müzakerelerinde uluslararası yatırım sözleşmelerini kaleme alanların finansal araçlara daha detaylı yer vermesi beklenmektedir. Devletlerin kamu borçlarının yeniden yapılandırılmasına ilişkin uyuşmazlıkları çözmedeki isteğinin azalmasının ise bu alanda tahkime yer açacağı değerlendirilmektedir.
Proje finansmanı uyuşmazlıklarında tahkim neden tercih edilir?
Proje finansmanının karmaşık yapısının çözümü bakımından uzman hakemlerin atanabilmesi imkânı, bu alanda tahkim yoluna sıcak bakılmasını sağlamaktadır.
Acil durum hakemi bulunmayan tahkim süreçlerinde geçici hukuki koruma nasıl sağlanır?
Acil durum hakemine ilişkin düzenlemeye yer vermeyen tahkim kurumlarında, hakem heyeti oluşana kadarki ihtiyati tedbir ihtiyaçları tarafların mahkemelere başvurması yoluyla giderilmektedir.
İslami finans uyuşmazlıklarında hangi tahkim usulleri seçilebilir?
İslami finans işlemlerinde tarafların şeriat kurallarına uygun çözüm hassasiyetlerine cevap veren tahkim mekanizması işletilebileceği gibi, İngiliz veya New York Hukuku'nun uygulandığı seküler tahkim yolu da bağımsız bir seçenek olarak kararlaştırılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy